Vì sao xu hướng sử dụng 'lá bài' trừng phạt kinh tế lại gia tăng?

Khắc Hiếu
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. Bài viết của tác giả Robert Skydelsky* đăng trên Tạp chí Project Syndcate nhận định, việc sử dụng hoặc đe dọa trừng phạt kinh tế đang ngày càng gia tăng trong chính trị quốc tế.

Đầu tháng 10, Cố vấn An ninh Quốc gia Mỹ Jake Sullivan đã lên tiếng cáo buộc Nga sử dụng năng lượng như một vũ khí chính trị. Đáp lại, Điện Kremlin tuyên bố rằng các lệnh trừng phạt của Mỹ đe dọa làm trầm trọng thêm tình trạng mất cân bằng trên thị trường năng lượng châu Âu.

Là một công cụ gây sức ép nhà nước, các biện pháp trừng phạt kinh tế không giống như một cuộc chiến tranh mà có lẽ gần hơn với một hình thức ngoại giao.

Vì sao xu hướng sử dụng 'lá bài' trừng phạt kinh tế lại gia tăng?
Việc sử dụng hoặc đe dọa trừng phạt kinh tế đang ngày càng gia tăng trong chính trị quốc tế. (Nguồn: Foreign Policy)

Công cụ địa chính trị

Các quốc gia luôn sử dụng lá bài kinh tế như một công cụ địa chính trị. Vào thế kỷ XIX, kinh tế quốc tế hầu như tách rời khỏi chính trị quốc tế. Nhưng vào những năm 1920, Hội quốc liên (tổ chức liên chính phủ tiền thân của Liên hợp quốc) chính thức hồi sinh việc sử dụng vũ khí kinh tế chống lại các quốc gia vi phạm.

Chương 7 của Hiến chương Liên hợp quốc cho phép Hội đồng Bảo an áp đặt các biện pháp trừng phạt kinh tế đối với các quốc gia đe dọa hoặc vi phạm hòa bình thế giới.

Tin liên quan
Khủng hoảng năng lượng châu Âu: Tổng thống Nga Putin ra lời đảm bảo với Ukraine, Mỹ nói về những Khủng hoảng năng lượng châu Âu: Tổng thống Nga Putin ra lời đảm bảo với Ukraine, Mỹ nói về những 'ổ gà'

Cơ chế trừng phạt quốc tế đã trải qua nhiều giai đoạn chồng chéo trong suốt thế kỉ qua. Ban đầu, các biện pháp trừng phạt nhằm mục đích phản ứng lại ý định hoặc hành động quá khích của một quốc gia, chẳng hạn như việc tăng cường sức mạnh quân sự hoặc thực sự xâm lược một quốc gia khác.

Do vậy, Hội quốc liên khi đó đã áp đặt các biện pháp trừng phạt kinh tế đối với Italy khi các lực lượng của Mussolini xâm lược Abyssinia vào năm 1935.

Trong giai đoạn tiếp theo, những quan ngại về nhân đạo đã được chấp nhận như một “lý do” để thực hiện các biện pháp trừng phạt. Ví dụ, sự đàn áp của chính phủ đối với các nhóm tại một quốc gia có thể đe dọa kích hoạt các hiệu ứng “bên thứ ba” như là một cuộc khủng hoảng người tị nạn. Đây là cơ sở pháp lý cho các lệnh trừng phạt kinh tế của Liên hợp quốc đối với Rhodesia trong những năm 1970 và Nam Phi trong những năm 1980.

Sau đó, một số người coi việc “thay đổi chế độ” là mục đích chính đáng để thực hiện các biện pháp trừng phạt. Như Thủ tướng Anh lúc bấy giờ là Tony Blair đã lập luận trong một bài phát biểu tại Chicago vào năm 1999, “sự lan tỏa các giá trị của chúng ta giúp chúng ta an toàn hơn”.

Sự phát triển quan trọng nhất gần đây trong cơ chế trừng phạt quốc tế là việc xử phạt các cá nhân và thực thể “được chỉ định đặc biệt”. Những người ủng hộ lập luận rằng, các biện pháp trừng phạt được nhắm đến các mục tiêu cẩn thận như vậy sẽ giới hạn hình phạt đối với các thủ phạm của việc rửa tiền và các hành vi đáng ngờ khác, do vậy, tránh gây hại cho phần dân còn lại của một quốc gia.

Tuy nhiên, các biện pháp trừng phạt này thường nằm ngoài phạm vi hoạt động của Liên hợp quốc, và do đó, thường chỉ được áp đặt một cách đơn phương bởi các quốc gia hoặc các nhóm quốc gia hùng mạnh về kinh tế.

Gây tranh cãi

Không có gì ngạc nhiên khi nước Mỹ, bá chủ đồng USD trên thế giới, đã đi tiên phong trong hình thức xử phạt này. Liên minh châu Âu (EU) đã đi theo sự dẫn dắt của Mỹ.

Nổi tiếng nhất trong số các hình phạt cá nhân này là Đạo luật Magnitsky, được đặt theo tên của luật sư người Nga Sergei Magnitsky, người đã cáo buộc các quan chức thuế và thực thi pháp luật Nga lừa đảo 230 triệu USD đối với Hermitage Capital Management - một công ty đầu tư mà ông đang tư vấn.

Mỹ đã thông qua Đạo luật Magnitsky vào năm 2012 với ý định trừng phạt những cá nhân chịu trách nhiệm. Đạo luật chịu trách nhiệm về nhân quyền toàn cầu Magnitsky 2016 rộng hơn “cho phép tổng thống áp đặt các biện pháp trừng phạt kinh tế và từ chối nhập cảnh vào Mỹ đối với bất kỳ người nước ngoài nào được xác định là tham gia hoặc lạm dụng nhân quyền”.

Các cường quốc phương Tây khác - bao gồm Vương quốc Anh (2017-18), Canada (2017) và EU (2020) - sau đó cũng đã thông qua luật Magnitsky và hàng trăm cá nhân và công ty trên khắp thế giới hiện đang bị trừng phạt theo các luật này.

Tuy vậy, liệu lệnh trừng phạt này có chính xác, hợp lý và hiệu quả?

Đối với tư pháp, việc gia tăng các biện pháp trừng phạt có mục tiêu gần đây chủ yếu dựa trên luật pháp trong nước, không phải luật pháp quốc tế, và chỉ phản ánh các chuẩn mực đã được thống nhất của một bộ phận cộng đồng quốc tế.

Hơn nữa, những hình phạt như vậy thường được áp dụng đối với những cá nhân và tổ chức có ít lời giải thích nhất, và họ không bị xét xử hoặc bị kết án về bất kỳ hành vi phạm tội nào. Do đó, đối với nhiều người, những lệnh trừng phạt này chỉ đơn giản giống như một biểu hiện của quyền lực.

Ngoại trưởng Lavrov: Mọi chuyện đã là lịch sử, Nga không chấp nhận dựa vào EU

Ngoại trưởng Lavrov: Mọi chuyện đã là lịch sử, Nga không chấp nhận dựa vào EU

Nga không thể dựa vào Liên minh châu Âu (EU) trong các vấn đề kinh tế vì EU có thể áp đặt các biện pháp ...

Hiệu quả của các biện pháp trừng phạt cũng bị nghi ngờ. Các biện pháp trừng phạt cũ có thể sẽ làm phát sinh các cuộc chiến tranh trừng phạt trừ khi các biện pháp này chỉ giới hạn ở các quốc gia không thể trả đũa.

Câu hỏi về tính hiệu quả của các biện pháp trừng phạt kinh tế có lẽ là câu hỏi khó trả lời nhất vì không có một biện pháp thành công nào được nhất trí.

Nhiều người cho rằng đây là một cách tương đối ít tốn kém để mang lại sự thay đổi chế độ có lợi về mặt đạo đức hoặc những thay đổi về hành vi của một chế độ. Điều này có thể đúng trong một số trường hợp.

Nhưng rất nhiều bằng chứng cho thấy các biện pháp trừng phạt kinh tế chỉ có tác dụng như vậy khi can thiệp quân sự - có nghĩa là chúng thường là một biện pháp đi kèm với chiến tranh hơn là một biện pháp thay thế cho nó. Vì vậy, các nước cũng cần lưu ý với việc áp đặt các biện pháp trừng phạt vì lý do đạo đức.


*Robert Skidelsky hiện đang là Giáo sư Danh dự về Kinh tế Chính trị tại Đại học Warwick (Anh). Ông còn là tác giả của cuốn tiểu sử 3 tập về John Maynard Keynes - nhà kinh tế học người Anh, nổi tiếng với hệ thống lý luận kinh tế vĩ mô có ảnh hưởng lớn tới kinh tế học hiện đại và chính trị cũng như các chính sách tài chính của nhiều chính phủ.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron sẽ sử dụng thành tích kinh tế làm 'lá bài' tái tranh cử?

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron sẽ sử dụng thành tích kinh tế làm 'lá bài' tái tranh cử?

Để chuẩn bị cho chiến dịch tái tranh cử trong cuộc bầu cử Tổng thống Pháp 2022, Tổng thống Emmanuel Macron đang muốn sử dụng ...

Quan hệ kinh tế EU-Belarus xấu đi, Nga vừa là bạn tốt vừa đắc lợi bất ngờ?

Quan hệ kinh tế EU-Belarus xấu đi, Nga vừa là bạn tốt vừa đắc lợi bất ngờ?

Mỗi năm, Nga cung cấp cho Belarus khoảng 2-3 tỷ USD, nhưng đổi lại, liệu mục đích của họ có chỉ đơn giản là tiếp ...

(theo Project Syndicate)

Bài viết cùng chủ đề

Quan hệ Nga-Mỹ

Đọc thêm

Nữ đô cử Hoàng Thị Duyên không có đối thủ ở SEA Games 31

Nữ đô cử Hoàng Thị Duyên không có đối thủ ở SEA Games 31

Baoquocte.vn. Bước vào thi đấu với tâm thế của nhà vô địch, Hoàng Thị Duyên khá thoải mái và chọn mức tạ khởi điểm 90kg phần thi cử giật.
SEA Games 31: Cơ thủ huyền thoại Efren Reyes ‘sốc’ với tình cảm của cổ động viên Việt Nam

SEA Games 31: Cơ thủ huyền thoại Efren Reyes ‘sốc’ với tình cảm của cổ động viên Việt Nam

Baoquocte.vn. Tay cơ huyền thoại Efren Reyes kết thúc hành trình tại SEA Games 31 sau thất bại trước Trần Quyết Chiến ở nội dung carom 3 băng.
Khai mạc Lễ hội Ẩm thực và Du lịch làng nghề Hà Nội năm 2022

Khai mạc Lễ hội Ẩm thực và Du lịch làng nghề Hà Nội năm 2022

Baoquocte.vn. Tối 20/5, Lễ hội Ẩm thực và Du lịch làng nghề Hà Nội năm 2022 đã khai mạc trọng thể ở quảng trường trước sân vận động Mỹ Đình, Hà ...
Chuyến công du có lịch trình dày đặc của Thái tử Charles ở Canada

Chuyến công du có lịch trình dày đặc của Thái tử Charles ở Canada

Baoquocte.vn. Vợ chồng Thái tử Charles, người kế vị ngai vàng nước Anh, đã thay mặt Nữ hoàng Elizabeth II tham gia nhiều hoạt động trong chuyến công du Canada.
Điện mừng Thủ tướng Nội các Hàn Quốc

Điện mừng Thủ tướng Nội các Hàn Quốc

Baoquocte.vn. Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính gửi điện chúc mừng Thủ tướng Nội các Hàn Quốc Han Dok-Su.
Ai cản Phần Lan và Thụy Điển vào NATO?

Ai cản Phần Lan và Thụy Điển vào NATO?

Baoquocte.vn. Sự phản đối của Nga, thái độ của Thổ Nhĩ Kỳ và tuyên bố của Tổng thống Croatia có thể khiến đường vào NATO của Phần Lan và Thụy Điển ...
Kỷ niệm 132 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Ba Lan

Kỷ niệm 132 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Ba Lan

Baoquocte.vn. Đại sứ quán Việt Nam tại Ba Lan tổ chức lễ dâng hương, tưởng nhớ Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại, nhân kỷ niệm 132 năm ngày sinh của ...
Đại sứ Nguyễn Hùng thăm làm việc tại tỉnh Lublin, Ba Lan

Đại sứ Nguyễn Hùng thăm làm việc tại tỉnh Lublin, Ba Lan

Baoquocte.vn. Ngày 17/5, Đại sứ Nguyễn Hùng tham dự Diễn đàn Xuất khẩu ngành hàng nông nghiệp và thực phẩm do Cơ quan hỗ trợ xuất khẩu quốc gia Ba Lan ...
Kỷ nguyên hợp tác mới ASEAN-Hoa Kỳ

Kỷ nguyên hợp tác mới ASEAN-Hoa Kỳ

Baoquocte.vn. Hội nghị Cấp cao đặc biệt lần thứ hai ASEAN-Hoa Kỳ đã đi đến quyết định nâng cấp mối quan hệ thành Đối tác chiến lược toàn diện.
Tin thế giới 20/5: Nga dùng Su-57 ở Ukraine, cắt khí đốt tới Phần Lan; Trung Quốc nói NATO ‘chia năm sẻ bảy’

Tin thế giới 20/5: Nga dùng Su-57 ở Ukraine, cắt khí đốt tới Phần Lan; Trung Quốc nói NATO ‘chia năm sẻ bảy’

Baoquocte.vn. Nga dùng Su-57 ở Ukraine, cắt khí đốt tới Phần Lan; Trung Quốc nói NATO ‘chia năm sẻ bảy’,... là một số tin thế giới nổi bật 24 giờ qua.
Xuất khẩu ngày 16-20/5: Doanh nghiệp ngành điều 'đói' thông tin về thị trường EU; 19 nhà máy cá tra đủ điều kiện vào Mỹ

Xuất khẩu ngày 16-20/5: Doanh nghiệp ngành điều 'đói' thông tin về thị trường EU; 19 nhà máy cá tra đủ điều kiện vào Mỹ

Baoquocte.vn. Báo TG&VN điểm lại những tin nổi bật về hoạt động xuất nhập khẩu trong bản tin xuất khẩu ngày 16-20/5.
Bình Phước sẽ là điểm đến của nhiều doanh nghiệp Singapore

Bình Phước sẽ là điểm đến của nhiều doanh nghiệp Singapore

Baoquocte.vn. Đó là nhận định của bà Amy Wee - Giám đốc quốc gia Liên đoàn doanh nghiệp Singapore (SBF) tại Việt Nam, nhân chuyến đến thăm tỉnh Bình Phước.
VEPR: Chuyển đổi số trở thành một phần của doanh nghiệp trong thời kỳ bình thường mới

VEPR: Chuyển đổi số trở thành một phần của doanh nghiệp trong thời kỳ bình thường mới

Baoquocte.vn. Theo VEPR, Covid-19 không những không làm suy giảm nền kinh tế số mà còn tạo cả áp lực lẫn động lực thúc đẩy doanh nghiệp chuyển đổi số.
Nền tảng để đưa đầu tư, thương mại Việt Nam-Hoa Kỳ 'cất cánh'

Nền tảng để đưa đầu tư, thương mại Việt Nam-Hoa Kỳ 'cất cánh'

Baoquocte.vn. Theo Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng, quan hệ Việt Nam-Hoa Kỳ đang ở thời kỳ rất tốt đẹp, đặc biệt sau chuyến công du của Thủ tướng Chính phủ.
Giá cà phê hôm nay 20/5: Cà phê lại 'lội ngược dòng', khả năng thế giới thiếu hụt nguồn cung?

Giá cà phê hôm nay 20/5: Cà phê lại 'lội ngược dòng', khả năng thế giới thiếu hụt nguồn cung?

Baoquocte.vn. Góp phần hỗ trợ đà tăng nhẹ của giá cà phê phiên hôm qua còn do USD tiếp tục sụt giảm và tỷ giá đồng Real Brazil tăng mạnh lên.
Giá tiêu hôm nay 20/5, đi ngang, xu hướng trữ hàng đợi giá, xuất khẩu tiêu Việt nhận tin kém vui

Giá tiêu hôm nay 20/5, đi ngang, xu hướng trữ hàng đợi giá, xuất khẩu tiêu Việt nhận tin kém vui

Baoquocte.vn. Giá tiêu hôm nay tại thị trường trong nước tiếp tục đi ngang ở một số địa phương, giao dịch từ 73.000 – 76.500 đ/kg.
Bất động sản mới nhất: Đất nền bất ngờ giảm giá, siết kê khai thuế chuyển nhượng, 80% sàn giao dịch hoạt động trở lại

Bất động sản mới nhất: Đất nền bất ngờ giảm giá, siết kê khai thuế chuyển nhượng, 80% sàn giao dịch hoạt động trở lại

Baoquocte.vn. Mức độ quan tâm tới đất nền bất ngờ giảm, sàn giao dịch địa ốc nhộn nhịp hoạt động trở lại… là những tin bất động sản (BĐS) mới nhất.
Bất động sản mới nhất: Cảnh báo bị ‘chôn vốn’ bởi sốt đất ảo, Vinhomes phát triển nhà ở xã hội full tiện ích, sự trỗi dậy của địa ốc Thanh Hóa

Bất động sản mới nhất: Cảnh báo bị ‘chôn vốn’ bởi sốt đất ảo, Vinhomes phát triển nhà ở xã hội full tiện ích, sự trỗi dậy của địa ốc Thanh Hóa

Baoquocte.vn. Nhiều địa phương cảnh báo hiện tượng sốt đất ảo, Vinhomes phát triển nhà ở xã hội, địa ốc Thanh Hóa cất cánh... là tin bất động sản (BĐS) mới nhất.
Hà Nội mạnh tay lập ‘barie’ chặn sốt đất ven đô, giao dịch giảm mạnh, xuất hiện bán cắt lỗ

Hà Nội mạnh tay lập ‘barie’ chặn sốt đất ven đô, giao dịch giảm mạnh, xuất hiện bán cắt lỗ

Baoquocte.vn. 'Lệnh' tạm dừng phân lô, tách thửa và ngân hàng thắt chặt cho vay kinh doanh bất động sản đã khiến thị trường địa ốc ven Hà Nội rơi vào trầm lắng.
Bất động sản mới nhất: Thị trường xuất hiện yếu tố khó, địa ốc khu Đông ‘ăn theo’ cầu Thủ Thiêm 2, thủ tục công chứng hợp đồng mua bán chung cư

Bất động sản mới nhất: Thị trường xuất hiện yếu tố khó, địa ốc khu Đông ‘ăn theo’ cầu Thủ Thiêm 2, thủ tục công chứng hợp đồng mua bán chung cư

Baoquocte.vn. Nhà thầu lo lắng trước quyết định siết tín dụng, cầu Thủ Thiêm 2 tạo sức bật cho địa ốc khu Đông TP.HCM... là những tin bất động sản (BĐS) mới nhất.
Bất động sản mới nhất: Địa ốc vẫn ‘siêu’ hút vốn, đã xảy ra hiện tượng bong bóng, Vân Đồn được ‘chắp thêm cánh’

Bất động sản mới nhất: Địa ốc vẫn ‘siêu’ hút vốn, đã xảy ra hiện tượng bong bóng, Vân Đồn được ‘chắp thêm cánh’

Baoquocte.vn. Tháo gỡ khó khăn cho địa ốc du lịch, ghi nhận hiện tượng bong bóng ở một số địa phương... là những tin bất động sản (BĐS) mới nhất.
Bất động sản mới nhất: Giá nhà gấp 20 lần thu nhập, phân khúc bán lẻ sẽ hút khách, tiền đổ nhiều nhất vào đâu?

Bất động sản mới nhất: Giá nhà gấp 20 lần thu nhập, phân khúc bán lẻ sẽ hút khách, tiền đổ nhiều nhất vào đâu?

Baoquocte.vn. Giá nhà tăng quá cao so với thu nhập, nhu cầu mặt bằng bán lẻ gia tăng sau đại dịch... là những tin bất động sản (BĐS) mới nhất.
Cổ phiếu rớt thảm, nhà đầu tư 'đứng ngồi không yên', Ủy ban Chứng khoán Nhà nước gửi thông điệp nóng

Cổ phiếu rớt thảm, nhà đầu tư 'đứng ngồi không yên', Ủy ban Chứng khoán Nhà nước gửi thông điệp nóng

Baoquocte.vn. Thị trường chứng khoán đang gây tâm lý chán nản cho nhà đầu tư khi hầu hết các nhóm ngành cổ phiếu đồng loạt lao dốc.
Gucci chấp nhận cho khách hàng thanh toán bằng Bitcoin và tiền mã hóa

Gucci chấp nhận cho khách hàng thanh toán bằng Bitcoin và tiền mã hóa

Baoquocte.vn. Thương hiệu thời trang Gucci vừa công bố sẽ chấp nhận cho khách hàng thanh toán bằng tiền mã hóa tại một số cửa hàng của hãng.
Go Finance 2022: Cuộc thi tài chính, chứng khoán hàng đầu cho sinh viên chính thức mở đơn đăng ký

Go Finance 2022: Cuộc thi tài chính, chứng khoán hàng đầu cho sinh viên chính thức mở đơn đăng ký

Baoquocte.vn. Sáng 22/4, tại Đại học Kinh tế Quốc dân đã diễn ra buổi họp báo khai mạc cuộc thi về tài chính chứng khoán dành cho sinh viên Go Finance 2022.
Lãi suất tiền gửi tăng, các ngân hàng thương mại huy động nguồn vốn ‘khủng’

Lãi suất tiền gửi tăng, các ngân hàng thương mại huy động nguồn vốn ‘khủng’

Baoquocte.vn. Lãi suất tiền gửi các kỳ hạn 6 tháng trở lên tăng 0,3%-0,7% nên nguồn tiền nhàn rỗi của người dân đã quay trở lại hệ thống ngân hàng thương mại.
Công ty chứng khoán BIDV (BSC) phát hành  hơn 65,73 triệu cổ phần cho Hana Financial Investment Co., Lpt

Công ty chứng khoán BIDV (BSC) phát hành hơn 65,73 triệu cổ phần cho Hana Financial Investment Co., Lpt

Baoquocte.vn. HFI đầu tư vào BSC với tư cách là nhà đầu tư chiến lược, cam kết đồng hành lâu dài cùng hỗ trợ, hợp tác về phát triển kinh doanh và quản trị điều hành.
Trước thềm Đại hội đồng cổ đông thường niên, hàng loạt ngân hàng thương mại đặt mục tiêu tăng mạnh lợi nhuận

Trước thềm Đại hội đồng cổ đông thường niên, hàng loạt ngân hàng thương mại đặt mục tiêu tăng mạnh lợi nhuận

Baoquocte.vn. Nhiều ngân hàng thương mại đã công bố tài liệu dự thảo với các mục tiêu kinh doanh lạc quan, đáng chú ý là kế hoạch tăng lợi nhuận được tính bằng lần.
Phiên bản di động