Vì sao xu hướng sử dụng 'lá bài' trừng phạt kinh tế lại gia tăng?

Khắc Hiếu
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. Bài viết của tác giả Robert Skydelsky* đăng trên Tạp chí Project Syndcate nhận định, việc sử dụng hoặc đe dọa trừng phạt kinh tế đang ngày càng gia tăng trong chính trị quốc tế.

Đầu tháng 10, Cố vấn An ninh Quốc gia Mỹ Jake Sullivan đã lên tiếng cáo buộc Nga sử dụng năng lượng như một vũ khí chính trị. Đáp lại, Điện Kremlin tuyên bố rằng các lệnh trừng phạt của Mỹ đe dọa làm trầm trọng thêm tình trạng mất cân bằng trên thị trường năng lượng châu Âu.

Là một công cụ gây sức ép nhà nước, các biện pháp trừng phạt kinh tế không giống như một cuộc chiến tranh mà có lẽ gần hơn với một hình thức ngoại giao.

Vì sao xu hướng sử dụng 'lá bài' trừng phạt kinh tế lại gia tăng?
Việc sử dụng hoặc đe dọa trừng phạt kinh tế đang ngày càng gia tăng trong chính trị quốc tế. (Nguồn: Foreign Policy)

Công cụ địa chính trị

Các quốc gia luôn sử dụng lá bài kinh tế như một công cụ địa chính trị. Vào thế kỷ XIX, kinh tế quốc tế hầu như tách rời khỏi chính trị quốc tế. Nhưng vào những năm 1920, Hội quốc liên (tổ chức liên chính phủ tiền thân của Liên hợp quốc) chính thức hồi sinh việc sử dụng vũ khí kinh tế chống lại các quốc gia vi phạm.

Chương 7 của Hiến chương Liên hợp quốc cho phép Hội đồng Bảo an áp đặt các biện pháp trừng phạt kinh tế đối với các quốc gia đe dọa hoặc vi phạm hòa bình thế giới.

Tin liên quan
Khủng hoảng năng lượng châu Âu: Tổng thống Nga Putin ra lời đảm bảo với Ukraine, Mỹ nói về những Khủng hoảng năng lượng châu Âu: Tổng thống Nga Putin ra lời đảm bảo với Ukraine, Mỹ nói về những 'ổ gà'

Cơ chế trừng phạt quốc tế đã trải qua nhiều giai đoạn chồng chéo trong suốt thế kỉ qua. Ban đầu, các biện pháp trừng phạt nhằm mục đích phản ứng lại ý định hoặc hành động quá khích của một quốc gia, chẳng hạn như việc tăng cường sức mạnh quân sự hoặc thực sự xâm lược một quốc gia khác.

Do vậy, Hội quốc liên khi đó đã áp đặt các biện pháp trừng phạt kinh tế đối với Italy khi các lực lượng của Mussolini xâm lược Abyssinia vào năm 1935.

Trong giai đoạn tiếp theo, những quan ngại về nhân đạo đã được chấp nhận như một “lý do” để thực hiện các biện pháp trừng phạt. Ví dụ, sự đàn áp của chính phủ đối với các nhóm tại một quốc gia có thể đe dọa kích hoạt các hiệu ứng “bên thứ ba” như là một cuộc khủng hoảng người tị nạn. Đây là cơ sở pháp lý cho các lệnh trừng phạt kinh tế của Liên hợp quốc đối với Rhodesia trong những năm 1970 và Nam Phi trong những năm 1980.

Sau đó, một số người coi việc “thay đổi chế độ” là mục đích chính đáng để thực hiện các biện pháp trừng phạt. Như Thủ tướng Anh lúc bấy giờ là Tony Blair đã lập luận trong một bài phát biểu tại Chicago vào năm 1999, “sự lan tỏa các giá trị của chúng ta giúp chúng ta an toàn hơn”.

Sự phát triển quan trọng nhất gần đây trong cơ chế trừng phạt quốc tế là việc xử phạt các cá nhân và thực thể “được chỉ định đặc biệt”. Những người ủng hộ lập luận rằng, các biện pháp trừng phạt được nhắm đến các mục tiêu cẩn thận như vậy sẽ giới hạn hình phạt đối với các thủ phạm của việc rửa tiền và các hành vi đáng ngờ khác, do vậy, tránh gây hại cho phần dân còn lại của một quốc gia.

Tuy nhiên, các biện pháp trừng phạt này thường nằm ngoài phạm vi hoạt động của Liên hợp quốc, và do đó, thường chỉ được áp đặt một cách đơn phương bởi các quốc gia hoặc các nhóm quốc gia hùng mạnh về kinh tế.

Gây tranh cãi

Không có gì ngạc nhiên khi nước Mỹ, bá chủ đồng USD trên thế giới, đã đi tiên phong trong hình thức xử phạt này. Liên minh châu Âu (EU) đã đi theo sự dẫn dắt của Mỹ.

Nổi tiếng nhất trong số các hình phạt cá nhân này là Đạo luật Magnitsky, được đặt theo tên của luật sư người Nga Sergei Magnitsky, người đã cáo buộc các quan chức thuế và thực thi pháp luật Nga lừa đảo 230 triệu USD đối với Hermitage Capital Management - một công ty đầu tư mà ông đang tư vấn.

Mỹ đã thông qua Đạo luật Magnitsky vào năm 2012 với ý định trừng phạt những cá nhân chịu trách nhiệm. Đạo luật chịu trách nhiệm về nhân quyền toàn cầu Magnitsky 2016 rộng hơn “cho phép tổng thống áp đặt các biện pháp trừng phạt kinh tế và từ chối nhập cảnh vào Mỹ đối với bất kỳ người nước ngoài nào được xác định là tham gia hoặc lạm dụng nhân quyền”.

Các cường quốc phương Tây khác - bao gồm Vương quốc Anh (2017-18), Canada (2017) và EU (2020) - sau đó cũng đã thông qua luật Magnitsky và hàng trăm cá nhân và công ty trên khắp thế giới hiện đang bị trừng phạt theo các luật này.

Tuy vậy, liệu lệnh trừng phạt này có chính xác, hợp lý và hiệu quả?

Đối với tư pháp, việc gia tăng các biện pháp trừng phạt có mục tiêu gần đây chủ yếu dựa trên luật pháp trong nước, không phải luật pháp quốc tế, và chỉ phản ánh các chuẩn mực đã được thống nhất của một bộ phận cộng đồng quốc tế.

Hơn nữa, những hình phạt như vậy thường được áp dụng đối với những cá nhân và tổ chức có ít lời giải thích nhất, và họ không bị xét xử hoặc bị kết án về bất kỳ hành vi phạm tội nào. Do đó, đối với nhiều người, những lệnh trừng phạt này chỉ đơn giản giống như một biểu hiện của quyền lực.

Ngoại trưởng Lavrov: Mọi chuyện đã là lịch sử, Nga không chấp nhận dựa vào EU

Ngoại trưởng Lavrov: Mọi chuyện đã là lịch sử, Nga không chấp nhận dựa vào EU

Nga không thể dựa vào Liên minh châu Âu (EU) trong các vấn đề kinh tế vì EU có thể áp đặt các biện pháp ...

Hiệu quả của các biện pháp trừng phạt cũng bị nghi ngờ. Các biện pháp trừng phạt cũ có thể sẽ làm phát sinh các cuộc chiến tranh trừng phạt trừ khi các biện pháp này chỉ giới hạn ở các quốc gia không thể trả đũa.

Câu hỏi về tính hiệu quả của các biện pháp trừng phạt kinh tế có lẽ là câu hỏi khó trả lời nhất vì không có một biện pháp thành công nào được nhất trí.

Nhiều người cho rằng đây là một cách tương đối ít tốn kém để mang lại sự thay đổi chế độ có lợi về mặt đạo đức hoặc những thay đổi về hành vi của một chế độ. Điều này có thể đúng trong một số trường hợp.

Nhưng rất nhiều bằng chứng cho thấy các biện pháp trừng phạt kinh tế chỉ có tác dụng như vậy khi can thiệp quân sự - có nghĩa là chúng thường là một biện pháp đi kèm với chiến tranh hơn là một biện pháp thay thế cho nó. Vì vậy, các nước cũng cần lưu ý với việc áp đặt các biện pháp trừng phạt vì lý do đạo đức.


*Robert Skidelsky hiện đang là Giáo sư Danh dự về Kinh tế Chính trị tại Đại học Warwick (Anh). Ông còn là tác giả của cuốn tiểu sử 3 tập về John Maynard Keynes - nhà kinh tế học người Anh, nổi tiếng với hệ thống lý luận kinh tế vĩ mô có ảnh hưởng lớn tới kinh tế học hiện đại và chính trị cũng như các chính sách tài chính của nhiều chính phủ.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron sẽ sử dụng thành tích kinh tế làm 'lá bài' tái tranh cử?

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron sẽ sử dụng thành tích kinh tế làm 'lá bài' tái tranh cử?

Để chuẩn bị cho chiến dịch tái tranh cử trong cuộc bầu cử Tổng thống Pháp 2022, Tổng thống Emmanuel Macron đang muốn sử dụng ...

Quan hệ kinh tế EU-Belarus xấu đi, Nga vừa là bạn tốt vừa đắc lợi bất ngờ?

Quan hệ kinh tế EU-Belarus xấu đi, Nga vừa là bạn tốt vừa đắc lợi bất ngờ?

Mỗi năm, Nga cung cấp cho Belarus khoảng 2-3 tỷ USD, nhưng đổi lại, liệu mục đích của họ có chỉ đơn giản là tiếp ...

(theo Project Syndicate)

Bài viết cùng chủ đề

Quan hệ Nga-Mỹ

Đọc thêm

Tử vi 12 cung hoàng đạo Thứ Hai ngày 6/12/2021: Bọ Cạp cần cảnh giác với người mới quen

Tử vi 12 cung hoàng đạo Thứ Hai ngày 6/12/2021: Bọ Cạp cần cảnh giác với người mới quen

Baoquocte.vn. Tử vi hôm nay 6/12/2021 của 12 cung hoàng đạo - Ma Kết, Bảo Bình, Song Ngư, Bạch Dương, Kim Ngưu, Song Tử, Cự Giải, Sư Tử, Xử Nữ, Thiên ...
XSMB 6/12, trực tiếp kết quả xổ số miền Bắc 6/12/2021, dự đoán xsmb hôm nay

XSMB 6/12, trực tiếp kết quả xổ số miền Bắc 6/12/2021, dự đoán xsmb hôm nay

Baoquocte.vn. XSMB 6/12. trực tiếp xổ số miền Bắc 6/12/2021. kết quả xổ số miền Bắc hôm nay. xổ số miền Bắc thứ 7. xổ số hôm nay 6/12/2021. xo so ...
XSDT 6/12, kết quả xổ số Đồng Tháp hôm nay 6/12/2021. KQXSDT thứ 2

XSDT 6/12, kết quả xổ số Đồng Tháp hôm nay 6/12/2021. KQXSDT thứ 2

Baoquocte.vn. XSDT 6/12. Trực tiếp kết quả xổ số Đồng Tháp nhanh nhất hôm nay - XSDT 6/12/2021. Ket qua xo so Dong Thap.
XSMT 6/12, kết quả xổ số miền Trung hôm nay 6/12/2021, KQXSMT thứ 2

XSMT 6/12, kết quả xổ số miền Trung hôm nay 6/12/2021, KQXSMT thứ 2

Baoquocte.vn. XSMT 6/12. trực tiếp xổ số miền Trung 6/12/2021. kết quả xổ số miền Trung hôm nay. xổ số miền Trung thứ 2. xổ số hôm nay 6/12/2021. xo so ...
XSHCM 6/12, kết quả xổ số TP.HCM hôm nay 6/12/2021. KQXSHCM thứ 2

XSHCM 6/12, kết quả xổ số TP.HCM hôm nay 6/12/2021. KQXSHCM thứ 2

Baoquocte.vn. XSHCM 6/12. Trực tiếp kết quả xổ số TP. Hồ Chí Minh nhanh nhất hôm nay - XSHCM 6/12/2021. ket qua so so TP Ho Chi Minh. xổ số thành ...
XSCM 6/12, kết quả xổ số Cà Mau hôm nay 6/12/2021. KQXSCM thứ 2

XSCM 6/12, kết quả xổ số Cà Mau hôm nay 6/12/2021. KQXSCM thứ 2

Baoquocte.vn. XSCM 6/12. Trực tiếp kết quả xổ số Cà Mau nhanh nhất hôm nay - XSCM 6/12/2021. Ket qua xo so Ca Mau.
Chuyên gia: Mỹ đang đối mặt với những chia rẽ nội bộ nghiêm trọng

Chuyên gia: Mỹ đang đối mặt với những chia rẽ nội bộ nghiêm trọng

Baoquocte.vn. Giáo sư David B. Kanin từ Đại học Johns Hopkins nhận định rằng Mỹ đang phải đối mặt với những chia rẽ nội bộ nghiêm trọng và hiện đang rạn ...
Chú mèo ở New York bỗng nổi tiếng nhờ ngoại hình 'ngôi sao'

Chú mèo ở New York bỗng nổi tiếng nhờ ngoại hình 'ngôi sao'

Baoquocte.vn. Chú mèo Pisco sống tại New York, (Mỹ) có diện mạo rất giống với nhân vật hoạt hình chú mèo trong phim 'Gã chằn tinh tốt bụng 2' (2004) và ...
Ban Quản lý Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh tăng cường hợp tác với Viện nghiên cứu của Nga

Ban Quản lý Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh tăng cường hợp tác với Viện nghiên cứu của Nga

Baoquocte.vn. Ban quản lý Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh ký kết văn bản hợp tác với Viện Nghiên cứu khoa học dược liệu và tinh dầu Liên bang Nga.
Nhiều dấu hiệu cho thấy Triều Tiên đang nối lại thương mại với Trung Quốc

Nhiều dấu hiệu cho thấy Triều Tiên đang nối lại thương mại với Trung Quốc

Baoquocte.vn. Hình ảnh chụp từ vệ tinh gần đây đã phát hiện sự gia tăng hoạt động của xe tải và vật liệu trong và ngoài sân bay Uiju ở gần ...
Nền kinh tế đang cần những gói hỗ trợ đặc biệt để không 'lỡ nhịp'

Nền kinh tế đang cần những gói hỗ trợ đặc biệt để không 'lỡ nhịp'

Baoquocte.vn. Rất nhiều giải pháp, đề xuất đã được các chuyên gia kinh tế đưa ra tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam năm 2021 với chủ đề 'Phục hồi và phát triển bền vững'.
Công ty Nga là nhà xuất khẩu thịt lợn số 1 của Việt Nam

Công ty Nga là nhà xuất khẩu thịt lợn số 1 của Việt Nam

Baoquocte.vn. Trong năm 2021, công ty Miratorg đã xuất khẩu 40.000 tấn thịt lợn sang Việt Nam, hiện chiếm hơn 33% thị phần.
Giá tiêu hôm nay 5/12, giảm nhẹ, thấp nhất 84.000đ/kg, thị trường trầm lắng, nhận định tiêu vẫn ‘có cửa’ tăng?

Giá tiêu hôm nay 5/12, giảm nhẹ, thấp nhất 84.000đ/kg, thị trường trầm lắng, nhận định tiêu vẫn ‘có cửa’ tăng?

Baoquocte.vn. Giá tiêu hôm nay tại thị trường trong nước giảm nhẹ ở một số địa phương, giao dịch từ 84.000 - 86.000 đ/kg.
Giá cà phê hôm nay 5/12, Giá cà phê còn tăng đến hết năm; cách nâng thị phần ở Trung Quốc?

Giá cà phê hôm nay 5/12, Giá cà phê còn tăng đến hết năm; cách nâng thị phần ở Trung Quốc?

Baoquocte.vn. Giá cà phê không ngừng tăng kể từ giữa tháng 11. Các chuyên gia dự báo, đà tăng này sẽ tiếp tục diễn ra từ nay đến cuối năm.
Nhật Bản viện trợ không hoàn lại cấp cơ sở cho Việt Nam trị giá hơn 250.000 USD

Nhật Bản viện trợ không hoàn lại cấp cơ sở cho Việt Nam trị giá hơn 250.000 USD

Baoquocte.vn. Chính phủ Nhật Bản cấp khoản viện trợ không hoàn lại mới cho 3 dự án ở 2 tỉnh của Việt Nam với tổng trị giá 253.912 USD.
Việt Nam-Ấn Độ tìm kiếm cơ hội hợp tác giữa bang Manipur và tỉnh Quảng Trị

Việt Nam-Ấn Độ tìm kiếm cơ hội hợp tác giữa bang Manipur và tỉnh Quảng Trị

Baoquocte.vn. Đại sứ quán Ấn Độ tại Việt Nam tổ chức Tọa đàm trực tuyến nhằm tìm hiểu cơ hội hợp tác giữa bang Manipur và tỉnh Quảng Trị.
Bất động sản mới nhất: Sốt đất lại nhen nhóm, Tây Hà Nội vẫn 'chiếm sóng’, vì sao giới đầu cơ ồ ạt gom hàng?

Bất động sản mới nhất: Sốt đất lại nhen nhóm, Tây Hà Nội vẫn 'chiếm sóng’, vì sao giới đầu cơ ồ ạt gom hàng?

Baoquocte.vn. Xuất hiện sốt đất ở nhiều nơi; đất nền, chung cư vẫn được ưa chuộng, dự báo phân khúc địa ốc tại TPHCM sẽ tăng giá… là tin bất động sản mới nhất.
Bất động sản mới nhất: Đất Quảng Trị lại tăng vọt, thanh tra vào cuộc tại Lâm Đồng, nhà đầu tư cổ phiếu địa ốc cần lưu ý

Bất động sản mới nhất: Đất Quảng Trị lại tăng vọt, thanh tra vào cuộc tại Lâm Đồng, nhà đầu tư cổ phiếu địa ốc cần lưu ý

Baoquocte.vn. Đất Quảng Trị tăng vọt, thanh tra vào cuộc ‘loạn’ phân lô bán nền tại Lâm Đồng, Yên Bái sắp có khu đô thị mới… là những tin bất động sản mới nhất.
Bất động sản mới nhất: Quy định về giá đất TPHCM năm 2022, FLC sắp ra mắt dự án tâm điểm ở Quy Nhơn, đầu cơ làm khan hiếm nguồn cung?

Bất động sản mới nhất: Quy định về giá đất TPHCM năm 2022, FLC sắp ra mắt dự án tâm điểm ở Quy Nhơn, đầu cơ làm khan hiếm nguồn cung?

Baoquocte.vn. TPHCM không tăng giá đất năm 2022, FLC sắp ra mắt dự án ở Quy Nhơn, nguyên nhân khan hiếm nguồn cung… là những tin bất động sản mới nhất.
Bất động sản mới nhất: Hà Nội sắp có 'hàng hiệu' giá 35.000 USD/m2, shophouse hết thời hoàng kim, cuối năm nên chờ bắt đáy?

Bất động sản mới nhất: Hà Nội sắp có 'hàng hiệu' giá 35.000 USD/m2, shophouse hết thời hoàng kim, cuối năm nên chờ bắt đáy?

Baoquocte.vn. Việt Nam sắp có 2 dự án hàng hiệu, shophouse ế ẩm, cuối năm có nên ‘xuống tiền’ mua đất,… là những tin bất động sản mới nhất.
Bất động sản mới nhất: Siết hoạt động mua bán đất nền ở khu tái định cư sân bay Long Thành, tác động của đường sắt Cát Linh-Hà Đông tới địa ốc Hà Nội

Bất động sản mới nhất: Siết hoạt động mua bán đất nền ở khu tái định cư sân bay Long Thành, tác động của đường sắt Cát Linh-Hà Đông tới địa ốc Hà Nội

Baoquocte.vn. Giá nhà đất Hà Nội sẽ tăng nhờ tuyến đường sắt Cát Linh-Hà Đông, T&T muốn đầu tư 5 khu đô thị tại Hòa Bình,…là những tin bất động sản mới nhất.
Bất động sản mới nhất: Thị trường TP.HCM đìu hiu, start-up địa ốc gọi vốn 30 triệu USD; khó khăn trong thu hồi đất dự án sân bay Long Thành

Bất động sản mới nhất: Thị trường TP.HCM đìu hiu, start-up địa ốc gọi vốn 30 triệu USD; khó khăn trong thu hồi đất dự án sân bay Long Thành

Baoquocte.vn. Thị trường TP.HCM đìu hiu, start-up địa ốc tại Việt Nam được quỹ ngoại rót 30 triệu USD,… là những tin bất động sản mới nhất.
Nhận định thị trường chứng khoán ngày 12/11 - Rung lắc chọn cổ

Nhận định thị trường chứng khoán ngày 12/11 - Rung lắc chọn cổ

Baoquocte.vn. Báo Thế giới & Việt Nam liên tục cập nhật tin tức và nhận định của các chuyên gia về thị trường chứng khoán Việt Nam đầu giờ và cuối phiên giao dịch hàng ngày
Nhận định thị trường chứng khoán ngày 11/11 - Tích cực

Nhận định thị trường chứng khoán ngày 11/11 - Tích cực

Baoquocte.vn. Báo Thế giới & Việt Nam liên tục cập nhật tin tức và nhận định của các chuyên gia về thị trường chứng khoán Việt Nam đầu giờ và cuối phiên giao dịch hàng ngày
Nhận định thị trường chứng khoán ngày 10/11 - Kiên nhẫn

Nhận định thị trường chứng khoán ngày 10/11 - Kiên nhẫn

Baoquocte.vn. Báo Thế giới & Việt Nam liên tục cập nhật tin tức và nhận định của các chuyên gia về thị trường chứng khoán Việt Nam đầu giờ và cuối phiên giao dịch hàng ngày
Nhận định thị trường chứng khoán ngày 9/11 - Đua lệnh thì coi chừng!

Nhận định thị trường chứng khoán ngày 9/11 - Đua lệnh thì coi chừng!

Baoquocte.vn. Báo Thế giới & Việt Nam liên tục cập nhật tin tức và nhận định của các chuyên gia về thị trường chứng khoán Việt Nam đầu giờ và cuối phiên giao dịch hàng ngày
Nhận định thị trường chứng khoán tuần 08/11 - 12/11 - Cơ cấu danh mục

Nhận định thị trường chứng khoán tuần 08/11 - 12/11 - Cơ cấu danh mục

Baoquocte.vn. Báo Thế giới & Việt Nam liên tục cập nhật tin tức và nhận định của các chuyên gia về thị trường chứng khoán Việt Nam đầu giờ và cuối phiên giao dịch hàng ngày.
Nhận định thị trường chứng khoán ngày 5/11 - Một phiên không làm nên xu hướng

Nhận định thị trường chứng khoán ngày 5/11 - Một phiên không làm nên xu hướng

Baoquocte.vn. Báo Thế giới & Việt Nam liên tục cập nhật tin tức và nhận định của các chuyên gia về thị trường chứng khoán Việt Nam đầu giờ và cuối phiên giao dịch hàng ngày.
Phiên bản di động