TS. Vũ Thu Hương: Những con số trong báo cáo giáo dục liệu có biết... nói?

TS. Vũ Thu Hương*
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. Nhìn từ câu chuyện phân luồng hướng nghiệp lớp 9 gây tranh cãi thời gian vừa qua có thể thấy đây là bệnh thành tích. Vậy câu chuyện thành tích trong giáo dục đến từ đâu?
giáo dục
TS. Vũ Thu Hương trăn trở về những con số đẹp trong báo cáo giáo dục. (Ảnh: NVCC)

Từ những con số

Theo tôi, câu chuyện thành tích đến từ những bản báo cáo mà các trường phải nộp. Tại sao giáo viên phải báo cáo bằng những con số? Có phải để các nhà quản lý giáo dục nhìn thấy được thực trạng giáo dục, nhằm cải tiến nền giáo dục?

Chúng ta chỉ có thể cải tiến khi những con số thể hiện vấn đề xảy ra ở trong ngành giáo dục. Nhưng thực tế những con số được báo cáo lên thường đẹp đến mức khó tin: 100% lên lớp, 100% tốt nghiệp, 100% học sinh khá giỏi...

Những con số như vậy không phản ánh được thực trạng, không thể định hướng cải tiến mà chỉ khiến cho chúng ta hiểu hoàn toàn sai về thực trạng giáo dục mà thôi.

Thứ hai, giáo dục là ngành nghề liên quan đến con người, phát triển con người. Do vậy, nếu chỉ quan tâm đến những con số thì không bao giờ nhìn rõ được bức tranh toàn cảnh ngành giáo dục. Bởi vì, để có một bài kiểm tra điểm đẹp có thể học sinh đó giỏi, thông minh nhưng cũng có thể em học sinh đó quay cóp, "học tủ học gạo" hoặc được “mớm” đề.

Như vậy, con số 100% không bao giờ chính xác. Vậy tại sao chúng ta lại yêu cầu ngành giáo dục báo cáo về những con số? Điều này là những bất cập kéo dài từ rất lâu mà chúng ta vẫn không thể thay đổi được.

Hơn nữa, nếu quan tâm và nghiên cứu các con số của ngành giáo dục sẽ nhận thấy tất cả những con số đó hoàn toàn khác với thực trạng giáo dục mà chúng ta được biết.

Dựa trên những con số không chính xác, chúng ta không thể đưa ra được bất kể một phương hướng cải tiến nào. Do vậy, ngành giáo dục xảy ra tình trạng càng cải tiến thì càng nhiều vấn đề.

Theo tôi, việc đầu tiên cần phải thay đổi không phải đưa ra những phương án để cải tiến phương pháp dạy học mà điều quan trọng nhất là thay đổi cách đánh giá của ngành giáo dục.

Nếu không thể thay đổi ngay 100% thì ít nhất bên cạnh những con số, những bản báo cáo đẹp, cần có những buổi thanh tra trực tiếp về nhà trường với thành phần không chỉ có cán bộ của ngành mà còn có cả phụ huynh học sinh.

Cần phải khớp về những con số được báo cáo chứ không phải chỉ đánh giá một cách hết sức hình thức khi nhà trường đã biết được trước những buổi kiểm tra để chuẩn bị và tập dượt.

Ngoài ra, việc quan tâm quá nhiều đến các con số cũng khiến cho áp lực thành tích của các thầy cô và nhà trường tăng lên. Ngay cả khi ngành giáo dục không dựa vào các con số này để đánh giá thì khi báo cáo những con số của trường mình lên phòng, sở GD&ĐT, các trường cũng cảm thấy xấu hổ với những ngôi trường khác. Họ bắt buộc phải xây dựng, đánh bóng hình ảnh của nhà trường bằng những con số đẹp.

… đến công tác hướng nghiệp

Do đó, những câu chuyện hình thức và tiêu cực vẫn xảy ra cho dù những con số đó được sử dụng với mục đích gì. Cũng qua đó có thể thấy việc phân luồng hướng nghiệp lớp 9 còn tồn tại khá nhiều vấn đề. Nhiều ý kiến cho rằng, câu chuyện này là phân luồng nghề nghiệp tuy nhiên điều này hoàn toàn không chính xác bởi thực tế không có hướng dẫn hoặc định hướng nghề nghiệp cho các em từ sớm.

Ở đây, chúng ta đang định hướng hoàn toàn theo kết quả học tập của các em, không theo mong muốn cũng như năng lực thật sự của từng đứa trẻ. Những điều này chỉ là hình thức, không thể hiện tính chất định hướng nghề nghiệp.

Nếu hỏi các em học sinh cấp 2 về nghề nghiệp, chúng ta sẽ thấy bức tranh rất đặc biệt, đó là số ngành nghề mà các em được biết vô cùng ít. Các em cũng không hề biết những ngành nghề đó có những ưu điểm, khuyết điểm, lợi thế cũng như khó khăn sẽ phải vượt qua.

Nếu như thực sự hướng nghiệp, các em phải được định hướng ngay từ đầu, ngay từ cấp 2 về những ngành nghề các em được biết và khuyến khích các em tìm hiểu. Câu chuyện hướng nghiệp còn phụ thuộc cả vấn đề sở thích và năng khiếu của các em. Nếu các em không có năng khiếu, không có sở thích ngành nghề đó mà hướng các em đi theo thì đây là ép buộc, không có tính định hướng, điều này thành "lợi bất cập hại".

Bất cập này còn đến từ một nguyên nhân nữa, đó là vào các trường dạy nghề không phải thi cấp 3. Chính vì kẽ hở này nên các trường đã có những khuyến khích để các em học sinh lựa chọn phương án khác thay vì thi vào cấp 3. Thế nên, chúng ta gọi việc khuyên học sinh yếu kém không thi lớp 10 là định hướng nghề nghiệp là không đúng, không chính xác.

Hướng nghiệp thế nào mới đúng?

Khi hướng nghiệp cho học sinh thì cần đảm bảo các nguyên tắc đạo đức thế nào? Khi hướng nghiệp, bên cạnh việc nhận diện dựa trên năng khiếu cũng như khả năng học hỏi thì cần đảm bảo 100% học sinh được biết đến ngành nghề đó với tất cả các tiêu chí thường phù hợp với người như thế nào? Nó sẽ đòi hỏi những kỹ năng gì? Đòi hỏi những kiến thức nâng cao nào? Đòi hỏi tính cách gì của một con người? Đó là chưa kể những khó khăn của từng ngành nghề cũng như đặc thù riêng của ngành.

Ví dụ, ngành Y phải làm quen với trực đêm, làm quen với những cơn đau của người khác. Còn ngành giáo dục phải có trách nhiệm cao độ đối với sự phát triển của những đứa trẻ, phải học được sự kiên nhẫn và giữ bình tình trong tất cả các tình huống. Với những bạn có tính cách nóng nảy, không giữ được bình tĩnh thì hoàn toàn không phù hợp với nghề giáo.

Nếu học sinh đã biết trước được khó khăn như vậy sẽ có những chuẩn bị tâm lý cho mình, lựa chọn những ngành nghề như vậy. Điều đáng nói, nếu học sinh học kém mà giáo viên thuyết phục để các em chuyển sang một ngành nghề các em hoàn toàn không phù hợp gì thì rõ ràng đang đẩy các em đến khó khăn.

Cần thay đổi thước đo hiệu quả giáo dục

Từ câu chuyện này có lẽ đã đến lúc thay đổi thước đo hiệu quả giáo dục. Tôi nghĩ, việc đánh giá giáo dục là điều chúng ta phải thay đổi ngay lập tức bởi vì cách đánh giá hiện nay đã tạo ra bệnh thành tích rất trầm trọng. Câu chuyện này đã kéo dài rất nhiều năm nay chứ không phải một hai năm. Hệ quả khiến cho thế hệ học sinh và cách đánh giá giáo dục bằng các con số cũng là cách khá đặc biệt ở nước ta.

Khi đánh giá cần quan tâm đến thực chất, không chỉ quan tâm đến kiến thức, điểm số của học sinh mà còn cần những kỹ năng cũng như thái độ, đạo đức của học sinh. Đấy là những điểm không phụ thuộc vào những con số.

Các con số ảnh hưởng đến đạo đức và kĩ năng của giáo viên

Tôi nghĩ rằng, một giáo viên đều biết trọng trách hết sức cao cả của mình là thay đổi số phận của những con người. Do vậy, việc chúng ta đánh giá giáo viên dựa trên thành tích của học sinh sẽ khiến họ đi sai con đường đã lựa chọn từ đầu.

Nếu đánh giá giáo viên thực chất qua những buổi kiểm tra trực tiếp, từ nhận xét của phụ huynh, học sinh về giáo viên thì lúc đó chúng ta mới có thể nhận diện được chính xác những vấn đề cũng như năng lực, đạo đức của giáo viên.

Cũng từ đó, giáo viên nhận diện được trách nhiệm của mình đối với học sinh là thay đổi số phận của các em và cũng nhận ra mục tiêu rất rõ ràng của nghề giáo là giáo dục đạo đức, ý thức cho học sinh sẽ quan trọng hơn rất nhiều so với việc dạy kiến thức và kỹ năng.

Họ sẽ tập trung vào rèn ý thức cũng như rèn đạo đức cho học sinh để từ đó học sinh sẽ có tiềm năng để tự phát triển bản thân, tự thay đổi chính bản thân mình và trưởng thành hơn.

* Bài viết thể hiện quan điểm của tác giả!

Thí sinh cần lưu ý gì để tránh sự cố khi đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT 2022 trực tuyến?

Thí sinh cần lưu ý gì để tránh sự cố khi đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT 2022 trực tuyến?

Trong ngày đầu tiên mở cổng đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT 2022 trực tuyến, một số thí sinh cho biết khi truy cập ...

'Thước đo sự thành công không phù hợp sẽ biến tướng mục tiêu giáo dục'

'Thước đo sự thành công không phù hợp sẽ biến tướng mục tiêu giáo dục'

Thạc sĩ Khoa học Phạm Thị Khánh Ly - Giám đốc điều hành Hệ thống trường Tiểu học và THCS FPT Hà Nội cho rằng, ...

Bài viết cùng chủ đề

Giáo dục Việt Nam

Đọc thêm

Bulgaria ra hàng loạt quyết định cứng rắn liên quan Nga: Trục xuất, cắt giảm nhân viên ngoại giao, đóng cửa lãnh sự quán

Bulgaria ra hàng loạt quyết định cứng rắn liên quan Nga: Trục xuất, cắt giảm nhân viên ngoại giao, đóng cửa lãnh sự quán

Baoquocte.vn. Bulgaria thông báo quyết định trục xuất 70 nhân viên ngoại giao Nga vì phát hiện những người này thực hiện công việc chống lại lợi ích của Sofia.
Việt Nam tái khẳng định ủng hộ lời kêu gọi ngừng bắn toàn cầu của Tổng thư ký Liên hợp quốc

Việt Nam tái khẳng định ủng hộ lời kêu gọi ngừng bắn toàn cầu của Tổng thư ký Liên hợp quốc

Baoquocte.vn. Để thúc đẩy ngừng bắn, cần tăng cường việc tuân thủ các Nghị quyết 2532, 2565 và các nghị quyết liên quan của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc.
Bùi Lan Hương phim 'Em và Trịnh': Khi hóa thân thành cô Khánh Ly, tôi khóc, cười với nỗi đau của nhân vật

Bùi Lan Hương phim 'Em và Trịnh': Khi hóa thân thành cô Khánh Ly, tôi khóc, cười với nỗi đau của nhân vật

Baoquocte.vn. Bùi Lan Hương gây ấn tượng mạnh trong phim Em và Trịnh khi hóa thân thành danh ca Khánh Ly.
Covid-19 trở lại sau 51 ngày 'sạch bóng', Thủ tướng Campuchia gửi thông điệp khẩn trong đêm

Covid-19 trở lại sau 51 ngày 'sạch bóng', Thủ tướng Campuchia gửi thông điệp khẩn trong đêm

Baoquocte.vn. Các ca mắc Covid-19 đã xuất hiện trở lại ở Campuchia sau 51 ngày liên tục không ghi nhận ca dương tính nào, tính đến đêm 28/6 vừa qua.
Canada dang tay giúp châu Âu từ bỏ khí đốt Nga

Canada dang tay giúp châu Âu từ bỏ khí đốt Nga

Baoquocte.vn. Thủ tướng Đức và người đồng cấp Canada đã tiến hành hội đàm để thảo luận về hợp tác song phương, trong đó có vấn đề khí đốt.
Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ thăm Đại sứ quán và gặp gỡ cộng đồng người Việt tại Vương quốc Anh

Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ thăm Đại sứ quán và gặp gỡ cộng đồng người Việt tại Vương quốc Anh

Baoquocte.vn. Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ cho rằng, cuộc gặp mặt này có thể coi như một cuộc tiếp xúc cử tri.
Triệu chứng của người nhiễm biến thể Omicron BA.5

Triệu chứng của người nhiễm biến thể Omicron BA.5

Baoquocte.vn. Dòng virus BA.5 thuộc biến thể Omicron chủ yếu tác động tới đường hô hấp trên, khiến người bệnh sốt, ớn lạnh, mất khứu giác, ho, nghẹt mũi, sổ mũi…
XSDN 29/6, kết quả xổ số Đồng Nai hôm nay 29/6/2022. KQXSDN thứ 4

XSDN 29/6, kết quả xổ số Đồng Nai hôm nay 29/6/2022. KQXSDN thứ 4

Baoquocte.vn. XSDN 29/6. Trực tiếp kết quả xổ số Đồng Nai nhanh nhất hôm nay - XSDN 29/6/2022. KQXSDN. Ket qua xo so dong nai
Vietlott 29/6, kết quả xổ số Vietlott Mega hôm nay 29/6/2022. xổ số Mega 645

Vietlott 29/6, kết quả xổ số Vietlott Mega hôm nay 29/6/2022. xổ số Mega 645

Baoquocte.vn. Vietlott 29/6. Cập nhật trực tiếp kết quả xổ số Vietlott Mega hôm nay 29/6/2022 từ trường quay tầng 19, tòa nhà VTC số 23 Lạc Trung, Hà Nội.
Lịch âm 30/6, âm lịch hôm nay Thứ Năm ngày 30/6/2022 ngày tốt hay xấu? Lịch vạn niên 30/6/2022

Lịch âm 30/6, âm lịch hôm nay Thứ Năm ngày 30/6/2022 ngày tốt hay xấu? Lịch vạn niên 30/6/2022

Baoquocte.vn. Lịch âm 30/6. âm lịch hôm nay 30/6. Xem âm lịch hôm nay ngày 30/6/2022 tốt hay xấu? Lịch vạn niên ngày 30 tháng 6 năm 2022 hôm nay.
Dự báo thời tiết: Áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông có khả năng mạnh thành bão

Dự báo thời tiết: Áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông có khả năng mạnh thành bão

Baoquocte.vn. Hồi 7h ngày 29/6, vị trí tâm áp thấp nhiệt đới ở vào khoảng 16,2 độ Vĩ Bắc; 116,1 độ Kinh Đông, cách quần đảo Hoàng Sa khoảng 500km.
Văn khấn mùng 1 tháng 6 Âm lịch 2022, bài cúng gia tiên và thần linh theo truyền thống Việt Nam

Văn khấn mùng 1 tháng 6 Âm lịch 2022, bài cúng gia tiên và thần linh theo truyền thống Việt Nam

Baoquocte.vn. Văn khấn mùng 1 tháng 6 Âm lịch với ước nguyện cầu xin cho gia đạo luôn được bình an, khỏe mạnh, gặp nhiều may mắn trong công việc và cuộc sống.
Covid-19 ngày 28/6: 9.505 ca khỏi bệnh, nhiều gấp 13 lần số mắc mới

Covid-19 ngày 28/6: 9.505 ca khỏi bệnh, nhiều gấp 13 lần số mắc mới

Baoquocte.vn. Bản tin phòng chống dịch Covid-19 của Bộ Y tế ngày 28/6 có 769 ca mắc mới, hơn 9.500 người khỏi bệnh, gấp 13 lần số mắc mới; có 3 F0 tử vong.
Đau khớp gối ở người trẻ

Đau khớp gối ở người trẻ

Baoquocte.vn. Đau đầu gối là triệu chứng thường gặp và cũng là nguyên nhân khiến người bệnh khó chịu, gặp nhiều khó khăn trong đi lại, sinh hoạt.
Các địa phương từ Quảng Ninh-Khánh Hòa chuẩn bị ứng phó với vùng áp thấp trên Biển Đông

Các địa phương từ Quảng Ninh-Khánh Hòa chuẩn bị ứng phó với vùng áp thấp trên Biển Đông

Baoquocte.vn. Các tỉnh, thành ven biển từ Quảng Ninh đến Khánh Hòa theo dõi chặt diễn biến của vùng áp thấp và thông báo cho các phương tiện trên biển.
Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai (28-29/6): Hà Nội nắng nóng cục bộ; Bắc Bộ mưa lớn kéo dài và phức tạp; Trung Bộ nắng nóng đặc biệt gay gắt

Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai (28-29/6): Hà Nội nắng nóng cục bộ; Bắc Bộ mưa lớn kéo dài và phức tạp; Trung Bộ nắng nóng đặc biệt gay gắt

Baoquocte.vn. Dự báo thời tiết Bắc Bộ chiều tối 29/6 mưa vừa mưa to đến rất to và có dông; Trung Bộ nắng nóng đặc biệt gay gắt; Tây Nguyên, Nam Bộ ngày nắng.
Triệu chứng của người nhiễm biến thể Omicron BA.5

Triệu chứng của người nhiễm biến thể Omicron BA.5

Baoquocte.vn. Dòng virus BA.5 thuộc biến thể Omicron chủ yếu tác động tới đường hô hấp trên, khiến người bệnh sốt, ớn lạnh, mất khứu giác, ho, nghẹt mũi, sổ mũi…
Những lưu ý khi dùng retinol trị nám, chống lão hóa mà chị em ‘rần rần’ săn đón

Những lưu ý khi dùng retinol trị nám, chống lão hóa mà chị em ‘rần rần’ săn đón

Baoquocte.vn. Các loại kem chứa retinol thời gian qua được chị em ‘rần rần’ săn đón với khả năng cải thiện làn da đáng kể.
Biến thể Omicron BA.5 đã xâm nhập Việt Nam nguy hiểm tới mức nào?

Biến thể Omicron BA.5 đã xâm nhập Việt Nam nguy hiểm tới mức nào?

Baoquocte.vn. Cùng với biến thể Omicron BA.4, Omicron BA.5 được đánh giá có khả năng lây lan nhanh, sẽ sớm thống trị nhiều khu vực trên thế giới.
Bí quyết sống thọ cho con người từ cá sấu, rùa

Bí quyết sống thọ cho con người từ cá sấu, rùa

Baoquocte.vn. Các chuyên gia hy vọng, nghiên cứu cá sấu, kỳ nhông và rùa có thể tìm ra bí mật giúp con người sống thọ đến 150 tuổi.
WHO: Bệnh đậu mùa khỉ chưa phải là tình trạng khẩn cấp y tế toàn cầu

WHO: Bệnh đậu mùa khỉ chưa phải là tình trạng khẩn cấp y tế toàn cầu

Baoquocte.vn. Ở thời điểm hiện tại, bệnh đậu mùa khỉ chưa cấu thành tình trạng khẩn cấp về sức khỏe cộng đồng toàn cầu (PHEIC) - mức độ cảnh báo cao nhất của WHO.
Chăm sóc sức khỏe cộng đồng bằng các sản phẩm có nguồn gốc từ thảo dược

Chăm sóc sức khỏe cộng đồng bằng các sản phẩm có nguồn gốc từ thảo dược

Baoquocte.vn. Việt Nam cần đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng trong lĩnh vực Thực phẩm chức năng, phát triển thêm nhiều sản phẩm mới chất lượng tốt, chuẩn hóa quy trình sản xuất sản phẩm an ...
Phiên bản di động