Tính toán chi li của Nga và Iran ở Afghanistan

Hồng Phúc
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. Nga và Iran có điểm đồng về việc Taliban nắm quyền lực ở Afghanistan khi đều muốn định hình lại cấu trúc khu vực nhằm phục vụ lợi ích của mình.

Trong bài viết mới đây đăng trên trang mạng eurasiareview.com, TS. Mohammed Al-Sulami Chủ tịch Viện quốc tế về Nghiên cứu Iran (Rasanah) nhận định, những diễn biến chính trị ở Afghanistan đã bộc lộ những "mẫu số chung" giữa Nga và Iran về việc Taliban nắm quyền lực kiểm soát Kabul.

Đại sứ quán Iran tại Kabul, Afghanistan. (Nguồn: Tasnim)
Đại sứ quán Iran tại Kabul, Afghanistan. (Nguồn: Tasnim)

Nga và Iran là hai trong số ít quốc gia trên thế giới không bày tỏ quan ngại sâu sắc về việc Taliban đánh chiếm khắp các thành phố ở Afghanistan. Hai nước vẫn duy trì hoạt động ngoại giao tại đại sứ quán ở Kabul và không vội vàng sơ tán công dân của mình như nhiều nước khác.

Sự hậu thuẫn có tính toán

Nga và Iran dường như sớm kết luận rằng việc Taliban tiếp quản đất nước là một thực tế mà họ phải chấp nhận để ứng phó. Nga đã phát tín hiệu thân mật với Taliban bằng cách phản bác những luận điệu của phương Tây về lực lượng này, đồng thời thể hiện quan điểm ủng hộ Taliban tại các diễn đàn quốc tế, đặc biệt là Liên hợp quốc.

Đằng sau đó có vẻ là thông điệp nhắm đến Taliban rằng Moscow có thể cung cấp "ô bảo trợ quốc tế" cho phong trào này, giống như những gì Nga từng làm với chế độ của Tổng thống Bashar Assad ở Syria.

Iran, vốn là đối địch với Taliban, cũng đang nối gót Nga khi các phe phái thù địch nhau của Iran và Taliban trở thành bạn bè chỉ sau một đêm.

Trên thực tế, sự thay đổi chóng vánh và đột ngột này trong chính sách của Nga và Iran đối với Taliban hoàn toàn không mang tính bốc đồng.

Động thái này trùng hợp với những động thái xích lại gần nhau và sự phối hợp chung của Nga và Iran đối với nhiều vấn đề khu vực.

Ngoài ra, Moscow và Tehran cũng nỗ lực khai thác những cơ hội địa chính trị từ việc Washington rút quân khỏi Afghanistan, bất chấp hai bên đôi khi có những xung đột lợi ích.

Taliban đã đáp lại ưu ái của Nga và Iran bằng những tuyên bố ngoại giao nhằm xoa dịu những lo lắng của Moscow và Tehran. Taliban không thể quên sự hỗ trợ quân sự của Nga và Iran đã đóng một vai trò quan trọng trong việc giúp lực lượng này giành lại quyền kiểm soát Afghanistan.

Đó là chưa tính đến sự ủng hộ chính trị của Nga và Iran vốn thể hiện rõ ràng trong nỗ lực của hai nước nhằm thiết lập một kênh đàm phán để giải quyết các tranh chấp nội bộ của Afghanistan dưới sự bảo trợ của Moscow, như tiến trình Astana liên quan đến cuộc khủng hoảng ở Syria, một tiến trình một lần nữa loại trừ vai trò của Mỹ.

Nga-Iran và nước cờ ở Afghanistan
Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov bắt tay đại diện phái đoàn Taliban trước vòng hai cuộc đàm phán hòa bình đa phương Afghanistan theo thể thức Moscow ở cấp thứ trưởng ngoại giao ngày 9/11/2018. (Nguồn: EPA-EFE)

Cùng với nỗ lực của hai nước nhằm làm suy yếu chính phủ Afghanistan thân phương Tây và thân Mỹ trước đây, những vấn đề nêu trên đã giúp tạo điều kiện thuận lợi cho Taliban trở lại nắm quyền lực.

Chắc chắn việc Taliban nắm quyền ở Afghanistan phục vụ mục tiêu chiến lược quan trọng vốn là cơ sở cho mối quan hệ hợp tác của Nga và Iran: Đánh bại Mỹ trên đấu trường này.

Với hai nước này, đây cũng là một thắng lợi địa chiến lược bởi đối thủ mạnh nhất của họ đã rút khỏi lãnh thổ của một quốc gia ngay sát vách, để lại một khoảng trống mênh mang cho họ nâng cao ảnh hưởng và sự hiện diện ở Afghanistan.

Sự ra đi bẽ bàng của Mỹ cũng phần nào khiến Moscow hài lòng vì Nga chưa bao giờ quên được thất bại trong Chiến tranh Liên Xô-Afghanistan vốn do Mỹ hậu thuẫn, thất bại mà Nga vẫn xem là một thảm họa địa chính trị lớn nhất trong thế kỷ qua.

Moscow còn nhận thấy rằng những diễn biến tại Afghanistan mang đến cho nước này cơ hội lịch sử để giải quyết các vấn đề thời Chiến tranh Lạnh với Mỹ và NATO.

Trong khi đó, việc Mỹ rút quân không kém phần quan trọng với Iran bởi Tehran coi việc "hất cẳng" Mỹ ra khỏi khu vực ảnh hưởng quan trọng của mình là chính sách đối ngoại trong khu vực.

Cả Nga và Iran cũng sẽ được hưởng lợi từ cam kết mà Taliban tự đưa ra nhằm đánh bại Nhóm phiến quân Hồi giáo Khorasan (ISIS-K), ngăn chặn các phong trào của tổ chức khủng bố Al-Qaeda, trấn áp hoạt động buôn bán ma túy và bảo vệ biên giới.

Tin liên quan
Tình hình Afghanistan: Mỹ, Taliban... Ai rồi cũng phải thay đổi Tình hình Afghanistan: Mỹ, Taliban... Ai rồi cũng phải thay đổi

Cam kết này là một phần trong nỗ lực của Taliban nhằm khôi phục và gây dựng lại hình ảnh "Taliban 2.0".

Nhóm này muốn đạt được tính chính danh và được quốc tế công nhận để ngăn chặn một cuộc đối đầu khác tương tự như cuộc đối đầu vào năm 2001 sau vụ tấn công khủng bố 11/9.

Đây là điều cần thiết để Taliban giành được lòng tin của cộng đồng quốc tế và sau đó muốn nhận được viện trợ tài chính giúp tái thiết Afghanistan và cung cấp sự hỗ trợ cần thiết cho người dân Afghanistan.

"Miếng bánh" chưa hẳn ngọt ngào

Tuy nhiên, bất chấp tất cả những điều này, không loại trừ khả năng Nga và Iran thất bại ở Afghanistan. Việc Mỹ rút quân khỏi Afghanistan không có nghĩa là Washington sẽ nhường đất nước này cho các đối thủ.

Một số ý kiến cho rằng, đây là một phần trong chiến lược có chủ đích nhằm "xoay trục" các nguồn lực quân sự của Mỹ về phía Đông, bao vây Nga và Trung Quốc trên bộ và trên biển.

Theo quan điểm xoay trục của Mỹ, Afghanistan có thể trở thành nguồn gốc của các thảm họa như khủng hoảng, khủng bố và buôn bán ma túy, ảnh hưởng đến cả Iran và Nga.

Về tổng thể, tại thời điểm này, Tehran và Moscow có mối quan hệ khá êm thấm ở Afghanistan, không giống như ở Syria, nơi hai bên đôi khi vướng vào những vụ đụng độ quân sự căng thẳng.

Ở Syria, Nga đã hậu thuẫn Tổng thống Assad xây dựng lại nhà nước Syria, bao gồm cả quân đội và các lực lượng an ninh. Trong khi đó, Iran lại nỗ lực duy trì tình trạng tan rã và hỗn loạn, giúp Iran đạt được lợi ích cơ bản ở Syria.

Đối với Afghanistan, cả Nga và Iran có lẽ đều muốn thấy một chính quyền Kabul ổn định để tránh những hậu quả có thể gây mất ổn định an ninh khu vực.

Hơn nữa, cả Nga và Iran đều muốn định hình lại cấu trúc khu vực nhằm phục vụ lợi ích chính trị và kinh tế của họ trong bối cảnh đang diễn ra cuộc cạnh tranh khu vực và quốc tế chưa từng có để tranh giành tầm ảnh hưởng ở Afghanistan.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng, bất kỳ sự hợp tác nào ở quốc gia Nam Á này không nên được coi là tất yếu hoặc vĩnh viễn. Lý do là Iran có khuynh hướng muốn thống trị khu vực và có vai trò sâu rộng ở Afghanistan, vốn được thúc đẩy bởi nền văn hóa, ngôn ngữ và hệ tư tưởng tương đồng giữa Iran và Afghanistan.

Điều này có thể dẫn đến việc thành lập một nhà nước Afghanistan mong manh với sự tham gia của nhiều phe phái khác nhau và do Iran kiểm soát bằng cách hậu thuẫn các nhóm phiến quân gây ra tình trạng hỗn loạn như đã thấy ở Iraq hoặc Syria.

Trong quá trình phân tích tình hình phức tạp và khó kiểm soát ở Afghanistan cũng như phân tích mối quan hệ gần gũi Nga-Iran, cần xem xét các yếu tố quan trọng khác.

Trong đó không thể không nhắc đến những diễn biến liên quan đến quá trình đàm phán thỏa thuận hạt nhân Iran và những lo ngại của Nga về khả năng các cuộc đàm phán tại Vienna này có thể giúp cải thiện quan hệ giữa Mỹ và Iran.

Afghanistan: Tổng thống Mỹ nói về việc công nhận Taliban, Nga ra điều kiện tham dự lễ công bố chính phủ mới

Afghanistan: Tổng thống Mỹ nói về việc công nhận Taliban, Nga ra điều kiện tham dự lễ công bố chính phủ mới

Ngày 6/9, Tổng thống Mỹ Joe Biden tuyên bố, Washington sẽ không công nhận phong trào Taliban là ban lãnh đạo mới của Afghanistan trong ...

Tình hình Afghanistan: Taliban đã kiểm soát 100% và sẽ 'học tập' mô hình quyền lực kiểu Iran?

Tình hình Afghanistan: Taliban đã kiểm soát 100% và sẽ 'học tập' mô hình quyền lực kiểu Iran?

Theo nguồn tin từ Taliban ngày 3/9, phong trào Hồi giáo này đã giành quyền kiểm soát hoàn toàn Afghanistan và tiết lộ thủ lĩnh ...

Bài viết cùng chủ đề

Tình hình Afghanistan

Xem nhiều

Đọc thêm

Eo biển Đài Loan: Tàu Trung Quốc áp sát đường trung tuyến, Mỹ sẽ không phản ứng thái quá

Eo biển Đài Loan: Tàu Trung Quốc áp sát đường trung tuyến, Mỹ sẽ không phản ứng thái quá

Baoquocte.vn. Theo Reuters, sáng 9/8, khoảng 20 tàu hải quân Trung Quốc và Đài Loan (Trung Quốc) đã được bố trí gần đường trung tuyến trên Eo biển Đài Loan.
Lễ thượng cờ và giao lưu gặp mặt nhân kỷ niệm 55 năm Ngày thành lập ASEAN tại Colombo, Sri Lanka

Lễ thượng cờ và giao lưu gặp mặt nhân kỷ niệm 55 năm Ngày thành lập ASEAN tại Colombo, Sri Lanka

Baoquocte.vn. Thứ trưởng Ngoại giao Sri Lanka Aruni Wijewardane hoan nghênh những dấu mốc quan trọng mà ASEAN đã đạt được kể từ khi thành lập.
ASEAN hợp tác ứng phó thách thức an ninh phi truyền thống

ASEAN hợp tác ứng phó thách thức an ninh phi truyền thống

Baoquocte.vn. Các vấn đề mang tính toàn cầu, xuyên biên giới xuất hiện ngày một nhiều, đòi hỏi các nước hợp tác ứng phó, bao gồm cả các quốc gia Đông ...
Năm 2021, Australia xác nhận 139 loài động thực vật mới

Năm 2021, Australia xác nhận 139 loài động thực vật mới

Baoquocte.vn. Các chuyên gia Australia đã đặt tên và phác thảo những đặc điểm nhận diện cơ bản đối với gần 140 loài động, thực vật mới trong năm 2021.
TS. Nguyễn Quốc Việt: Hậu Covid-19, cần rốt ráo phát triển kinh tế xanh

TS. Nguyễn Quốc Việt: Hậu Covid-19, cần rốt ráo phát triển kinh tế xanh

Baoquocte.vn. Việt Nam có rất nhiều tiềm năng về phát triển các lĩnh vực kinh tế xanh, không thâm dụng tài nguyên và lao động.
GS. Phan Văn Trường: Để trở thành công dân toàn cầu, bạn trẻ hãy tự trọng

GS. Phan Văn Trường: Để trở thành công dân toàn cầu, bạn trẻ hãy tự trọng

Baoquocte.vn. Theo GS. Phan Văn Trường, để trở thành công dân toàn cầu, bạn trẻ hãy tự trọng. Tự trọng chính là nền tảng, là mỗi lời nói là một lời ...
Bảo vệ môi trường: Nền tảng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội

Bảo vệ môi trường: Nền tảng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội

Baoquocte.vn. Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn dành sự quan tâm hàng đầu cho các vấn đề về bảo vệ môi trường - một trong các trụ cột phát triển ...
Tử vi 12 cung hoàng đạo Thứ Tư ngày 10/8/2022: Song Tử công việc thuận lợi

Tử vi 12 cung hoàng đạo Thứ Tư ngày 10/8/2022: Song Tử công việc thuận lợi

Baoquocte.vn. Tử vi hôm nay 10/8/2022 của 12 cung hoàng đạo - Ma Kết, Bảo Bình, Song Ngư, Bạch Dương, Kim Ngưu, Song Tử, Cự Giải, Sư Tử, Xử Nữ, Thiên ...
Dầu Nga tiếp tục 'hứng đòn' trừng phạt, các khách hàng lớn có 'lao đao'?

Dầu Nga tiếp tục 'hứng đòn' trừng phạt, các khách hàng lớn có 'lao đao'?

Baoquocte.vn. Chuyên gia nhận định về tác động của cuộc khủng hoảng năng lượng do xung đột ở Ukraine đối với Trung Quốc và Ấn Độ - 2 khách hàng lớn ...
Điểm mới về hoàn thuế GTGT với dự án đầu tư

Điểm mới về hoàn thuế GTGT với dự án đầu tư

Baoquocte.vn. Nghị định 49/2022/NĐ-CP bổ sung trường hợp dự án đầu tư của cơ sở kinh doanh ngành, nghề kinh doanh có điều kiện thuộc các trường hợp dưới thì được ...
Eo biển Đài Loan: Tàu Trung Quốc áp sát đường trung tuyến, Mỹ sẽ không phản ứng thái quá

Eo biển Đài Loan: Tàu Trung Quốc áp sát đường trung tuyến, Mỹ sẽ không phản ứng thái quá

Baoquocte.vn. Theo Reuters, sáng 9/8, khoảng 20 tàu hải quân Trung Quốc và Đài Loan (Trung Quốc) đã được bố trí gần đường trung tuyến trên Eo biển Đài Loan.
Mỹ tổ chức tập trận chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt

Mỹ tổ chức tập trận chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt

Baoquocte.vn. Mỹ tổ chức tập trận Fortune Guard 22 ở Hawaii với sự tham gia của 20 nước nhằm ngăn chặn hành động phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt (WMD).
FBI khám khu nghỉ dưỡng của ông Donald Trump

FBI khám khu nghỉ dưỡng của ông Donald Trump

Baoquocte.vn. Cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết, đặc vụ FBI đã khám xét khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago của ông ở Palm Beach, bang Florida.
NATO bổ sung quân tại Latvia, 5 nước tập trận ở Bulgaria, Canada có hành động ‘lạ’

NATO bổ sung quân tại Latvia, 5 nước tập trận ở Bulgaria, Canada có hành động ‘lạ’

Baoquocte.vn. 5 nước NATO tập trận chung tại Bulgaria, liên minh bổ sung quân đóng tại Latvia, trong khi Canada từ chối gửi tàu khu trục tuần tra tại châu Âu.
Trung Quốc muốn IAEA bàn về AUKUS, Nga sẵn sàng làm điều này ở Ukraine

Trung Quốc muốn IAEA bàn về AUKUS, Nga sẵn sàng làm điều này ở Ukraine

Baoquocte.vn. Trung Quốc cho rằng IAEA cần thảo luận thêm về AUKUS, trong khi Nga khẳng định sẵn sàng cho tổ chức này thăm nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia.
Nga: Thêm nhiều tàu chở hàng rời cảng Ukraine

Nga: Thêm nhiều tàu chở hàng rời cảng Ukraine

Baoquocte.vn. Thỏa thuận về xuất khẩu ngũ cốc do Liên hợp quốc bảo trợ giữa Nga, Ukraine và Thổ Nhĩ Kỳ mở ra cơ hội cho tàu chở hàng rời cảng Ukraine.
Châu Âu: Để Đông về bớt lạnh

Châu Âu: Để Đông về bớt lạnh

Baoquocte.vn. Trước viễn cảnh nguồn cung khí đốt bị gián đoạn, giữa mùa Hè nắng nóng, Liên minh châu Âu đang gấp rút triển khai kế hoạch ứng phó với mùa Đông.
Mỹ tiêu diệt trùm khủng bố Al-Qaeda: Vừa mừng vừa lo

Mỹ tiêu diệt trùm khủng bố Al-Qaeda: Vừa mừng vừa lo

Baoquocte.vn. Việc Mỹ tiêu diệt thủ lĩnh Al-Qaeda đã giáng đòn vào chủ nghĩa khủng bố, song cũng cho thấy thực tế đáng ngại cùng một số tác động tới Mỹ và khu vực.
Cuộc đua ngầm dưới Thái Bình Dương

Cuộc đua ngầm dưới Thái Bình Dương

Baoquocte.vn. Những năm gần đây, châu Á-Thái Bình Dương trở thành nơi cạnh tranh ảnh hưởng giữa các nước lớn.
Tâm điểm mới trong cạnh tranh chiến lược Nga-Mỹ

Tâm điểm mới trong cạnh tranh chiến lược Nga-Mỹ

Baoquocte.vn. Trong hai tuần qua, Trung Đông bỗng nổi lên thành điểm quan tâm đặc biệt của dư luận với chuyến thăm của Tổng thống Mỹ Biden và Tổng thống Nga Putin.
Tổng thống Indonesia thăm Trung Quốc: Thân thiết trong thận trọng

Tổng thống Indonesia thăm Trung Quốc: Thân thiết trong thận trọng

Baoquocte.vn. Quan hệ hợp tác thương mại và đầu tư giữa Indonesia và Trung Quốc khăng khít vẫn chưa thể khiến hai bên bớt thận trọng ở các vấn đề cốt lõi.
‘Làn sóng từ chức’ ở châu Âu: Nào chỉ vì Nga-Ukraine?

‘Làn sóng từ chức’ ở châu Âu: Nào chỉ vì Nga-Ukraine?

Baoquocte.vn. Xung đột Nga-Ukraine không phải là nguyên nhân duy nhất dẫn đến thay đổi chính phủ tại một số nước châu Âu thời gian qua.
Nhìn lại UNCLOS sau 40 năm

Nhìn lại UNCLOS sau 40 năm

Baoquocte.vn. PGS. TS, Đại sứ Nguyễn Hồng Thao đánh giá về tầm quan trọng của UNCLOS 1982 trong lịch sử phát triển luật biển quốc tế.
Xu hướng thúc đẩy năng lượng tái tạo trên thế giới

Xu hướng thúc đẩy năng lượng tái tạo trên thế giới

Baoquocte.vn. Việc nhiều quốc gia trên thế giới đang tích cực chuyển dịch sang năng lượng tái tạo khiến bản đồ năng lượng toàn cầu bị thay đổi đáng kể.
Vĩnh biệt ‘người bạn lớn’ của Việt Nam

Vĩnh biệt ‘người bạn lớn’ của Việt Nam

Baoquocte.vn. Sự ra đi đột ngột của cựu Thủ tướng Nhật Bản Abe Shinzo đã tạo ra một cơn sốc với không chỉ với đất nước Nhật Bản mà với cả thế giới.
Chính sách của các nước về kinh tế xanh và kinh nghiệm cho Việt Nam

Chính sách của các nước về kinh tế xanh và kinh nghiệm cho Việt Nam

Baoquocte.vn. Việc học hỏi kinh nghiệm của các quốc gia có thể giúp Việt Nam tạo ra những chuyển biến ấn tượng trong việc phát triển kinh tế xanh.
‘Kỷ nguyên Marcos’ mới của Philippines

‘Kỷ nguyên Marcos’ mới của Philippines

Baoquocte.vn. Ngày 30/6, ông Ferdinand Romualdez Marcos Jr. đã chính thức tuyên thệ nhậm chức Tổng thống Philippines, đánh dấu sự chuyển mình mới của quốc gia này.
Điểm danh những bê bối và 'giọt nước tràn ly' khiến Thủ tướng Anh Boris Johnson buộc phải từ chức

Điểm danh những bê bối và 'giọt nước tràn ly' khiến Thủ tướng Anh Boris Johnson buộc phải từ chức

Baoquocte.vn. Sau nhiều bê bối chính trị cũng như áp lực từ chính nội các của mình, Thủ tướng Anh Boris Johnson đã buộc phải từ chức vào ngày 7/7.
Phiên bản di động