Tiếng Arab: Từ ngôn ngữ của kinh sách tới văn học nghệ thuật

Thu Hà
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. Trải qua 14 thế kỷ thăng trầm, chữ viết và ngữ pháp Arab, ngôn ngữ được gần hơn 460 triệu người sử dụng thường xuyên, dường như vẫn vẹn nguyên với thời gian.

Bắt nguồn từ Trung Đông, tiếng Arab thuộc nhóm ngôn ngữ Semit là một trong những ngôn ngữ phổ biến nhất thế giới hiện nay. Nó hiện là ngôn ngữ phổ biến thứ 5 trên thế giới, với 467 triệu người sử dụng thường xuyên tại Trung Đông và Bắc Phi. Đồng thời, tiếng Arab cũng là là ngôn ngữ cầu nguyện và phục vụ các mục đích tôn giáo chính thức của 1,8 tỷ tín đồ Hồi giáo khắp thế giới.

Tuy nhiên, ít người biết rằng tiếng Arab tiêu chuẩn bắt nguồn từ kinh Qur'an, là một trong những ngôn ngữ hiếm hoi mà hình thái và cú pháp về cơ bản không thay đổi trong 1.400 năm qua, trong khi nhiều ngôn ngữ khác hoặc đã bị đồng hóa, biến đổi, hoặc đã hoàn toàn biến mất.

Vậy đâu là lời giải cho sức sống mãnh liệt của thứ ngôn ngữ này?

Một ví dụ về sự chi tiết hóa ngôn ngữ Ả-rập từ thế kỷ thứ IX đến thế kỷ thứ XI. (Nguồn: Wikipedia)
Một ví dụ về sự chi tiết hóa ngôn ngữ Arab từ thế kỷ thứ IX đến thế kỷ thứ XI. (Nguồn: Wikipedia)

Chìa khóa từ Kinh Qur’an

Theo các văn bản Arab và Hồi giáo, tiếng Arab chỉ được phổ biến rộng rãi và lưu truyền bài bản cùng với sự ra đời và phát triển của Hồi giáo vào thế kỷ thứ 7 sau Công nguyên. Khi đó, tiếng Arab được xem là ngôn ngữ truyền tải mặc khải của Đấng tối cao – Allah xuống trần gian qua thiên sứ Mohamed và được thể hiện bằng văn bản là Kinh Qur’an.

Từ chỗ chỉ tồn tại qua ghi nhớ của nhà tiên tri Mohammad và những người đồng hành, Kinh Qur’an đã được tập hợp và ghi chép lại hệ thống bằng chữ viết Arab.

Quá trình hoàn chỉnh chữ viết, ký tự và cách đánh dấu để tạo thuận lợi cho việc sao chép, phát âm đúng Kinh Qur’an được thực hiện cho đến khoảng thế kỷ XI. Điển hình là người Arab đã đưa dấu chấm và dấu nguyên âm vào chữ viết ở thời kỳ đế chế Hồi giáo Ummayyad.

Sau thế kỷ 14, khi đế chế Hồi giáo bị suy yếu và phân chia thành các vương quốc nhỏ hơn, tiếng Arab không còn giữ được địa vị như trước mà bị lấn át bởi ngôn ngữ của thế lực cai trị từ bên ngoài như Mông Cổ, Tatars, Ba Tư và Thổ Nhĩ Kỳ.

Nhưng vượt lên trên tất cả, nhờ sự tôn trọng cao nhất dành cho Kinh Qur’an, tiếng Arab vẫn tồn tại một cách kỳ diệu với nền tảng ngôn ngữ không bị lay chuyển. Tiếng Arab cổ điển luôn được chú trọng trong giới học giả Quran, các nhà thờ Hồi giáo và trường học, trong đó, cách phát âm được dạy chính xác như vào thời của Nhà tiên tri.

Song song với những nỗ lực ấy, người Hồi giáo và Arab còn nâng cao giá trị nội hàm và thẩm mỹ của tiếng Arab bằng những sáng tạo đỉnh cao về văn học nghệ thuật và phổ quát nó vượt ra khỏi biên giới địa l‎ý và tôn giáo.

Hơi thở của thời đại

Những người quan tâm đến văn học Arab hiện đại có lẽ không mấy xa lạ với những cái tên như Naguib Mahfouz, Elias Khoury, Alaa Al Aswany, Saud Alsanousi, hay Shukri Mabkhout…

“Giải thưởng Nobel đã cho tôi, lần đầu tiên trong đời, cảm giác rằng nền văn học của tôi có thể được đánh giá cao trên bình diện quốc tế. Lần này, thế giới Arab cùng đoạt giải Nobel với tôi. Tôi tin rằng cánh cửa quốc tế đã mở ra và từ nay trở đi, những người biết chữ cũng sẽ quan tâm đến văn học Arab. Chúng tôi xứng đáng nhận được sự công nhận đó” - Nhà văn Naguib Mahfouz.

Các tác gia nói trên, dù là người Ai Cập, Tunisia hay Saudi Arabia, đều có đam mê chung là gửi gắm tình yêu ngôn ngữ qua trang sách.

Họ khai thác nhiều chủ đề, đa phần xoay quanh cuộc sống và con người Arab đương đại với những mối quan tâm rất đỗi bình dị và thường trực như tình yêu và đức tin; sự đấu tranh trong xã hội Arab, Hồi giáo giữa truyền thống và hiện đại, giữa các chuẩn mực sẵn có với những tư tưởng và giá trị du nhập từ phương Tây, để định vị bản sắc của mình.

Một trong những nhà văn góp phần đưa văn học Arab đến với thế giới, “xây dựng nền tiểu thuyết Arab để cho toàn nhân loại học tập và tiếp thu”(nhận xét của Hội đồng giải thưởng Nobel Văn học) là Naguib Mahfouz.

Ông là một cây đại thụ của văn học Ai Cập và Arab đương đại, người Arab đầu tiên và duy nhất cho đến nay có vinh dự được trao giải Nobel Văn học năm 1988 với tác phẩm Cairo Trilogy.

Điểm độc đáo trong các tác phẩm của ông là sự hòa trộn giữa các nét địa phương đặc sắc của Cairo và những giá trị văn hoá chung, nổi trội của toàn nhân loại. Đó là lý do tại sao các tác phẩm của ông nhận được sự yêu mến của nhiều thế hệ độc giả ở Ai Cập, cũng như khắp các nước Arab và trên thế giới.

Nhà văn Ai Cập Naguib Mahfouz. (Nguồn: AFP)
Nhà văn Ai Cập Naguib Mahfouz. (Nguồn: AFP)

Cuốn hút theo từng nét bút

Môi trường Hồi Giáo giáo đã thúc đẩy sự xuất hiện của một loại hình nghệ thuật đặc sắc là thư pháp. Đạo Hồi không cho phép sử dụng tranh ảnh, hình tượng để trang trí.

Vì thế, các nghệ sĩ Arab đã sử dụng chính những chữ cái Arab theo hướng cách điệu để tạo đường nét và hình ảnh, vừa thể hiện tính thẩm mỹ sáng tạo mà không vi phạm quy định của đạo Hồi.

Tiếng Arab: Từ ngôn ngữ của kinh sách tới văn học nghệ thuật
Một chiếc đĩa lưu niệm có hàng chữ Nhân danh Allah bằng thư pháp Arab. (Nguồn: Alarmy)

Ban đầu, thư pháp Arab chủ yếu phục vụ mục đích tôn giáo, dùng những câu trích trong kinh Qu’ran để trang trí Nhà thờ Hồi giáo, thánh đường, vòm cầu nguyện…Sau đó, thư pháp còn xuất hiện trong sách văn học nghệ thuật và vật trang trí trong đời sống thế tục như thư pháp trên tường, gạch men, đèn và các loại gốm.Người Arab còn làm đẹp thêm cho mỗi tác phẩm nghệ thuật ấy bằng màu sắc và chất liệu quý hiếm như vàng, bạc…

Cùng với thời gian, thư pháp Arab ngày càng phát triển và trở nên phổ biến. Nó hiện diện trong nhiều khía cạnh cuộc sống của người Arab và Hồi giáo, từ tôn giáo đến văn học nghệ thuật, kiến trúc, điêu khắc, giáo dục…

Vì thế, lần tới, nếu có cơ hội đến thăm một đất nước Arab, bạn đừng quên mua cho gia đình và bạn bè những món quà nho nhỏ được trang trí bằng thư pháp Arab. Nó sẽ mang lại may mắn và hạnh phúc, như người Arab vẫn tin như thế!

Đoàn công tác Đại sứ quán Việt Nam tại Saudi Arabia thăm, làm việc tỉnh Tabuk và Al Jouf

Đoàn công tác Đại sứ quán Việt Nam tại Saudi Arabia thăm, làm việc tỉnh Tabuk và Al Jouf

Từ ngày 25/6-2/7, đoàn công tác của Đại sứ quán Việt Nam tại Saudi Arabia do Đại sứ Vũ Viết Dũng dẫn đầu đã đến ...

Bộ Ngoại giao Việt Nam-Saudi Arabia ký Bản ghi nhớ về tham vấn chính trị

Bộ Ngoại giao Việt Nam-Saudi Arabia ký Bản ghi nhớ về tham vấn chính trị

Ngày 5/7, Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn và Bộ trưởng Ngoại giao Saudi Arabia Hoàng tử Faisal bin Farhan Al Saud đã ký ...

Đọc thêm

Yếu tố nào khiến nguy cơ nhiễm Covid-19 của người đã tiêm vaccine tăng?

Yếu tố nào khiến nguy cơ nhiễm Covid-19 của người đã tiêm vaccine tăng?

Baoquocte.vn. Loại vaccine, các biến thể, thời gian sau tiêm và hệ miễn dịch của từng người tác động tới khả năng mắc bệnh.
Bệnh nhân Covid-19 ở châu Phi: 216 ngày, virus đột biến 30 lần

Bệnh nhân Covid-19 ở châu Phi: 216 ngày, virus đột biến 30 lần

Baoquocte.vn. Các nhà khoa học đã tìm ra nguyên nhân của việc nhiều biến chủng Covid-19 xuất hiện đầu tiên ở châu Phi.
Tuyên bố chung Việt Nam-Cuba

Tuyên bố chung Việt Nam-Cuba

Baoquocte.vn. Báo TG&VN giới thiệu Tuyên bố chung Việt Nam-Cuba nhân chuyến thăm hữu nghị chính thức nước Cộng hòa Cuba của Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc.
Chính sách Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương mới: Châu Âu tìm giai điệu riêng

Chính sách Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương mới: Châu Âu tìm giai điệu riêng

Baoquocte.vn. Chính sách mới phản ánh nhận thức, quyết tâm của Liên minh châu Âu (EU) về thúc đẩy hợp tác độc lập và toàn diện hơn với Ấn Độ Dương-Thái ...
4 nguyên tắc về việc treo cờ ASEAN và sử dụng ASEAN ca

4 nguyên tắc về việc treo cờ ASEAN và sử dụng ASEAN ca

Baoquocte.vn. Theo văn bản Hướng dẫn của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, có 4 nguyên tắc cơ bản cần tuân thủ khi treo cờ ASEAN và sử dụng ...
Ra mắt bộ giáo trình tiếng Việt tại trường Đại học tổng hợp quốc gia Kiev, Ukraine

Ra mắt bộ giáo trình tiếng Việt tại trường Đại học tổng hợp quốc gia Kiev, Ukraine

Baoquocte.vn. Đại sứ Nguyễn Hồng Thạch đánh giá cao việc biên soạn và xuất bản bộ giáo trình tiếng Việt đầu tiên ở Ukraine.
Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc gặp Đại tướng Raul Castro Ruz

Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc gặp Đại tướng Raul Castro Ruz

Baoquocte.vn. Chủ tịch nước khẳng định lại với Đại tướng Raul Castro Ruz tình đoàn kết và sự ủng hộ trước sau như một của nhân dân Việt Nam dành cho ...
Đại hội đồng Liên hợp quốc: Tổng thống Mỹ Joe Biden sẽ gửi thông điệp 'hậu Afghanistan'

Đại hội đồng Liên hợp quốc: Tổng thống Mỹ Joe Biden sẽ gửi thông điệp 'hậu Afghanistan'

Baoquocte.vn. Tổng thống Mỹ sẽ không tin vào khái niệm về một cuộc Chiến tranh Lạnh mới với thế giới bị chia cắt thành các khối.
Mỹ sẽ phải đối mặt với 'thảm họa kinh tế' nếu không tăng giới hạn nợ công

Mỹ sẽ phải đối mặt với 'thảm họa kinh tế' nếu không tăng giới hạn nợ công

Baoquocte.vn. Mỹ sẽ phải đối mặt với 'thảm họa kinh tế' nếu Quốc hội không đạt được thỏa thuận về tăng giới hạn vay của quốc gia.
Lịch âm 22/9, Xem âm lịch hôm nay thứ 4 ngày 22/9/2021 chính xác nhất. Lịch vạn niên

Lịch âm 22/9, Xem âm lịch hôm nay thứ 4 ngày 22/9/2021 chính xác nhất. Lịch vạn niên

Baoquocte.vn. Lịch âm 22/9. Âm lịch hôm nay 22/9. Xem âm lịch hôm nay ngày 22/9/2021 chính xác nhất. Lịch vạn niên ngày 22 tháng 9 năm 2021 hôm nay.
Chuyến du ngoạn tới 11 thành phố cổ nhất thế giới

Chuyến du ngoạn tới 11 thành phố cổ nhất thế giới

Baoquocte.vn. Những thành phố cổ với lịch sử hàng nghìn năm có nhiều thứ dành cho du khách hơn là chỉ có kiến ​​trúc đẹp và cổ vật độc đáo.
Ấn Độ xem xét mở cửa, miễn phí thị thực cho nửa triệu du khách nước ngoài đầu tiên

Ấn Độ xem xét mở cửa, miễn phí thị thực cho nửa triệu du khách nước ngoài đầu tiên

Baoquocte.vn. Ấn Độ có thể sớm mở cửa trở lại cho du khách nước ngoài trong bối cảnh tình hình dịch bệnh Covid-19 tại nước này đang lắng dịu.
Hàn Quốc quảng bá du lịch bằng hiphop và dân ca

Hàn Quốc quảng bá du lịch bằng hiphop và dân ca

Baoquocte.vn. Những video thuộc chiến dịch quảng bá du lịch Hàn Quốc là sự kết hợp độc đáo của nhạc truyền thống Pansori cùng một chút biến tấu và vũ điệu đương đại.
Giải mã sức hấp dẫn lạ kỳ của du lịch châu Phi

Giải mã sức hấp dẫn lạ kỳ của du lịch châu Phi

Baoquocte.vn. Với hệ sinh thái phong phú, cảnh quan hùng vĩ, bề dày lịch sử văn hóa cùng các khu nghỉ dưỡng thời thượng, châu Phi đang trở thành điểm du lịch mới đầy hấp dẫn.
Khám phá mùa lúa chín vàng óng và phiên chợ Sừng ở vùng biên giới Sì Lở Lầu

Khám phá mùa lúa chín vàng óng và phiên chợ Sừng ở vùng biên giới Sì Lở Lầu

Baoquocte.vn. Đến Sì Lở Lầu những ngày này, du khách có thể được chiêm ngưỡng bức tranh mùa vàng tuyệt đẹp và khám phá chợ Sừng trên 12 tầng dốc.
Khám phá những địa danh bí ẩn bậc nhất trên thế giới!

Khám phá những địa danh bí ẩn bậc nhất trên thế giới!

Baoquocte.vn. Không có gì hấp dẫn hơn là khám phá những địa danh bí ẩn và những hiện tượng không thể giải thích được!
Những cuốn sách truyền tải năng lượng tích cực

Những cuốn sách truyền tải năng lượng tích cực

Baoquocte.vn. Có những cuốn sách không chỉ hợp với không khí nhẹ nhàng của mùa Thu mà còn mang đến nguồn năng lượng tích cực cho mỗi người đọc.
Cây bút lớn Walter Isaacson và câu chuyện về công nghệ điều trị Covid-19

Cây bút lớn Walter Isaacson và câu chuyện về công nghệ điều trị Covid-19

Baoquocte.vn. Cuốn sách của Walter Isaacson viết về sự hình thành và phát triển của công nghệ CRISPR trong điều trị Covid-19 sẽ được phát hành tại Việt Nam.
Sách mới của Angelina Jolie: Tiếng nói mạnh mẽ về quyền trẻ em

Sách mới của Angelina Jolie: Tiếng nói mạnh mẽ về quyền trẻ em

Baoquocte.vn. Dù lo ngại một số người tìm cách ngăn chặn cuốn sách mới phát hành nhưng nữ diễn viên Angelina Jolie hy vọng nhiều trẻ em sẽ tìm thấy nó.
Những nội dung nổi bật trong hai cuốn sách mới của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng

Những nội dung nổi bật trong hai cuốn sách mới của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng

Baoquocte.vn. Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Sự thật vừa giới thiệu hai cuốn sách của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng.
Bức tranh sống động về bối cảnh lịch sử ra đời Tuyên ngôn Độc lập

Bức tranh sống động về bối cảnh lịch sử ra đời Tuyên ngôn Độc lập

Baoquocte.vn. Qua cuốn sách, bạn đọc được chiêm ngưỡng một bức tranh sống động và cụ thể về bối cảnh ra đời bản Tuyên ngôn Độc lập.
Sách văn học nước ngoài được độc giả yêu mến trong tháng 8

Sách văn học nước ngoài được độc giả yêu mến trong tháng 8

Baoquocte.vn. Trong tháng 8 này, những cuốn sách được nhắc đến nhiều nhất và được yêu mến nhất của Nhã Nam hầu hết là sách văn học.
Phiên bản di động