'Quốc triều chánh biên toát yếu': Cuốn sử liệu quý giá về triều Nguyễn

Lê An
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. 'Quốc triều chánh biên toát yếu' là tư liệu quan trọng về triều Nguyễn, ghi lại nhiều dấu ấn thăng trầm của lịch sử, đặc biệt là cuộc xâm lược của người Pháp giữa thế kỷ XIX.

Sản phẩm của Quốc sử quán

Quốc triều chánh biên toát yếu đã được dịch ra chữ Quốc ngữ và ban cấp cho các trường học theo chỉ của vua Khải Định năm thứ tám (1923). Cho đến nay, công trình này vẫn còn là tài liệu hữu ích dành cho cả giới nghiên cứu và cả độc giả phổ thông.

Được Quốc sử quán triều Nguyễn biên soạn, Quốc triều chánh biên toát yếu đã chứng minh với hậu thế rằng dù trong những giai đoạn khó khăn, các đời vua triều Nguyễn vẫn đề cao việc phát triển nguồn sử liệu bằng cách liên tục cho biên soạn các công trình sử học.

'Quốc triều chánh biên toát yếu': Cuốn sử liệu quý giá về triều Nguyễn
'Quốc triều chánh biên toát yếu' là một trong những cuốn sách nổi bật được Nhã Nam phát hành trong thang 11. (Nguồn: Nhã Nam)

Sách vở biên soạn dưới thời nhà Nguyễn bằng, thậm chí còn nhiều hơn mấy trăm năm trước. Thành quả của nỗ lực này chính là sự xuất hiện của Hoàng Việt hình luật, Đại Nam thực lục, Quốc triều sử toát yếu, Hình bộ tiểu sách, Khâm định Việt sử cương mục, Minh Mạng chính yếu...

Từ năm 1821 cho tới năm 1945, Quốc sử quán là nơi biên soạn lịch sử chính thức duy nhất tại nước ta. Khi Quốc sử quán được đưa vào hoạt động, việc đầu tiên vua Minh Mạng muốn làm là biên soạn một bộ sử biên niên với chỉ dụ rằng: “Nước phải có sử để làm tin ở đời này mà truyền lại đời sau”.

Trong 125 năm hoạt động của Quốc sử quán, di sản mà tiền triều để lại cho hậu thế chính là những bộ sử sách đồ sộ. Nhưng sự phức tạp và khối lượng thông tin khổng lồ từ chúng vô hình trung lại khiến bạn đọc khó có thể tiếp cận được, nên việc biên soạn lại sử sách theo cách thức giản lược là một yêu cầu cần thiết.

Công trình tỉ mỉ và súc tích

Quốc triều chánh biên toát yếu chép từ thời đế vương Gia Long đến Đồng Khánh hoàng đế theo xu hướng tóm tắt mà không nghiên cứu hay đưa ra bình luận gì thêm. Với tinh thần lấy sự tóm lược sự kiện làm chính, cuốn sách về cơ bản là chính xác và không rườm rà.

Trừ chương đầu từ năm 1778 đến 1802 với những cuộc binh biến, bảy chương sau cho thấy một triều đại mới trên đà phát triển từ đối nội đến đối ngoại, đạt được những thành công rực rỡ rồi đi đến giai đoạn rối ren, bất ổn.

Cuốn sách là một công trình tỉ mỉ, có tính bao quát quan và là một nguồn sử liệu quý giá tái hiện sự phát triển của quốc gia trong hơn một thế kỷ.

Mở đầu công trình bằng giai đoạn gian truân của Gia Long Hoàng đế để nối liền đất nước, Quốc triều chánh biên toát yếu đã cho thấy sự thống nhất về chính trị là tiền đề quan trọng để thúc đẩy sự phát triển của quốc gia ở tất cả mọi mặt.

Việc ghi chép và sắp xếp các sự kiện theo một dòng thời gian đồng nhất cho thấy triều đình có sự chuyển dịch dần từ khi quan võ chiếm thế thượng phong đến khi đất nước yên bình, quan văn chiếm phần ưu thế.

Dù ra sức xây dựng quốc gia nhưng để làm chủ một đất nước hoàn chỉnh, các vị tiên đế thời nào cũng phải đối mặt với những bất ổn. Bởi thống nhất quốc gia không chỉ nằm ở việc xóa bỏ chiến hào, thành luỹ quân sự mà quan trọng và sâu xa hơn chính là phải thống nhất nhân tâm, bản sắc và phong tục tập quán, trong khi vẫn phải chống chọi với những thế lực ngoại ban.

Từ buổi ban sơ khởi dựng vương triều đến những thời điểm nguy khốn nhất, vương triều Nguyễn phải giải quyết những tàn dư của nhà Hậu Lê, đối mặt với những cuộc nổi dậy liên miên của dân chúng, thích nghi với sự chuyển dịch hệ thống chính quyền lớn nhất chưa từng có cho đến trung hoà những thách thức về tôn giáo, sự xung khắc giữa các vùng miền, các nhóm dân tộc, và cuối cùng, đau đớn nhất, chính là sự xuất hiện của người Pháp tại Đông Dương.

Năm 1858, dưới triều Tự Đức, Pháp nổ súng xâm lược Việt Nam. Từ đó về sau liên tiếp là những cuộc hoà hoãn, thương thảo giữa triều đình và phía Pháp nhưng không đem lại kết quả nào. Đến cuối thời Đồng Khánh (1888) Pháp ngày càng lấn sâu vào nền chính trị Việt Nam.

'Quốc triều chánh biên toát yếu': Cuốn sử liệu quý giá về triều Nguyễn
Một trang trong cuốn sách 'Quốc triều chánh biên toát yếu'. (Nguồn: Nhã Nam)

Sự bối rối của triều đình trước ngoại bang, việc lưỡng lự nên đánh hay hoà được nêu vắn tắt qua các sự kiện chính yếu. Trong khoảng thời gian nhạy cảm này, Quốc triều chánh biên toát yếu đã ghi chép thông tin rất vắn tắt, súc tích về nguồn gốc, hành trạng các nhân vật lịch sử, từ quan đại thần đến các bậc trí thức, thủ lĩnh khởi nghĩa. Vì thế các cuộc khởi nghĩa chống Pháp xuất hiện một cách trung thực, không tỏ ra thành kiến hay hạ thấp nhân vật nào.

Một bức tranh toàn cảnh

Quốc triều chánh biên toát yếu là một bức tranh toàn cảnh, khách quan về kinh tế - chính trị - văn hoá - quân sự trong hơn một thế kỷ của Việt Nam. Công trình này của Quốc sử quán có ý nghĩa rất lớn đối với công cuộc xây dựng triều đại của nhà Nguyễn.

Tác phẩm biểu thị những giai đoạn thăng trầm khác nhau của vương triều quân chủ cuối cùng và đồng thời làm nổi bật hình ảnh một quốc gia có nền văn hiến lâu đời, nền văn hoá đa dạng.

Công trình này, cũng như những sử liệu được soạn thảo suốt triều đại nhà Nguyễn, là nguồn tư liệu vô cùng quan trọng để khẳng định chủ quyền của dân tộc. Những chiếu chỉ, lời dụ được ghi chép nhằm khẳng định sự tồn tại và hoạt động của người Việt tại các vùng cương vực xa xôi.

Với hậu thế, cuốn sách có giá trị sử liệu to lớn khi cung cấp một tầm nhìn bao quát về xã hội đương thời dựa trên những quyết sách của thiên tử.

Lối viết sử lược biên ngắn gọn của Quốc triều chánh biên toát yếu cũng cho phép người đọc có thể dễ dàng nắm bắt cả một triều đại trong 500 trang sách súc tích thay vì phải dành cả đời để nghiên cứu 500 quyển Đại Nam thực lục.

Quốc sử quán triều Nguyễn được đưa vào hoạt động vào năm 1821 dưới triều Minh Mạng và là cơ quan chuyên trách việc nghiên cứu, lưu trữ sử liệu, biên soạn các bộ sử chính thống của triều đình. Trong 125 tồn tại, Quốc sử quán triều Nguyễn là cơ quan văn làm sử lớn nhất, chặt chẽ nhất và thành công nhất trong nền sử học quân chủ Việt Nam.

Những người làm việc tại Quốc sử quán đều là người có chữ nghĩa, giỏi văn, thực hiện các công việc gồm biên soạn, khảo đính, sao chép, tập hợp, sao chép dữ liệu.

Cung nữ cuối cùng của triều Nguyễn qua đời

Cung nữ cuối cùng của triều Nguyễn qua đời

TGVN. Sáng 22/2, người nhà bà Lê Thị Dinh - cung nữ cuối cùng của triều Nguyễn - xác nhận bà Dinh vừa từ trần, ...

Chiêm ngưỡng bộ sưu tập áo dài lấy cảm hứng từ mỹ thuật triều Nguyễn

Chiêm ngưỡng bộ sưu tập áo dài lấy cảm hứng từ mỹ thuật triều Nguyễn

Bộ sưu tập này của nhà thiết kế Viết Bảo sẽ được ra mắt tại Lễ hội Áo dài - Festival nghề truyền thống Huế ...

Số ca Covid-19 tại Việt Nam

Cập nhật: 19/01/2022 22:30 | Nguồn: Bộ Y Tế

Hôm nay Tổng
+15,906 2,078,087
Tỉnh Hôm nay Tổng số ca
TP. Hồ Chí Minh 263 513,407
Bình Dương 64 292,135
Đồng Nai 77 99,503
Hà Nội 2,909 97,424
Tây Ninh 247 87,095
Khánh Hòa 652 59,270
Cà Mau 379 53,609
Vĩnh Long 251 51,639
Đồng Tháp 75 46,795
Cần Thơ 71 43,884
Bình Phước 535 42,075
Long An 49 41,263
Trà Vinh 603 36,623
An Giang 41 35,242
Tiền Giang 30 35,109
Bạc Liêu 177 34,338
Bến Tre 561 34,228
Kiên Giang 35 32,338
Sóc Trăng 34 31,951
Bà Rịa – Vũng Tàu 170 30,079
Bình Thuận 150 28,478
Bình Định 412 27,826
Hải Phòng 0 22,423
Đà Nẵng 892 21,800
Bắc Ninh 288 18,813
Thừa Thiên Huế 277 18,543
Hậu Giang 97 14,746
Đắk Lắk 3 14,565
Thanh Hóa 628 14,121
Lâm Đồng 245 13,460
Hưng Yên 568 12,185
Bắc Giang 302 11,354
Nghệ An 251 10,745
Hà Giang 109 10,724
Quảng Ngãi 490 10,610
Quảng Nam 336 10,236
Gia Lai 151 9,163
Phú Yên 164 9,150
Quảng Ninh 297 9,005
Hải Dương 349 8,013
Đắk Nông 127 7,214
Vĩnh Phúc 338 6,796
Nam Định 274 6,532
Ninh Thuận 0 6,513
Phú Thọ 180 5,066
Quảng Bình 118 5,010
Thái Nguyên 196 4,972
Thái Bình 187 4,968
Hòa Bình 251 4,710
Hà Nam 99 4,135
Quảng Trị 58 3,519
Lạng Sơn 131 2,977
Sơn La 99 2,810
Ninh Bình 126 2,564
Tuyên Quang 89 2,433
Hà Tĩnh 49 2,231
Lào Cai 106 1,822
Yên Bái 110 1,810
Kon Tum 0 1,644
Điện Biên 35 1,498
Cao Bằng 43 1,262
Bắc Kạn 14 764
Lai Châu 44 708

Đọc thêm

Tử vi 12 cung hoàng đạo Thứ Năm ngày 20/1/2022: Sư Tử nên cảnh giác với bạn mới

Tử vi 12 cung hoàng đạo Thứ Năm ngày 20/1/2022: Sư Tử nên cảnh giác với bạn mới

Baoquocte.vn. Tử vi hôm nay 20/1/2021 của 12 cung hoàng đạo - Ma Kết, Bảo Bình, Song Ngư, Bạch Dương, Kim Ngưu, Song Tử, Cự Giải, Sư Tử, Xử Nữ, Thiên ...
BW công bố dự án mới tại Khu công nghiệp DEEP C Quảng Ninh

BW công bố dự án mới tại Khu công nghiệp DEEP C Quảng Ninh

Baoquocte.vn. Lần thứ 3 liên tiếp DEEP C hợp tác với BW tại tỉnh Quảng Ninh trong tiến trình mở rộng tại các thị trường công nghiệp trọng điểm miền Bắc ...
Tin thế giới 19/1: Nga yêu cầu Mỹ 'đừng đoán nữa'; Tổng thống Iran dự đoán bước ngoặt với Nga; Pháp cần rời NATO?

Tin thế giới 19/1: Nga yêu cầu Mỹ 'đừng đoán nữa'; Tổng thống Iran dự đoán bước ngoặt với Nga; Pháp cần rời NATO?

Baoquocte.vn. Nga-Ukraine, Thổ Nhĩ Kỳ 'góp tay' giải quyết xung đột Moscow-Kiev, tình hình Kazakhstan... là một số tin thế giới nổi bật.
TP. Hồ Chí Minh: Trẻ mầm non sẽ được đến trường từ tháng 2

TP. Hồ Chí Minh: Trẻ mầm non sẽ được đến trường từ tháng 2

Baoquocte.vn. Các trường, cơ sở giáo dục mầm non tuyên truyền rõ ràng cho phụ huynh biết đi học lại là trên tinh thần tự nguyện của phụ huynh, không ép ...
XSTN 20/1, kết quả xổ số Tây Ninh hôm nay 20/1/2022. KQXSTN thứ 5

XSTN 20/1, kết quả xổ số Tây Ninh hôm nay 20/1/2022. KQXSTN thứ 5

Baoquocte.vn. XSTN 20/1. Trực tiếp kết quả xổ số Tây Ninh nhanh nhất hôm nay - XSTN 20/1/2022. KQXSTN. ket qua xo so tay ninh.
XSAG 20/1, kết quả xổ số An Giang hôm nay 20/1/2022. KQXSAG thứ 5

XSAG 20/1, kết quả xổ số An Giang hôm nay 20/1/2022. KQXSAG thứ 5

Baoquocte.vn. XSAG 20/1. Trực tiếp kết quả xổ số An Giang nhanh nhất hôm nay - XSAG 20/1/2022. KQXSAG. xo so An Giang. KQXSAG.
XSBTH 20/1, kết quả xổ số Bình Thuận hôm nay 20/1/2022. KQXSBTH thứ 5

XSBTH 20/1, kết quả xổ số Bình Thuận hôm nay 20/1/2022. KQXSBTH thứ 5

Baoquocte.vn. XSBTH 20/1. Trực tiếp kết quả xổ số Bình Thuận nhanh nhất hôm nay - XSBTH 20/1/2022. KQXSBTH. Ket qua xo so Binh Thuan.
Trao đổi các cơ hội, biện pháp thúc đẩy hợp tác kinh tế Việt Nam-Vương quốc Anh

Trao đổi các cơ hội, biện pháp thúc đẩy hợp tác kinh tế Việt Nam-Vương quốc Anh

Baoquocte.vn. Đại sứ Nguyễn Hoàng Long chúc mừng ông Graham Stuart được bổ nhiệm vào thời điểm quan hệ Việt Nam-Anh đang ở giai đoạn phát triển tốt đẹp nhất.
Covid-19 tối 19/1: Hà Nội tiếp tục dẫn đầu về số ca mới; Hưng Yên, Khánh Hòa, Bến Tre tăng cao nhất trong ngày; 108 ca nhiễm biến thể Omicron

Covid-19 tối 19/1: Hà Nội tiếp tục dẫn đầu về số ca mới; Hưng Yên, Khánh Hòa, Bến Tre tăng cao nhất trong ngày; 108 ca nhiễm biến thể Omicron

Baoquocte.vn. 24 giờ qua, Hà Nội ghi nhận số ca mắc mới nhiều nhất với 2.909 ca. Các địa phương có số ca nhiễm tăng cao nhất là Hưng Yên, Khánh ...
Việt Nam dẫn đầu Đông Nam Á về xuất khẩu sang Hungary

Việt Nam dẫn đầu Đông Nam Á về xuất khẩu sang Hungary

Baoquocte.vn. Việt Nam hiện là một đối tác thương mại quan trọng và truyền thống của Hungary ở khu vực Đông Nam Á.
Quy Nhơn có nhiều lợi thế trở thành điểm du lịch đẳng cấp châu Á

Quy Nhơn có nhiều lợi thế trở thành điểm du lịch đẳng cấp châu Á

Baoquocte.vn. Việc sở hữu nhiều cảnh quan thiên nhiên hoang sơ đã tạo ra những nét mới lạ và đầy sức hấp dẫn, đưa Quy Nhơn trở thành điểm đến mới của du khách trong và ...
Du lịch Việt Nam lên sóng kênh truyền hình CNBC của Mỹ

Du lịch Việt Nam lên sóng kênh truyền hình CNBC của Mỹ

Baoquocte.vn. Kênh truyền hình nổi tiếng của Mỹ CNBC đã phát sóng chương trình phỏng vấn Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Du lịch Hà Văn Siêu về du lịch Việt Nam.
ATF 2022 sẽ họp bàn về các giải pháp phục hồi du lịch ASEAN

ATF 2022 sẽ họp bàn về các giải pháp phục hồi du lịch ASEAN

Baoquocte.vn. Diễn đàn Du lịch ASEAN (ATF) 2022, sự kiện lớn nhất trong khuôn khổ hợp tác du lịch ASEAN, diễn ra tại Campuchia từ ngày 16-21/1.
Khu nghỉ dưỡng đẹp tựa xứ Hàn ở Bảo Lâm hút khách du lịch Tết

Khu nghỉ dưỡng đẹp tựa xứ Hàn ở Bảo Lâm hút khách du lịch Tết

Baoquocte.vn. Khu nghỉ dưỡng The Eco Tropicana Garden là điểm dừng chân lý tưởng cho du khách có chuyến du lịch kết hợp nghỉ dưỡng đáng nhớ vào dịp Tết Nguyên đán.
Cảnh nhộn nhịp của làng làm hương Việt ngày cận Tết lên báo Tây

Cảnh nhộn nhịp của làng làm hương Việt ngày cận Tết lên báo Tây

Baoquocte.vn. Hãng thông tấn AFPvừa đăn g tải phóng sự về không khí nhộn nhịp làm hương trong những ngày cận Tết ở làng truyền thống Quảng Phú Cầu, Hà Nội.
Tương lai du lịch Thái Lan 'ảm đạm' vì biến thể Omicron

Tương lai du lịch Thái Lan 'ảm đạm' vì biến thể Omicron

Baoquocte.vn. Sự lây lan nhanh chóng của biến thể Omicron đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến lĩnh vực du lịch, động lực quan trọng của sự phục hồi kinh tế Thái Lan.
Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 13]

Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 13]

Baoquocte.vn. Chúng tôi tiếp tục giới thiệu tới bạn đọc những tác phẩm tập thể hay vô danh của nền văn học Pháp thời Trung cổ nổi tiếng.
Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 12]

Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 12]

Baoquocte.vn. Chúng tôi tiếp tục giới thiệu tới bạn đọc những tác phẩm tập thể hay vô danh của nền văn học Pháp thời Trung cổ nổi tiếng.
Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 11]

Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 11]

Baoquocte.vn. Chúng tôi tiếp tục giới thiệu tới bạn đọc những tác phẩm tập thể hay vô danh của nền văn học Pháp thời Trung cổ nổi tiếng.
Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 10]

Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 10]

Baoquocte.vn. Chúng tôi tiếp tục giới thiệu tới bạn đọc những tác phẩm tập thể hay vô danh của nền văn học Pháp thời Trung cổ nổi tiếng.
Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 9]

Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 9]

Baoquocte.vn. Chúng tôi tiếp tục giới thiệu tới bạn đọc những tác phẩm tập thể hay vô danh của nền văn học Pháp thời Trung cổ nổi tiếng.
Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 8]

Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 8]

Baoquocte.vn. Chúng tôi tiếp tục giới thiệu tới bạn đọc những tác phẩm tập thể hay vô danh của nền văn học Pháp thời Trung cổ nổi tiếng.
Phiên bản di động