Phục hồi tài nguyên đất: Vấn đề và giải pháp

Vũ Đoàn Kết
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. Trước thềm COP15 dự kiến diễn ra tại Bờ biển Ngà (9-20/5), ngày 27/4, Hội nghị của nhóm nước tham gia Công ước Liên hợp quốc về chống sa mạc hóa (UNCCD) đã công bố báo cáo “Global Land Outlook” lần thứ hai.
Ảnh minh họa.

Báo cáo dài 200 trang của UNCCD đưa ra phân tích báo động rằng, có tới 40% diện tích đất của Trái đất đang trong tình trạng suy thoái, ảnh hưởng đến một phần hai GDP thế giới, tương đương 44.000 tỷ USD. Điều này đang trực tiếp tác động lên đời sống của một phần hai dân số và là một trong các nguyên nhân gây ra nạn đói, thiếu lương thực, di cư và xung đột trên thế giới.

Theo UNCCD, 70% diện tích đất nổi trên Trái đất đã chịu sự tác động của con người dưới mọi hình thức từ nông nghiệp, chăn nuôi, đến khai thác khoáng sản, hay phá rừng... Sự can thiệp của con người không chỉ làm suy thoái tài nguyên đất mà còn “hủy hoại môi trường” và “góp phần đáng kể gây ra tình trạng biến đổi khí hậu”. “Chưa bao giờ trong lịch sử hiện đại, loài người lại phải đối mặt với một phổ rộng các hiểm họa, dù quen thuộc hoặc chưa từng biết đến” như thời điểm này.

Suy thoái tài nguyên đất cũng là nguyên nhân của “dịch bệnh được truyền nhiễm từ động vật hoang dã sang người” và có thể gây ra các đại dịch cho nhân loại như Covid-19. “Tài nguyên đất là hữu hạn”, nhưng theo Ibrahim Thiaw, Thư ký điều hành của UNCCD, con người lại “khai thác chúng như là tài nguyên vô hạn”.

UNCCD được thành lập sau Hội nghị thượng đỉnh Rio 1992, bên cạnh các cơ chế tương đồng về đấu tranh chống biến đổi khí hậu và bảo vệ đa dạng sinh học. Không được biết nhiều đến như Hội nghị Các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP) về biến đổi khí hậu nhưng đến nay, UNCCD đã tổ chức được 14 lần các COP về chống sa mạc hóa và công bố hai báo cáo về tài nguyên đất thế giới. Trong báo cáo đầu tiên năm 2017, UNCCD ước tính có khoảng 25% diện tích đất nổi thế giới bị suy thoái, ảnh hưởng tới khoảng ba tỷ người.

Tác nhân chính

Theo Global Land Outlook, đô thị hóa, bê tông hóa, các ngành công nghiệp khai thác tài nguyên (khoáng sản, nhiên liệu hóa thạch) là những tác nhân gây ra xu thế suy thoái tài nguyên đất ngày càng tăng. Tuy nhiên, nguyên nhân quan trọng nhất của xu thế này chính là nông nghiệp hiện đại. Theo tính toán của UNCCD, lĩnh vực này là tác nhân của 80% rừng bị phá, và sử dụng đến 70% nguồn nước ngọt được khai thác trên toàn thế giới.

Phục hồi tài nguyên đất: Vấn đề và giải pháp

Nông nghiệp hiện đại là tác nhân chính ảnh hưởng đến tài nguyên đất. (Nguồn: conexaopolitica)

Nông nghiệp hiện đại được triển khai trên quy mô lớn. Hiện 70% diện tích đất nông nghiệp thế giới tập trung trong tay 1% các doanh nghiệp. Nông nghiệp hiện đại chủ yếu dựa trên các phương thức “độc canh” và “thâm canh”, sử dụng nhiều hóa chất (phân bón, thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ…) đang làm “biến dạng Trái đất hơn bất cứ hoạt động nào khác của con người”.

Theo UNCCD, 70 % diện tích rừng bị triệt hạ trong giai đoạn 2013-2019 được dùng canh tác và chăn nuôi. Với tốc độ phát triển hiện nay, tới năm 2050 sẽ có thêm khoảng 16 triệu km2 đất bị suy thoái, tương đương với diện tích của Nam Mỹ.

Trong khi đó, theo Imbrahim Thiaw, khoảng “một phần ba sản lượng lương thực thế giới lại không được sử dụng, bị thất thoát ngay tại các nước sản xuất do thiếu phương tiện bảo quản hoặc do lãng phí”. Ngoài ra, một phần sản lượng nông nghiệp lại được dùng cho mục đích chăn nuôi hoặc trong lĩnh vực công nghiệp (dầu cọ, bông…). Thiaw cho rằng, “hệ thống lương lực của chúng ta hiện nay là thủ phạm của 80% hoạt động phá rừng” và do đó thế giới “cần phải chuyển đổi một cách cơ bản phương thức sản xuất cũng như tiêu dùng”.

Ba kịch bản đến 2050

Báo cáo lần hai của UNCCD năm 2022 đưa ra ba kịch bản cho đến năm 2050.

Kịch bản thứ nhất, nếu không thay đổi, sẽ có thêm khoảng 16 triệu km2 đất bị suy thoái và ở mức tăng 12-14% vào năm 2050. Mức tăng này trở thành “một xu thế dài hạn”, khó kìm hãm và tác động mạnh đến nông nghiệp cũng các khu bảo tồn tự nhiên của thế giới.

Nông nghiệp quy mô lớn và suy giảm hệ sinh thái sẽ làm tăng thêm 69 gigaton khí thải carbon mỗi năm từ nay đến 2050, tương đương 17% lượng khí nhà kính thế giới thải ra hiện nay.

Kịch bản này sẽ tạo ra vòng xoáy bất tận kéo theo suy giảm của đa dạng sinh học và hủy diệt một số loài động thực vật. Các khu vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất sẽ là Trung Đông, Bắc Phi và Nam Mỹ.

Theo báo cáo, “kịch bản này không phải là con đường sống, thịnh vượng, và tồn tại” của loài người bởi nhiều nơi trên Trái đất trở nên “không thân thiện với con người”. Nạn đói, dịch bệnh, bạo loạn, di cư hàng loạt sẽ trở nên phổ biến, tác động trực tiếp lên hòa bình và an ninh của nhiều khu vực và thế giới.

Ở kịch bản thứ hai, UNCCD đặt ra mục tiêu phục hồi khoảng 50 triệu km2, tương đương 35% diện tích đất nổi của Trái đất. Với kịch bản này, hiệu năng trong lĩnh vực nông nghiệp tại các khu vực có nguy cơ cao như Trung Đông, Bắc Phi, Nam Mỹ sẽ cải thiện thông qua áp dụng trở lại các phương thức sản xuất truyền thống và mang tính bảo tồn (ít can thiệp vào đất; kết hợp nông nghiệp, chăn nuôi với trồng, bảo vệ rừng; triển khai các dự án chống bào mòn đất, tái tạo rừng nhiệt đới ẩm; hạn chế tối đa thậm chí cấm hoàn toàn việc sử dụng hóa chất trong nông nghiệp…).

Theo báo cáo, mỗi 1 USD đầu tư cho phục hồi tài nguyên đất sẽ mang lại từ 7 đến 30 USD cho nền kinh tế. Về tổng thể, việc phục hồi tài nguyên đất sẽ mang lại 125.000-140.000 tỷ USD đến năm 2050, tương đương 150% GDP thế giới năm 2021. Tuy nhiên, kịch bản này vẫn chưa cho phép ngăn chặn đà suy giảm đa dạng sinh học dự báo ở mức 11% năm 2050.

Kịch bản cuối cùng, cũng là kỳ vọng của UNCCD, đặt tham vọng phục hồi một nửa diện tích đất nổi trên Trái đất cùng với việc bảo tồn các khu vực bảo tồn thiên nhiên (cũng có chức năng dự trữ nguồn nước ngọt, thu giữ khí carbon…) với diện tích khoảng 4 triệu km2 (tương đương lãnh thổ hai nước đang chịu nắng hạn gay gắt là Ấn Độ và Pakistan).

Theo đó, sẽ có thêm 80 gigatone khí carbon được thu giữ nhờ các khu bảo tồn thiên nhiên, tương đương lượng khí thải nhà kính trong vòng bảy năm. Hiệu năng trong nông nghiệp sẽ tăng 9% cho phép đáp ứng nhu cầu lương thực của thế giới với 9 tỷ người.

Giải pháp cho hàng loạt vấn đề

Global Land Outlook cho rằng “bảo tồn, phục hồi và sử dụng tài nguyên đất một cách bền vững là mệnh lệnh mang tính toàn cầu, đòi hỏi phải hành động như trong tình huống khẩn cấp”.

Để thực hiện được mục tiêu đề ra, UNCCD đề xuất một khoản đầu tư 1.600 tỷ USD trong vòng 10 năm tới, cho phép phục hồi 1 tỷ ha đất suy thoái, trong đó có 250.000 ha trang trại, rừng và đồng cỏ chăn nuôi. Khoản đầu tư này không lớn nếu so sánh với tổng ngân sách 700 tỷ USD/năm dành cho lĩnh vực khai thác nhiên liệu hóa thạch, nông nghiệp và ngư nghiệp.

Thư ký điều hành UNCCD Ibrahim Thiaw cho rằng các chính phủ “cần chấm dứt hỗ trợ cho các lĩnh vực gây hại cho tài nguyên đất”. Họ cần thực hiện cam kết trong việc phục hồi 1 tỷ ha đất từ nay đến năm 2030, tương đương với lãnh thổ Trung Quốc hay Mỹ.

Báo cáo được công bố hôm 27/4 cũng chỉ ra rằng mục tiêu này là lý tưởng nhưng không hề phi thực tế bởi đã có những ví dụ thành công như các dự án tại thung lũng Côa (miền Bắc Bồ Đào Nha), các khu vực rừng nhiệt đới ẩm ở Argentina, các chương trình chống khô hạn tại Mexico, Mỹ hay Brazil, các dự án chống xa mạc hóa tại Iraq, Koweit hay Trung Quốc, sáng kiến “Trường thành Xanh” trải dài từ Senegal tới Djibouti…

Báo cáo của UNCCD cũng chỉ ra các khu vực sinh thái cần được ưu tiên khẩn cấp do mức độ suy thoái tài nguyên đất rất nghiêm trọng như châu Phi, Nam Á và Nam Mỹ, khuyến cáo việc thiết lập các chương trình mang tính “tổng thể và nhất quán” tại các điểm nóng này. Global Land Outlook dẫn ví dụ thành công điển hình của Tiểu vùng sông Mekong mở rộng.

Từ năm 2005, một dự án do Ngân hàng châu Á tài trợ đã nâng cao năng lực của các quốc gia trong tiểu vùng, gồm Campuchia, Lào, Myanmar, Thái Lan, Trung Quốc và Việt Nam, trong quản trị tài nguyên đất vốn bị suy thoái ở mức nghiêm trọng. Từ ví dụ này, UNCCD kỳ vọng việc tái tạo 15% tài nguyên đất tại các điểm nóng từ nay đến năm 2050, qua đó cắt giảm được 300 gigatone khí carbon, giảm 60% nguy cơ hủy diệt các loài động thực vật.

Theo UNCCD, “phục hồi tài nguyên đất không phải là một vấn đề, mà tự thân nó là một giải pháp cho hàng loạt các khủng hoảng, xã hội và môi trường”. Đó cũng là “giải pháp ít tốn kém nhất cho các chiến lược “thích ứng khí hậu” của các quốc gia.

Châu Âu bị 'tấn công' bởi bão bụi bất thường từ sa mạc Sahara

Châu Âu bị 'tấn công' bởi bão bụi bất thường từ sa mạc Sahara

Không chỉ có Madrid, một số vùng khác của châu Âu đã bị bao phủ bởi một lớp bụi màu cam từ sa mạc Sahara. ...

Bí ẩn ở sa mạc Qatar

Bí ẩn ở sa mạc Qatar

Trên một vùng hoang vắng và lộng gió của bờ biển Đông Bắc Qatar, giữa những cồn cát của sa mạc cằn cỗi, là Al ...

Xem nhiều

Đọc thêm

Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai (30/6-1/7): Hà Nội đêm mưa; Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ mưa to đến rất to; Trung Trung Bộ nắng nóng; Nam Bộ trời nắng

Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai (30/6-1/7): Hà Nội đêm mưa; Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ mưa to đến rất to; Trung Trung Bộ nắng nóng; Nam Bộ trời nắng

Baoquocte.vn. Dự báo thời tiết Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ đêm và sáng mưa vừa, mưa to, có nơi mưa rất to và dông, sau mưa to cục bộ; Trung Trung ...
Nga tuyên bố rút quân khỏi đảo Rắn, Kiev lập tức ca ngợi lực lượng Ukraine 'tuyệt vời'

Nga tuyên bố rút quân khỏi đảo Rắn, Kiev lập tức ca ngợi lực lượng Ukraine 'tuyệt vời'

Baoquocte.vn. Các lực lượng Nga đã rút khỏi đảo Rắn, tiền đồn chiến lược ở Biển Đen, mà Moscow giành quyền kiểm soát từ đầu chiến dịch quân sự ở Ukraine.
Người phụ nữ tạo nên 'cú lừa lớn nhất trong lịch sử hội họa' qua đời

Người phụ nữ tạo nên 'cú lừa lớn nhất trong lịch sử hội họa' qua đời

Baoquocte.vn. Nữ họa sĩ người Mỹ Margaret Keane đã qua đời ở tuổi 94, bà nổi tiếng với những bức chân dung khắc họa nhân vật có đôi mắt to.
Khánh thành Tranh tường gốm do Đại sứ quán Kazakhstan tặng Học viện Ngoại giao

Khánh thành Tranh tường gốm do Đại sứ quán Kazakhstan tặng Học viện Ngoại giao

Baoquocte.vn. Lễ khánh thành Tranh tường gốm do Đại sứ quán Kazakhstan tặng Học viện Ngoại giao nhân kỷ niệm 30 năm quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam-Kazakhstan.
Dự báo thời tiết: Ảnh hưởng bão số 1, Bắc Bộ mưa lớn kéo dài và diễn biến phức tạp

Dự báo thời tiết: Ảnh hưởng bão số 1, Bắc Bộ mưa lớn kéo dài và diễn biến phức tạp

Baoquocte.vn. Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Lê Công Thành đã chủ trì cuộc họp về công tác dự báo bão số 1 (Chaba) với Tổng cục Khí tượng ...
Các trở ngại được gỡ bỏ, đàm phán FTA EU-Australia sẽ 'dong thuyền ra khơi'

Các trở ngại được gỡ bỏ, đàm phán FTA EU-Australia sẽ 'dong thuyền ra khơi'

Baoquocte.vn. Thủ tướng Australia cho biết, FTA giữa nước này và EU sẽ được đẩy nhanh tiến độ và nối lại đàm phán vào tháng 10 tới.
Thi tốt nghiệp THPT 2022: Những quy định nghiêm ngặt trong phòng thi mà thí sinh cần lưu ý

Thi tốt nghiệp THPT 2022: Những quy định nghiêm ngặt trong phòng thi mà thí sinh cần lưu ý

Baoquocte.vn. Một số nội dung thí sinh cần lưu ý khi bước vào phòng thi, theo hướng dẫn tổ chức Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2022 theo quy định của ...
Người Việt vừa được đặt tên cho một quảng trường ở Paris là ai?

Người Việt vừa được đặt tên cho một quảng trường ở Paris là ai?

Baoquocte.vn. Tham gia Thế chiến I, Đỗ Hữu Vị (1883-1916) là người Việt Nam đầu tiên lái máy bay phục vụ trong quân đội Pháp hơn 100 năm trước.
Cận cảnh Kia Selots 2023 trước ngày ra mắt tại Hàn Quốc

Cận cảnh Kia Selots 2023 trước ngày ra mắt tại Hàn Quốc

Baoquocte.vn. Kia Selots 2023 có lưới tản nhiệt và cản trước được làm mới. Đèn pha vẫn giữ nguyên kiểu dáng thiết kế, nhưng đèn chiếu sáng ban ngày được thay ...
Hoạt động của Phó Chủ tịch nước Võ Thị Ánh Xuân tại Philippines

Hoạt động của Phó Chủ tịch nước Võ Thị Ánh Xuân tại Philippines

Baoquocte.vn. Phó Chủ tịch nước Võ Thị Ánh Xuân tham dự Lễ tuyên thệ nhậm chức của Tổng thống Philippines, gặp Phó Tổng thống Philippines mới được bầu Sara Duterte.
Nga tuyên bố rút quân khỏi đảo Rắn, Kiev lập tức ca ngợi lực lượng Ukraine 'tuyệt vời'

Nga tuyên bố rút quân khỏi đảo Rắn, Kiev lập tức ca ngợi lực lượng Ukraine 'tuyệt vời'

Baoquocte.vn. Các lực lượng Nga đã rút khỏi đảo Rắn, tiền đồn chiến lược ở Biển Đen, mà Moscow giành quyền kiểm soát từ đầu chiến dịch quân sự ở Ukraine.
Khu vực Thái Bình Dương chuẩn bị nhóm họp cấp cao nhất

Khu vực Thái Bình Dương chuẩn bị nhóm họp cấp cao nhất

Baoquocte.vn. Fiji sẽ tổ chức cuộc họp thường niên của Diễn đàn các quốc đảo Thái Bình Dương (PIF) tại thủ đô Suva vào tháng 7.
Hàn Quốc khẳng định sẽ nỗ lực hợp tác chặt với Trung Quốc

Hàn Quốc khẳng định sẽ nỗ lực hợp tác chặt với Trung Quốc

Baoquocte.vn. Hàn Quốc sẽ nỗ lực hợp tác chặt chẽ hơn với Trung Quốc để giải quyết hòa bình các mối đe dọa do chương trình hạt nhân của Triều Tiên gây ra.
NATO thừa nhận đã chuẩn bị cho việc đối đầu Nga từ lâu, dự báo xung đột Ukraine kéo dài

NATO thừa nhận đã chuẩn bị cho việc đối đầu Nga từ lâu, dự báo xung đột Ukraine kéo dài

Baoquocte.vn. NATO đã chuẩn bị cho cuộc đối đầu với Nga từ năm 2014 chứ không phải khi Moscow phát động chiến dịch ở Ukraine hồi tháng 2.
Tổng thống Philippines Ferdinand Romualdez Marcos tuyên thệ nhậm chức

Tổng thống Philippines Ferdinand Romualdez Marcos tuyên thệ nhậm chức

Baoquocte.vn. Ông Ferdinand Romualdez Marcos đã tuyên thệ nhậm chức Tổng thống Philippines ở thủ đô Manila trước hàng nghìn người.
Thượng đỉnh Caspi: Tung tuyên bố chung, Iran muốn hợp tác với Nga

Thượng đỉnh Caspi: Tung tuyên bố chung, Iran muốn hợp tác với Nga

Baoquocte.vn. Các quốc gia Iran, Nga, Turkmenistan, Azerbaijan và Kazakhstan đã ra tuyên bố chung khi kết thúc Hội nghị thượng đỉnh Caspi lần thứ 6.
Ấn Độ định hướng ngoại giao ‘đa liên kết’ để ‘tự chủ chiến lược’

Ấn Độ định hướng ngoại giao ‘đa liên kết’ để ‘tự chủ chiến lược’

Baoquocte.vn. Hàng loạt hoạt động đối ngoại của Ấn Độ những tháng qua là bước triển khai mạnh mẽ chiến lược ngoại giao của Thủ tướng Modi theo hướng “đa liên kết”.
Chi phí quân sự: Nghịch lý thời hậu Covid-19

Chi phí quân sự: Nghịch lý thời hậu Covid-19

Baoquocte.vn. Đúng vào lúc thế giới đang cần thêm những nguồn lực nhằm vực dậy nền kinh tế sau tác động của Covid-19, thì chi phí quân sự lại có xu hướng tăng.
Gió có xoay chiều tại Israel?

Gió có xoay chiều tại Israel?

Baoquocte.vn. Sự tan rã của chính phủ liên minh tại Israel là điều kiện cần, nhưng chưa đủ để đảng Likud và ông Benjamin Netanyahu trở lại nắm quyền.
Singapore-Malaysia: Không chỉ chuyện con gà

Singapore-Malaysia: Không chỉ chuyện con gà

Baoquocte.vn. Câu chuyện về lệnh cấm xuất khẩu gà của Kuala Lumpur không chỉ khiến người Singapore lo lắng.
OPEC+ và chiến thuật nhỏ giọt

OPEC+ và chiến thuật nhỏ giọt

Baoquocte.vn. Bất chấp sức ép từ Mỹ và các nước phương Tây, OPEC+ chỉ quyết định tăng sản lượng khai thác thêm 648 nghìn thùng/ngày trong tháng Bảy và tháng Tám tới.
Hai điểm nhấn tại Đối thoại Shangri-La

Hai điểm nhấn tại Đối thoại Shangri-La

Baoquocte.vn. Sự xuất hiện của Thủ tướng Nhật Bản và khả năng về cuộc gặp bộ trưởng quốc phòng Mỹ-Trung sẽ là điểm nhấn nổi bật tại Đối thoại Shangri-La năm 2022.
Nhiều chính sách mới liên quan đến 'túi tiền' của người dân Australia sẽ có hiệu lực từ 1/7

Nhiều chính sách mới liên quan đến 'túi tiền' của người dân Australia sẽ có hiệu lực từ 1/7

Baoquocte.vn. Từ ngày 1/7, nhiều chính sách mới của Australia đi vào hiệu lực như tăng lương tối thiểu, thay đổi lương hưu, giảm thuế, tăng tiền điện,...
Báo chí Campuchia lan tỏa thông điệp về tình hữu nghị truyền thống với Việt Nam

Báo chí Campuchia lan tỏa thông điệp về tình hữu nghị truyền thống với Việt Nam

Baoquocte.vn. Nhân dịp 55 năm quan hệ Việt Nam-Campuchia, truyền thông ‘xứ Chùa Tháp’ đã có nhiều bài viết lan toả thông điệp về tình hữu nghị truyền thông giữa hai nước.
Vụ việc Kaliningrad: Lithuania có lẽ không lường hết những gì Nga có thể 'phản đòn'

Vụ việc Kaliningrad: Lithuania có lẽ không lường hết những gì Nga có thể 'phản đòn'

Baoquocte.vn. Phong tỏa hoạt động vận tải hàng hóa tới tỉnh Kaliningrad của Nga, Lithuania đang đối mặt với nhiều hậu quả khó lường.
Xung đột Nga-Ukraine sẽ đi vào kịch bản tồi tệ nhất nếu NATO làm điều này

Xung đột Nga-Ukraine sẽ đi vào kịch bản tồi tệ nhất nếu NATO làm điều này

Baoquocte.vn. Trường hợp NATO triển khai máy bay không người lái tại Ukraine được dự báo sẽ đẩy xung đột Nga-Ukraine lên mức đỉnh điểm.
Quan hệ với ASEAN là trụ cột trong chính sách đối ngoại của Ấn Độ

Quan hệ với ASEAN là trụ cột trong chính sách đối ngoại của Ấn Độ

Baoquocte.vn. Hội nghị đặc biệt Ngoại trưởng ASEAN-Ấn Độ đã góp phần nâng cấp quan hệ hai bên lên tầm cao mới.
ASEAN-Ấn Độ đề cao chủ nghĩa đa phương và hợp tác khu vực trước 'những cơn gió ngược địa chính trị'

ASEAN-Ấn Độ đề cao chủ nghĩa đa phương và hợp tác khu vực trước 'những cơn gió ngược địa chính trị'

Baoquocte.vn. Ấn Độ và ASEAN đều nhấn mạnh vai trò của chủ nghĩa đa phương và luật pháp quốc tế để giải quyết các thách thức toàn cầu.
Phiên bản di động