Phần Lan: Ngày văn hóa quốc gia bắt nguồn từ một sử thi - Kalevala

Lê Lam
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. TGVN. Ngày 28/2/1835 - ngày Elias Lönnrot ký tên dưới lời nói đầu của Kalevala cũ đã trở thành Ngày Kalevala - một ngày lễ quốc gia của Phần Lan...
Phần Lan: Ngày văn hóa quốc gia bắt nguồn từ một sử thi - Kalevala
Bìa cuốn Kalevala và Cối xay thần Xam pô được dịch sang tiếng Việt.

Khi nói đến văn hóa Phần Lan, người ta không thể không nhắc đến Kalevala, sử thi dân tộc do giáo sư, bác sĩ, nhà ngôn ngữ học, dân tộc học và văn hoá dân gian Phần Lan Elias Lönnrot (1802-1884) biên soạn.

Kalevala dựa trên những bài thơ, bài dân ca dân gian của Phần Lan và Karelia (thuộc Liên bang Nga ngày nay) được ông và các đồng nghiệp, học trò sưu tầm trên đất Phần Lan và vùng Vienna (thuộc Karelia).

Kalevala - từ thơ ca, chuyện kể dân gian đến sử thi dân tộc

Kalevala được xuất bản lần đầu tiên vào năm 1835 gồm 12.078 câu thơ, chia làm 35 ca khúc (ngày nay được gọi là Kalevala cũ) và lần thứ hai năm 1849 với 22.795 câu thơ, được chia làm 50 ca khúc (gọi là Kalevala mới).

Kalevala mới (được coi là bản Kalevala trọn vẹn) là kết quả 15 năm làm việc với 11 chuyến sưu tầm điền dã của Elias Lönnrot. Ngày nay, ở Phần Lan cũng như ở nước ngoài, khi nói về Kalevala người ta thường nói đến Kalevala mới.

Kalevala là bộ bách khoa thư về lịch sử đất nước và con người Phần Lan được biên soạn theo thể thơ truyền thống, mỗi câu gồm 8 âm tiết (hay 8 nhịp) của Phần Lan, dựa theo làn điệu của âm nhạc dân gian. Thể thơ này vốn không có tên, song với sự ra đời của Kalevala, thể thơ này được gọi là thể thơ Kalevala.

Cũng từ đó, việc sưu tầm văn học dân gian ở Phần Lan nhanh chóng lan rộng khiến nguồn tư liệu sưu tầm được hết sức phong phú. Trong vòng 15 năm giữa hai bản Kalêvala, Lönnrot cùng các cộng sự sưu tập được thêm gần 130.000 câu thơ.

Với nguồn tư liệu này, Elias Lönnrot đã nói rằng có thể biên soạn thành 7 phiên bản Kalevala khác nhau mà Kalevala mới như ngày nay chỉ là một trong số đó.

Sau khi Kalevala được xuất bản, một phong trào “tìm về bản sắc dân tộc” đã lan rộng ở Phần Lan. Nhiều nhà nghiên cứu, giảng viên, sinh viên và những người yêu thích văn hoá dân gian đã theo dấu chân ông đến phía đông Phần Lan và Karelia của Nga để sưu tầm văn học dân gian còn lưu giữ ở những vùng này.

Bên cạnh hai bản Kalevala cũ và Kalevala mới, năm 1862 Elias Lönnrot còn rút gọn Kalevala mới thành một bản Kalevala ngắn gọn với 9.732 câu thơ dành cho học sinh, được gọi là Kalevala trường học.

Kalevala đã trở thành một trong những biểu tượng văn hoá quan trọng nhất của Phần Lan. Với Kalevala, người Phần Lan cho rằng dân tộc họ cũng có một lịch sử và một nền văn hoá riêng, như nhà văn hóa Phần Lan J.G. Linsen (1785-1848) từng nói vào năm 1835: “Với những ca khúc bất tử này trong hành trang, người Phần Lan đã có thể dũng cảm và tự tin nhìn về quá khứ của mình và có thể nhìn thấy được tương lai của dân tộc. Người Phần Lan đã có thể kiêu hãnh nói: Tôi cũng có một lịch sử!”.

Kalevala là đề tài và là nguồn cảm hứng sáng tạo cho rất nhiều thế hệ văn nghệ sĩ Phần Lan cũng như nước ngoài.

Rất nhiều cơ quan, tổ chức của Phần Lan cũng như quốc tế đã lấy Kalevala cũng như tên gọi các nhân vật trong Kalevala làm tên gọi cho mình, như Hội Kalevala (ra đời năm 1911), Hội Phụ nữ Kalevala (1935), Hội Kim hoàn Kalevala (1937) chuyên sản xuất đồ trang sức sang trọng lấy chủ đề từ Kalevala.

Rất nhiều đường, phố ở các thành phố, địa phương trên khắp Phần Lan mang tên các nhân vật, địa danh trong Kalevala. Riêng tên của Lönnrot cho đến nay đã được đặt cho 10 đường, phố trên cả nước, trong khi tên của “người vĩ đại nhất Phần Lan” là nguyên soái Mannerheim chỉ có 6 đường, phố.

Bên cạnh Hội Kalevala ở Helsinki, Phần Lan còn có Juminkeko, một quỹ văn hóa chuyên về sưu tầm, nghiên cứu Kalevala và bảo tồn, phát triển các di sản văn hoá vùng đất Viena (Karelia), cái nôi của Kalevala.

Được thành lập từ năm 1985, đến nay Juminkeko đã thực hiện nhiều dự án nhằm khôi phục các làng thơ ở Viena, một trong số đó từng nhận được giải thưởng về bảo tồn văn hoá của EU năm 2006.

Juminkeko cũng thực hiện nhiều dự án với các cá nhân và tổ chức về văn hóa nghệ thuật và khoa học ở nước ngoài, trong đó có Việt Nam.

Phần Lan: Ngày văn hóa quốc gia bắt nguồn từ một sử thi - Kalevala
Đặt vòng hoa tại Tượng đài Elias Lönnrot ở thủ đô Helsinki nhân Ngày Văn hóa Phần Lan 2015.

…và Ngày Văn hóa của quốc gia

Từ năm 1950, ngày 28/2/1835 - ngày Elias Lönnrot ký tên dưới lời nói đầu của Kalevala cũ đã trở thành Ngày Kalevala và được coi là một ngày lễ không chính thức của Phần Lan.

Từ năm 1978, Ngày Kalevala trở thành Ngày Văn hoá của Phần Lan và được Nghị viện Phần Lan quy định là một ngày lễ chính thức hằng năm của quốc gia.

Trên thế giới có lẽ hiếm có quốc gia khác giống như Phần Lan: Lấy ngày ra đời của một tác phẩm văn học làm ngày lễ lớn của dân tộc.

Hàng năm vào ngày này khắp cả nước treo cờ và tổ chức các hoạt động văn hóa nghệ thuật có liên quan đến Kalevala, như nói chuyện, đọc sách, chiếu phim, hội thảo khoa học. Vào ngày này Hội Kalevala còn trao bốn giả thưởng cho các công trình có giá trị về Kalevala hoặc liên quan đến Kalevala 1-2 năm một lần.

Đặc biệt Ngày Kalevala - Ngày Văn hóa Phần Lan là ngày được chờ đợi nhất của những người làm văn hóa, nghệ thuật và khoa học trên khắp Phần Lan.

Vào ngày này, Quỹ Văn hóa Phần Lan, một quỹ tài trợ tư lớn nhất của Phần Lan (ra đời vào Ngày Kalevala 28/2/1937) và cũng là một trong những quỹ tài trợ về văn hóa nghệ thuật lớn nhất của châu Âu trao tài trợ hàng năm cho các cá nhân và tổ chức (kể cả tổ chức thuộc nhà nước) hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật và khoa học của Phần Lan.

Những năm gần đây, mỗi năm Quỹ tài trợ 25 triệu euro cho hơn 1.000 dự án, trong đó có hàng trăm tài trợ kéo dài 2-3 năm.

Riêng năm 2017, nhân Quốc khánh 100 năm Phần Lan, số tiền tài trợ của Quỹ lên tới 37 triệu euro, đồng thời Quỹ còn cung cấp kinh phí và phối hợp tổ chức thực hiện 7 dự án khác.

Ngoài Quỹ Văn hóa Trung ương này, cả nước còn có 17 Quỹ Văn hóa địa phương cũng trao các khoản tài trợ của riêng mình.

Kalevala với thế giới và Việt Nam

Không chỉ có ảnh hưởng trong nước, Kalevala được coi là chiếc cầu nối Phần Lan với thế giới bên ngoài, như một nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Estonia, Matthias Johann Eisen (1857-1934) nhận xét năm 1909:

“Khi làm nên Kalevala, nhân dân Phần Lan đã làm cho mình một con đường xuyên qua núi đá cheo leo, không những chỉ tiến đến châu Âu mà đến cả thế giới văn minh. Kalevala sáng chói như Bắc Đẩu trên trời cao, kể cho toàn nhân loại nghe về dân tộc Phần Lan”.

Cho đến nay, Kalevala vẫn là tác phẩm tiêu biểu nhất của văn học Phần Lan đóng góp vào kho tàng văn học của nhân loại và được dịch ra nhiều thứ tiếng nước ngoài nhất của văn học nước này.

Kalevala đã được dịch ra 57 thứ tiếng trên thế giới, trong đó nhiều thứ tiếng đã dịch nhiều lần dưới nhiều dạng khác nhau: tiếng Thụy Điển (22 bản), tiếng Anh (21 bản), tiếng Đức (14), tiếng Nhật (14), tiếng Estonia (14), tiếng Tây Ban Nha (12) tiếng Nga (10)…

Với tiếng Việt, Kalevala đã có 3 bản dịch khác nhau, trong đó có 2 bản dịch tóm tắt bằng văn xuôi, 1 bản của Cao Xuân Nghiệp (xuất bản năm 1986, 1991, 2000), 1 bản của Hoàng Thái Anh (xuất bản năm 1991) và 1 bản dịch trọn vẹn bằng thơ của Bùi Việt Hoa (xuất bản năm 1994).

Ngoài ra, trong tiếng Việt còn có một bản Kalevala tóm tắt bằng văn xuôi “Cối thần Xam pô” (Sử thi Phần Lan) do Bùi Việt Hoa biên soạn và họa sĩ Lương Xuân Đoàn minh họa, được Nhà xuất bản Mỹ thuật xuất bản năm 1999.

Ảnh hưởng của sử thi Kalevala không chỉ giới hạn trong phạm vi Phần Lan, mà dần dần lan rộng ra các nước khác trên thế giới.

Nhiều nhà nghiên cứu nước ngoài đã vận dụng phương pháp biên soạn Kalevala của Lönnrot, kết nối thơ ca dân gian của dân tộc mình thành sử thi hoàn chỉnh.

Có thể kể ra một số tác phẩm như: The Song of Hiawatha (1855) của H. W. Longfellow, được coi là sử thi của người Mỹ; Kalevipoeg (Con trai của Kalevi, 1862) - sử thi Estonia của F. R. Kreutzwald; Làplèsis (Chàng giết gấu, 1888) sử thi Latvia của A. Pumpurs; và gần đây nhất là sử thi Mordvin, Mastorava (Mẹ đất, 1994) của A. Saronov.

Gần đây, các sử thi Con cháu Mon Mân (sử thi Việt Nam) của Bùi Việt Hoa xuất bản năm 2008, Virantanaz (sử thi của dân tộc Vepsä) do nhà nghiên cứu ngôn ngữ Niina Zaitseva biên soạn năm 2012 và sử thi Liekku (dân tộc Inkeri) của tác giả Mirja Kemppinen ra đời năm 2013 cũng được biên soạn dựa trên phương pháp và hình mẫu của Kalevala.

Sử thi “Con cháu Mon Mân” (sử thi Việt Nam) đã vinh dự được nhận giải thưởng Eepospalkinto (Giải thưởng Sử thi) năm 2009 của Hội Kalevala Phần Lan.

TIN LIÊN QUAN
Hãng sản xuất trò chơi Supercell - 'cối thần Sampo' mới của Phần Lan
Phần Lan lắp đặt nhà vệ sinh cho chó ở sân bay Helsinki
Sẽ có đường tàu dưới biển nối Phần Lan và Estonia?

Có thể bạn quan tâm

Đọc thêm

Nhật Bản cung cấp gói bảo hiểm làm việc từ xa, chi trả cả chi phí sửa máy tính cá nhân

Nhật Bản cung cấp gói bảo hiểm làm việc từ xa, chi trả cả chi phí sửa máy tính cá nhân

Baoquocte.vn. Nhằm khuyến khích xu hướng làm việc không cần đến công sở trong bối cảnh dịch Covid-19, Nhật Bản đưa ra chính sách bảo hiểm cho người làm việc từ ...
Covid-19: Số ca mắc ở Campuchia tăng báo động, Thái Lan cấp tập ứng phó

Covid-19: Số ca mắc ở Campuchia tăng báo động, Thái Lan cấp tập ứng phó

Baoquocte.vn. Số ca mắc Covid-19 mới tại Campuchia và Thái Lan tăng báo động khiến nhà chức trách hai quốc gia này thắt chặt các biện pháp phong tỏa và giãn ...
XSMN 19/4 - Kết quả xổ số miền Nam hôm nay 19/4/2021 - SXMN 19/4 - xổ số hôm nay

XSMN 19/4 - Kết quả xổ số miền Nam hôm nay 19/4/2021 - SXMN 19/4 - xổ số hôm nay

Baoquocte.vn. XSMN 19/4. Trực tiếp kết quả xổ số miền Nam hôm nay, thứ 2 ngày 19 tháng 4 năm 2021. SXMN 19/4. XSMN thứ 2. KQSXMN.
XSMT 19/4 - Kết quả xổ số miền Trung hôm nay 19/4/2021 - SXMT 19/4 - xổ số hôm nay

XSMT 19/4 - Kết quả xổ số miền Trung hôm nay 19/4/2021 - SXMT 19/4 - xổ số hôm nay

Baoquocte.vn. XSMT 19/4. Trực tiếp kết quả xổ số miền Trung hôm nay, thứ 2 ngày 19 tháng 4 năm 2021. SXMT 19/4. XSMT thứ 2. KQSXMT.
Ngoại trưởng Anh ủng hộ Czech trong mâu thuẫn với Nga, các bên cảnh báo đáp trả

Ngoại trưởng Anh ủng hộ Czech trong mâu thuẫn với Nga, các bên cảnh báo đáp trả

Baoquocte.vn. Ngoại trưởng Anh Dominic Raab ngày 18/4 tuyên bố nước này "hoàn toàn ủng hộ" Czech sau khi Prague trục xuất 18 nhân viên Đại sứ quán Nga tại Czech.
Hàng nghìn khán giả đội mưa 'cháy' hết mình ở đêm nhạc 'Bức tường trở về'

Hàng nghìn khán giả đội mưa 'cháy' hết mình ở đêm nhạc 'Bức tường trở về'

Baoquocte.vn. Tối 17/4, hàng nghìn khán giả yêu nhạc rock cũng như ban nhạc Bức Tường đã "cháy" hết mình ở liveshow "Bức Tường trở về" tại sân trường Đại học ...
Doanh nghiệp kinh doanh ẩm thực Ba Lan đứng trước nguy cơ phá sản do Covid-19

Doanh nghiệp kinh doanh ẩm thực Ba Lan đứng trước nguy cơ phá sản do Covid-19

Baoquocte.vn. Ngành ẩm thực ở Ba Lan đang gặp khó khăn trầm trọng do lệnh phong tỏa để ngăn chặn sự lây lan của đại dịch viêm đường hô hấp Covid-19.
XSHCM 19/4 - Kết quả xổ số TP.HCM hôm nay 19/4/2021 - SXHCM 19/4 - KQXSHCM thứ 2

XSHCM 19/4 - Kết quả xổ số TP.HCM hôm nay 19/4/2021 - SXHCM 19/4 - KQXSHCM thứ 2

Baoquocte.vn. XSHCM 19/4. Xổ số TP. Hồ Chí Minh hôm nay ngày 19 tháng 4 năm 2021. Xo so TP Ho Chi Minh. KQXSHCM thứ 2.
Tử vi hôm nay - Xem tử vi 12 con giáp 19/4/2021: Tuổi Mùi sự nghiệp như ý, tuổi Hợi bớt khẩu nghiệp

Tử vi hôm nay - Xem tử vi 12 con giáp 19/4/2021: Tuổi Mùi sự nghiệp như ý, tuổi Hợi bớt khẩu nghiệp

Baoquocte.vn. Tử vi hôm nay 19/4/2021, tử vi 12 con giáp - tuổi Tí, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất và Hợi về công việc, tài lộc
Lịch âm 19/4 - Xem âm lịch hôm nay thứ 2 ngày 19/4/2021 chính xác nhất - Lịch vạn niên 19/4/2021

Lịch âm 19/4 - Xem âm lịch hôm nay thứ 2 ngày 19/4/2021 chính xác nhất - Lịch vạn niên 19/4/2021

Baoquocte.vn. Lịch âm 19/4. Âm lịch hôm nay 19/4. Xem âm lịch hôm nay ngày 19/4/2021 chính xác nhất. Lịch vạn niên ngày 19 tháng 4 năm 2021 hôm nay.
Giải Marathon thường niên: Những bước chân hướng về đại ngàn

Giải Marathon thường niên: Những bước chân hướng về đại ngàn

Baoquocte.vn. Tháng Ba này thành phố Pleiku bỗng trở nên rộn ràng bao giờ hết khi giải Marathon thường niên được chọn tổ chức tại đây.
Xem xét thí điểm đón khách du lịch quốc tế tại Quảng Nam

Xem xét thí điểm đón khách du lịch quốc tế tại Quảng Nam

Baoquocte.vn. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa có văn bản gửi UBND tỉnh Quảng Nam về việc thí điểm đón khách du lịch quốc tế, tập trung vào thị trường Hàn Quốc.
Khám phá căn biệt thự trên đảo Corfu, nơi sinh của Hoàng thân Philip

Khám phá căn biệt thự trên đảo Corfu, nơi sinh của Hoàng thân Philip

Baoquocte.vn. Nơi sinh của Hoàng thân Philip là một biệt thự nằm trên bờ biển Ionian thơ mộng của Hy Lạp. Hiện công trình này đã trở thành bảo tàng khảo cổ học.
Du lịch nội địa và chiến lược phát triển trong tình hình mới

Du lịch nội địa và chiến lược phát triển trong tình hình mới

Baoquocte.vn. Diễn đàn Du lịch Nội địa toàn quốc 2021 đã được Hiệp hội Du lịch Việt Nam (VITA) phối hợp Sở Du lịch Ninh Bình, Hiệp hội Du lịch Ninh Bình tổ chức.
Vượt qua nhiều ứng cử viên sáng giá, Đầm Trầu (Côn Đảo) lọt top 25 bãi biển đẹp nhất thế giới

Vượt qua nhiều ứng cử viên sáng giá, Đầm Trầu (Côn Đảo) lọt top 25 bãi biển đẹp nhất thế giới

Baoquocte.vn. Bỏ qua nhiều điểm như Phú Quốc, Nha Trang,... Đầm Trầu là đại diện Việt Nam xuất hiện trong danh sách những bãi biển đẹp nhất thế giới 2021.
Cánh rừng hoa đỗ quyên tím trời Tây Bắc, đẹp như cổ tích

Cánh rừng hoa đỗ quyên tím trời Tây Bắc, đẹp như cổ tích

Baoquocte.vn. Dưới tiết trời mát mẻ của miền núi Lai Châu, xen giữa rừng cây xanh trên đỉnh Pu Ta Leng là sắc tím quý phái của hoa đỗ quyên đầu mùa.
Hà Nội xưa được tái hiện trong bộ sách 'Thăng Long Kinh Kì-Kẻ Chợ'

Hà Nội xưa được tái hiện trong bộ sách 'Thăng Long Kinh Kì-Kẻ Chợ'

Baoquocte.vn. 'Thăng Long Kinh Kì-Kẻ Chợ' đã tái hiện thành công bức tranh sống động về văn hóa, phong tục, lịch sử, con người của Hà Nội xưa.
Hội sách trực tuyến quốc gia 2021: Hơn 20 nghìn tên sách và hàng trăm nghìn bản sách phục vụ bạn đọc

Hội sách trực tuyến quốc gia 2021: Hơn 20 nghìn tên sách và hàng trăm nghìn bản sách phục vụ bạn đọc

Baoquocte.vn. Hội sách cũng triển khai nhiều ưu đãi hấp dẫn cho các độc giả ở vùng sâu vùng xa với hy vọng phát triển văn hóa đọc sâu rộng đến mọi miền.
Nữ văn sỹ J.K Rowling sẽ ra mắt cuốn sách mới vào mùa Thu năm nay

Nữ văn sỹ J.K Rowling sẽ ra mắt cuốn sách mới vào mùa Thu năm nay

Baoquocte.vn. Cuốn sách mới của nữ văn sỹ J.K Rowling mang tên "The Christmas Pig" (Chú lợn Giáng sinh).
Hành trình sáng tác cuốn truyện tranh hợp tác Việt – Nhật ‘Những người bạn’

Hành trình sáng tác cuốn truyện tranh hợp tác Việt – Nhật ‘Những người bạn’

Baoquocte.vn. Nhân dịp cuốn truyện tranh 'Những người bạn' xuất bản tại Việt Nam, Trung tâm Giao lưu Văn hóa Nhật Bản sẽ tổ chức buổi trò chuyện với hai tác giả.
Bạn trẻ tuổi teen cần chuẩn bị gì cho tuổi trưởng thành?

Bạn trẻ tuổi teen cần chuẩn bị gì cho tuổi trưởng thành?

Baoquocte.vn. 5 cuốn sách dưới đây sẽ giúp bạn trẻ giải đáp các khúc mắc của độ tuổi mới lớn (hay tuổi teen), chuẩn bị sẵn sàng cho cuộc sống trưởng thành.
Hội sách trực tuyến quốc gia 2021: Sách cho mọi nhà

Hội sách trực tuyến quốc gia 2021: Sách cho mọi nhà

Baoquocte.vn. Hội sách trực tuyến quốc gia năm 2021 được tổ chức tại sàn sách trực tuyến quốc gia Book365.vn nhân dịp chào mừng Ngày Sách Việt Nam (21/4).
Phiên bản di động