Papyrus - cầu nối giữa Ai Cập cổ đại và thế giới hiện đại

Minh Trang
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. Dấu tích lịch sử, kho tàng kiến thức của nền văn minh Ai Cập cổ đại được khắc ghi trên trang giấy papyrus, đơn sơ nhưng lại chẳng sợ vết thời gian.

Ai Cập thường được biết đến là cái nôi của nền văn minh nhân loại, với những công trình vĩ đại như kim tự tháp, các kiệt tác về hội họa, điêu khắc, nghệ thuật ướp xác độc đáo.

Tuy nhiên, đã bao giờ bạn tự hỏi rằng kho tàng kiến thức khổng lồ, từ những bản vẽ, cuốn sách lịch sử hay ghi chép về tinh hoa nghệ thuật ấy được lưu giữ ở đâu?

Câu trả lời là giấy papyrus.

Bao dấu tích lịch sử oai hùng, kiến thức sơ khai từ một trong những nền văn minh đầu tiên của nhân loại được ghi trên giấy papyrus, truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác.

Vì lẽ ấy, papyrus đã trở thành biểu tượng của văn hóa, tâm linh và lịch sử của xã hội Ai Cập cổ đại, cũng như di sản đáng quý của đất nước Ai Cập hiện đại.

(04.30) Cuộn giấy papyrus (Nguồn: UK McClung Museum).
Cuộn giấy papyrus. (Nguồn: UK McClung Museum)

Cổ kính, đa năng

Cây cói papyrus là một trong những loài thực vật cổ xưa nhất được loài người biết đến và Ai Cập được coi là nơi xuất xứ của loài cây này.

Cây papyrus mọc trong các vùng đầm lầy ở hai bên bờ sông Nile, dựa vào phù sa của sông Nile bồi đắp để nuôi dưỡng và phát triển.

Tài liệu lâu đời nhất được ghi nhận về sự xuất hiện của loài cây papyrus là của nhà sử học Hy Lạp Herodotus, vào năm 450 trước Công nguyên (TCN): “Cây papyrus mọc lên từ các vùng đầm lầy, phần thân thì được cắt và xử lý thành các sản phẩm khác nhau, phần thân rễ dưới thì dùng để ăn hoặc bán”.

Người Ai Cập cổ đại đã phát hiện giá trị sử dụng của cây papyrus trong đời sống hàng ngày.

Không chỉ là nguyên liệu chính trong sản xuất giấy papyrus, cây papyrus còn có rất nhiều công dụng khác trong đời sống hàng ngày của người Ai Cập cổ đại.

Thân dưới và rễ cây có thể ăn sống hoặc nướng. Người ta có thể nhai thân cây papyrus, nuốt lấy nước và sau đó nhả bã như kẹo cao su vậy.

Papyrus còn được bện làm dây thừng, lưới đánh cá, thậm chí là thuyền hoặc các chi tiết trang trí trên thuyền.

Tại các hộ gia đình, papyrus có thể được dùng làm củi đun nấu, đan thành các vật dụng hằng ngày như túi đựng, nút chai, ga giường, thảm, rèm, dép…

Trong lĩnh vực y học, tro cây papyrus khô được dùng để chữa bệnh về da (ăn da, vết chai…) hay ngăn nhiệt miệng phát triển.

(04.30) Môi trường sống của cây Papyrus là vùng đầm lầy dọc bờ sông Nile (Nguồn: African Plants – A Photo Guide).
Môi trường sống của cây Papyrus là vùng đầm lầy dọc bờ sông Nile. (Nguồn: African Plants – A Photo Guide)

Nhân chứng lịch sử

Trong vũ trụ học của người Ai Cập cổ đại, thế giới được tạo ra khi vị thần đầu tiên đứng trên một gò đất nổi lên từ bóng tối vô hạn, không thể phân biệt giữa bóng tối và dòng nước.

Hằng năm, gò đất này sẽ nổi lên từ dòng nước cùng cây papyrus. Vì thế, papyrus là biểu tượng của sự sinh sôi, tái sinh, là mầm mống của sự sáng tạo.

Với ý nghĩa linh thiêng đó, người Ai Cập cổ đại đã sử dụng papyrus như tấm bùa hộ mệnh, trong đám tang, khi ướp xác hay trên bức vẽ trong các ngôi đền.

Bùa hộ mệnh làm từ cây papyrus được đeo quanh cổ, khâu trên khăn bọc xác ướp, hoặc đặt bên dưới đầu xác ướp để giúp người đã khuất có được hơi ấm như khi còn sống dù đã bước chân sang thế giới bên kia.

Các bức vẽ trên tường nhiều lăng mộ cho thấy giấy papyrus được sử dụng trong các buổi làm lễ hay trong nghi thức tang lễ. Những người phục vụ trong buổi lễ thường mang theo những thân cây papyrus như một lễ vật dâng lên các vị thần.

Có ý kiến cho rằng khi nghĩ đến Ai Cập, người ta nghĩ ngay đến giấy papyrus. Những người Ai Cập cổ đại đã phát minh giấy papyrus từ rất lâu, lâu đến mức con người chưa thể xác định chính xác thời điểm.

Phần lớn lịch sử của Ai Cập và thế giới cổ đại đến với thế giới hiện đại qua những thông tin được viết trên giấy papyrus.

Việc sử dụng giấy papyrus từ Vương triều thứ I, năm 3100 TCN được ghi lại trên các bức bích họa dưới hình một cuộn giấy, đồng thời được coi là hình ảnh của một cuốn sách.

Vậy giấy papyrus đã được người Ai Cập cổ đại sản xuất như thế nào?

Đầu tiên, họ kéo thân cây papyrus khỏi đầm lầy, buộc thành từng bó và mang về xưởng chế biến. Sau đó, thân cây được cắt thành lát mỏng, ngâm nước nhiều ngày để làm mềm. Cuối cùng, các lát được xếp thành lớp, ép hết nước và tăng cường độ kết dính.

Giấy papyrus được phơi khô, có thể được dán để tăng độ dài tùy thuộc vào mục đích sử dụng.

(04.30) Hình ảnh cây papyrus được dung làm chi tiết trang trí trên thuyền (Nguồn: UK McClung Museum).
Hình ảnh cây papyrus được dung làm chi tiết trang trí trên thuyền. (Nguồn: UK McClung Museum).

Giấy papyrus cổ được tìm thấy ở nhiều nơi, nhưng chủ yếu trong các lăng mộ.

Trong cuộc khai quật năm 1903-1920 tại làng Deir al Medina (nơi ở của của những người làm việc cho các lăng mộ trong Thung lũng các vị vua), thuộc thành phố Thebes (nay là Luxor) do nhà Ai Cập học người Italy Ernesto Schiaparelli dẫn đầu, các nhà sử học đã tìm thấy 16 mét giấy papyrus, được biết đến là “Cuốn sách của người chết” trên lăng mộ của người thợ chính Kha và vợ là Merit (được xây dựng khoảng năm 1386-1349 TCN).

Đây là một tài liệu tôn giáo cổ của người Ai Cập, tên gọi khác là “Sách hướng tới ánh sáng” hay “Tử thư”, tập hợp bùa chú, phép thuật được ghi lại để giúp linh hồn người chết sang thế giới bên kia thông qua “Cửa Âm phủ”. Cuốn sách do nhiều thầy tư tế viết trong khoảng thời gian 1.000 năm.

Ban đầu, cuốn sách này được khắc bằng chữ tượng hình trong các khu lăng mộ kim tự tháp và chỉ phục vụ cho các Pharaoh.

Tuy nhiên, đến thời kỳ Tân Vương quốc (1550-1352 TCN), cuốn sách này đã được các thầy tư tế chép lại trên giấy papyrus và sử dụng cho cả hoàng thân, các quan chức và tầng lớp thượng lưu.

Tử thư sẽ được đọc trong suốt quá trình ướp xác và để lại trong lăng mộ người chết.

(04.30) Kha và vợ Merit trước Thần chết Osiris ngồi dưới tán cây papyrus ở Thế giới bên kia (Nguồn: UK McClung Museum).
Kha và vợ Merit trước Thần chết Osiris ngồi dưới tán cây papyrus ở Thế giới bên kia. (Nguồn: UK McClung Museum).

Chờ ngày “tái sinh”

Ngày nay, dưới ảnh hưởng của địa hình, môi trường và sự phát triển của các khu dân cư hiện đại bên bờ sông Nile, cây papyrus đã gần như tuyệt chủng tại Ai Cập, và theo đó, nghề làm giấy papyrus đã dần mai một.

Một ngôi làng nhỏ tại Ai Cập, một trong số những ngôi làng cuối cùng còn giữ truyền thống làm giấy papyrus, có tên là Al Qaramous (tỉnh Al Sharqia).

Nghệ nhân Atef Mohamed Shehata là một trong số ít nghệ nhân trong làng còn thu hoạch papyrus và sản xuất giấy papyrus.

Hạt papyrus được gieo trồng và sẽ mất khoảng một năm để đạt đến độ trưởng thành có thể thu hoạch được.

Sau khi thu hoạch, cây sẽ mọc lại trong khoảng 1-2 tháng. Từng có thời gian, cả ngôi làng được bao phủ bởi cây papyrus song đến nay, diện tích của loài cây này chỉ còn khoảng 4 ha.

Kết thúc quá trình hoàn thiện, giấy papyrus sẽ được bán lại cho nghệ nhân khác trong làng, một trong số đó là nghệ nhân vẽ tranh Saied Tarakhan. Cuối cùng, tranh vẽ trên giấy Papyrus sẽ được bán tại cửa hàng lưu niệm.

Tuy nhiên, dịch Covid-19 bùng phát, khiến lượng khách du lịch giảm đáng kể đã ảnh hưởng trực tiếp đến kế sinh nhai của các hộ dân trong làng, vốn đa phần sống dựa vào việc thu hoạch và bán tranh papyrus.

Nghệ nhân Tarakhan đã phải cho toàn bộ nhân viên vẽ tranh của xưởng nghỉ việc và đóng cửa một phần của xưởng.

Tuy nhiên, với nghệ nhân Shehata và Tarakhan, giấy papyrus đã trở thành một phần linh thiêng trong cuộc sống. Họ sẽ tiếp tục gìn giữ truyền thống làm giấy và làm tranh papyrus sang nhiều đời sau, cùng hy vọng truyền thống này sẽ tiếp tục được khôi phục, rực rỡ hơn, đúng như ý nghĩa về sự “tái sinh” của loài cây papyrus.

TIN LIÊN QUAN
Ngắm quần thể di tích và danh thắng Yên Tử, chốn an yên từ thời nhà Trần
Giá trị nhân sinh: Tâm và lực của một quốc gia
Ai Cập, Libya thúc đẩy quan hệ song phương
Kênh đào Suez: Giải tỏa hoàn toàn tình trạng ùn tắc, Ai Cập yêu cầu được bồi thường hơn 1 tỷ USD
Ai Cập: Em bé 6 tháng tuổi sống sót kỳ diệu trong tòa nhà sập

Đọc thêm

Doanh nghiệp Canada kêu gọi ưu tiên mối quan hệ với Việt Nam, tối đa hóa lợi ích của CPTPP

Doanh nghiệp Canada kêu gọi ưu tiên mối quan hệ với Việt Nam, tối đa hóa lợi ích của CPTPP

Baoquocte.vn. ​​​​​​​Những cam kết của Canada và Việt Nam đối với thương mại đa phương thông qua CPTPP đang định vị Việt Nam là đối tác quan trọng của Canada.
Tổng thống Macron: Quan hệ Pháp-Anh chỉ được cải thiện khi Thủ tướng Johnson giữ lời hứa về Brexit

Tổng thống Macron: Quan hệ Pháp-Anh chỉ được cải thiện khi Thủ tướng Johnson giữ lời hứa về Brexit

Baoquocte.vn. Tổng thống Pháp nêu rõ quan hệ giữa nước này với Anh sẽ chỉ có thể được điều chỉnh khi nhà lãnh đạo Anh thực thi thỏa thuận Brexit.
XSMT 13/6 - Xổ số miền Trung hôm nay Chủ Nhật 13/6/2021 - xổ số hôm nay - SXMT 13/6 - KQXSMT

XSMT 13/6 - Xổ số miền Trung hôm nay Chủ Nhật 13/6/2021 - xổ số hôm nay - SXMT 13/6 - KQXSMT

Baoquocte.vn. XSMT 13/6. SXMT 13/6. Trực tiếp kết quả xổ số miền Trung hôm nay, Chủ Nhật ngày 13 tháng 6 năm 2021. XSMT chủ nhật. KQSXMT.
Lại xả súng tại Mỹ, ít nhất 12 người bị thương

Lại xả súng tại Mỹ, ít nhất 12 người bị thương

Baoquocte.vn. Ngày 12/6, một vụ xả súng đã xảy ra tại thành phố Austin, thuộc bang Texas (Mỹ), khiến ít nhất 12 người bị thương.
Phát biểu của Tổng Bí thư về 5 năm thực hiện Chỉ thị số 05 về 'Đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh'

Phát biểu của Tổng Bí thư về 5 năm thực hiện Chỉ thị số 05 về 'Đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh'

Baoquocte.vn. Phát biểu của Tổng Bí thư tại Hội nghị toàn quốc sơ kết 5 năm thực hiện Chỉ thị số 05 của Bộ Chính trị khóa XII diễn ra sáng ...
Không tiếp xúc bệnh nhân, 3 nhân viên Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP. Hồ Chí Minh nghi mắc Covid-19

Không tiếp xúc bệnh nhân, 3 nhân viên Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP. Hồ Chí Minh nghi mắc Covid-19

Baoquocte.vn. Bệnh viện Bệnh nhiệt đới TP. Hồ Chí Minh có 3 trường hợp nghi mắc Covid-19, đều là các nhân viên hành chính, không tiếp xúc người bệnh.
Covid-19: Phát hiện chùm 3 ca mắc, Hà Tĩnh cách ly y tế toàn xã Thạch Kim và thị trấn Lộc Hà

Covid-19: Phát hiện chùm 3 ca mắc, Hà Tĩnh cách ly y tế toàn xã Thạch Kim và thị trấn Lộc Hà

Baoquocte.vn. Trước diễn biến mới của dịch Covid-19, UBND tỉnh Hà Tĩnh yêu cầu thực hiện thiết lập vùng cách ly y tế toàn xã Thạch Kim và thị trấn Lộc ...
Dự báo thời tiết 10 ngày tới (12-22/6): Sau ảnh hưởng của bão số 2, cả nước ngày nắng, chiều tối có mưa rào và dông vài nơi

Dự báo thời tiết 10 ngày tới (12-22/6): Sau ảnh hưởng của bão số 2, cả nước ngày nắng, chiều tối có mưa rào và dông vài nơi

Baoquocte.vn. Dự báo thời tiết 10 ngày tới, Bắc Bộ mưa vừa, mưa to và dông, từ 14/6, cả nước ngày nắng, chiều tối có mưa rào và dông vài nơi.
Nhà ngoại giao Nguyễn Khắc Huỳnh: Cánh chim không mỏi

Nhà ngoại giao Nguyễn Khắc Huỳnh: Cánh chim không mỏi

Baoquocte.vn. Ngành Ngoại giao Việt Nam mất đi một nhà ngoại giao lão thành: Đại sứ Nguyễn Khắc Huỳnh.
Tổng thống Parmelin: Thụy Sỹ nóng lòng tổ chức Hội nghị thượng đỉnh Nga-Mỹ

Tổng thống Parmelin: Thụy Sỹ nóng lòng tổ chức Hội nghị thượng đỉnh Nga-Mỹ

Baoquocte.vn. Tổng thống Thụy Sỹ cho biết nước này hoan nghênh Hội nghị thượng đỉnh giữa Tổng thống Nga Vladimir Putin và người đồng cấp Mỹ Joe Biden.
10 cảnh quan thiên nhiên đẹp nhất nước Đức

10 cảnh quan thiên nhiên đẹp nhất nước Đức

Baoquocte.vn. Ngoài món bia nổi tiếng, Đức còn được biết đến là đất nước của những điểm đến tuyệt đẹp. Dưới đây là 10 cảnh quan thiên nhiên độc đáo do DW giới thiệu.
Sáng kiến 'bong bóng du lịch' của Hàn Quốc có gì đặc biệt?

Sáng kiến 'bong bóng du lịch' của Hàn Quốc có gì đặc biệt?

Baoquocte.vn. Sáng kiến bong bóng du lịch được Bộ Văn hóa, thể thao và du lịch và Bộ Đất đai, cơ sở hạ tầng và giao thông Hàn Quốc ra thông báo triển khai.
Những bí mật thú vị về Tử Cấm Thành

Những bí mật thú vị về Tử Cấm Thành

Baoquocte.vn. Tử Cấm Thành không chỉ là điểm tham quan nổi tiếng tại Bắc Kinh, mà còn được ví là cuốn sách giáo khoa lịch sử sống động của Trung Quốc.
'Bão' Covid-19 dần tan, Italy nới lỏng hạn chế đón du khách

'Bão' Covid-19 dần tan, Italy nới lỏng hạn chế đón du khách

Baoquocte.vn. Hiệp hội du lịch Assoturismo Italian ngày 5/6 cho biết, số lượng khách du lịch đến Italy mùa Hè năm nay dự báo sẽ tăng 20% so với mùa Hè năm ngoái.
Tuần Du lịch - Văn hóa Lai Châu năm 2021 dự kiến tổ chức vào tháng 11

Tuần Du lịch - Văn hóa Lai Châu năm 2021 dự kiến tổ chức vào tháng 11

Baoquocte.vn. UBND tỉnh Lai Châu vừa có kế hoạch Tổ chức Tuần Du lịch - Văn hóa Lai Châu năm 2021 nhằm quảng bá, kích cầu du lịch thu hút khách du lịch đến Lai Châu.
Du lịch Việt Nam và câu chuyện xã hội hóa chương trình vaccine Covid-19

Du lịch Việt Nam và câu chuyện xã hội hóa chương trình vaccine Covid-19

Baoquocte.vn. Triển khai xã hội hóa chương trình vaccine Covid-19 sẽ tạo điều kiện sớm khôi phục ngành du lịch trong bối cảnh mới.
'Câu chuyện từ trái tim': Lăng kính đa màu của một bác sĩ kiêm đại biểu Quốc hội

'Câu chuyện từ trái tim': Lăng kính đa màu của một bác sĩ kiêm đại biểu Quốc hội

Baoquocte.vn. 'Câu chuyện từ trái tim' của PGS. TS Nguyễn Lân Hiếu chứa đựng những câu chuyện về bác sĩ cùng những bài phân tích về y tế, giáo dục, môi trường...
Huấn luyện viên và đại kiện tướng quốc tế viết sách hướng dẫn chơi cờ vua

Huấn luyện viên và đại kiện tướng quốc tế viết sách hướng dẫn chơi cờ vua

Baoquocte.vn. 'Nhà vô địch' là bộ sách được viết bởi huấn luyện viên cờ vua Nguyễn Hữu Huấn và đại kiện tướng quốc tế Lê Thanh Tú, vừa được phát hành trong mùa Hè này.
Sách ảnh 'Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh: Hành trình cứu nước' được phát hành bằng bốn thứ tiếng

Sách ảnh 'Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh: Hành trình cứu nước' được phát hành bằng bốn thứ tiếng

Baoquocte.vn. Nhân ngày Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước, sách ảnh “Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh: Hành trình cứu nước” phát hành bằng tiếng Việt, Anh, Nga và Trung Quốc.
Huyễn tưởng về trí tuệ nhân tạo: Gỡ giải những hiểu lầm về khả năng của máy tính

Huyễn tưởng về trí tuệ nhân tạo: Gỡ giải những hiểu lầm về khả năng của máy tính

Baoquocte.vn. Huyễn tưởng về trí tuệ nhân tạo của tác giả Gary Smith cho thấy một thời đại của những bộ nhớ hoàn hảo và những huyễn tưởng, lo sợ cho tương lai của nhân loại.
Sách Việt Nam thu hút độc giả tại Triển lãm sách quốc tế St. Petersburg

Sách Việt Nam thu hút độc giả tại Triển lãm sách quốc tế St. Petersburg

Baoquocte.vn. Tại Triển lãm sách quốc tế St.Petersburg lần thứ XVI, gian hàng của Hội người Việt Nam tại Nga thu hút sự quan tâm của quan khách và độc giả Nga.
Cuốn sách dự báo tương lai sau đại dịch Covid-19

Cuốn sách dự báo tương lai sau đại dịch Covid-19

Baoquocte.vn. Những thay đổi, thách thức và cơ hội sau đại dịch Covid-19 là những nội dung mà tác giả Jason Schenker dự báo trong cuốn sách mới của mình.
Phiên bản di động