Sổ tay văn hóa Đông - Tây

Nhà văn hóa Hữu Ngọc bàn về hội nhập - tác động của phương Tây tới Đông Á

Hữu Ngọc
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. TGVN. Khi hội nhập với phương Tây, các nước Đông Á hiện đại hóa đều phải giải quyết một vấn đề là bảo tồn bản sắc dân tộc thế nào khi phải chấp nhận sự thách thức của tinh thần cá thể và kiểu tư duy phương Tây.
TIN LIÊN QUAN
nha van hoa huu ngoc ban ve hoi nhap tac dong cua phuong tay toi dong a Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Freud và khái niệm chết
nha van hoa huu ngoc ban ve hoi nhap tac dong cua phuong tay toi dong a Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Cái tóc trong văn hóa

Trước khi đề cập vấn đề này, cũng nên thống nhất khái niệm về “Đông Á” và “Hội nhập quốc tế”. Nếu quan niệm như thời Pháp trước đây, Đông Á có nghĩa là Viễn Đông (Extrême Orient) thì gồm cả Đông Nam Á, Trung Quốc, Triều Tiên, Nhật Bản, Việt Nam. Giới sử học Anh quốc nghiên cứu các nền văn minh thế giới cũng xếp văn hóa các nước này vào nền văn minh chịu ảnh hưởng Trung Quốc. Trong bài này chúng tôi theo định nghĩa hẹp của “Đông Á”.

Cần phải phân biệt Hội nhập quốc tế (International integration) và Hội nhập toàn cầu (Global integration). Sự phân biệt giữa quốc tế hóa và toàn cầu hóa rõ nét nhất ở lĩnh vực kinh tế. Theo từ điển Pháp ngữ phổ thông, nền kinh tế quốc tế đặt quan hệ giao tiếp giữa các quốc gia trong không gian kinh tế mang tính quốc gia, bằng cách trao đổi và đầu tư trực tiếp ra bên ngoài quốc gia. Còn toàn cầu hóa (tiếng Anh: Globalisation, tiếng Pháp: Mondialisation) là sự biến chuyển của một nền kinh tế quốc tế sang một nền kinh tế toàn cầu, được đặc trưng bởi sự cạnh tranh toàn bộ đối với tất cả các quốc gia trên cơ sở tư nhân, chứ không phải chính trị trong không gian kinh tế toàn cầu mà phần nào các quốc gia không kiểm soát nổi. Kinh tế tư bản chuyển từ quốc tế sang toàn cầu. Nay thì mọi thứ trở thành toàn cầu, siêu quốc gia: thị trường tài chính, các hãng khổng lồ, ẩm thực, âm nhạc, Internet, khí hậu, thời trang...

Vậy thì hội nhập quốc tế là hiện tượng của một quốc gia, gắn bó với một số quốc gia khác, trong một số lĩnh vực nhất định (quân sự, kinh tế, văn hóa, tôn giáo...). Hội nhập quốc tế về văn hóa bao giờ cũng đi liền với tiếp biến văn hóa (Acculturation) là sự gặp gỡ giữa hai hay nhiều nền văn hóa và kết quả của sự gặp gỡ ấy đối với mỗi nền văn hóa; một nền văn hóa có thể mất đi một số yếu tố và tạo ra cái mới, với những yếu tố hội nhập... Nếu hiểu hội nhập quốc tế như trên, thì về mặt văn hóa Việt Nam đã có nhiều cuộc hội nhập trong quá trình lịch sử.

Cuộc hội nhập quốc tế về văn hóa thứ nhất của ta là với khối Đông Á, chịu ảnh hưởng văn minh Trung Quốc, với giai đoạn Bắc thuộc hơn 1.000 năm và giai đoạn các triều đại Việt Nam độc lập 900 năm. Trong quá trình hội nhập và tiếp biến văn hóa ấy, văn hóa Việt, Đông Nam Á vẫn giữ được và khẳng định bản sắc, trong khi tiếp thu và cải biến những yếu tố lấy của văn hóa Trung Quốc. Việt Nam, Nhật Bản và Triều Tiên đã cùng văn hóa Trung Quốc “hòa nhi bất đồng” (theo chữ của Khổng Tử) có những nét chung mà không đồng hóa (homogenization) do bản sắc mỗi dân tộc vững chắc. Có thể nói văn hóa khối Đông Á có hai đặc điểm chung: tinh thần cộng đồng là chủ yếu, ắt hẳn tính cá thể, nhất là do ảnh hưởng Khổng học. Tư duy Đông Á nặng về tổng hợp, tình cảm, trực giác hơn là tư duy phương Tây thiên về phân tích, vật chất, dẫn đến khoa học.

Từ nửa sau thế kỷ XIX, chủ nghĩa tư bản phương Tây xâm chiếm thuộc địa, tấn công vào Đông Á, đặt ra cho khối này vấn đề sống còn là hội nhập với văn hóa phương Tây, nghĩa là hiện đại hóa. Hiện đại hóa đối với Trung Quốc, Nhật Bản, Triều Tiên, Việt Nam, có nghĩa là phương Tây hóa (Westernization). Mỗi nước phản ứng một khác. Theo một công trình điều tra của Nhật Bản: Nhật Bản chịu ảnh hưởng của Trung Quốc (26 điểm) ít hơn Triều Tiên (42 điểm) và Việt Nam (46 điểm). Do Nhật Bản có thời kỳ mấy trăm năm đóng cửa đối với Trung Quốc, nên, trước họa bị xâm lăng, người Nhật sớm dứt với một số ràng buộc của văn hóa Trung Quốc mà quay sang bắt chước, học hỏi phương Tây, hiện đại hóa từ thời Minh trị, trở thành hùng cường. Trung Quốc luẩn quẩn trong chế độ phong kiến, trở thành một bán thuộc địa. Triều Tiên bị chính nước Đông Á Nhật Bản cai trị. Còn Việt Nam thành thuộc địa của Pháp.

Khi hội nhập với phương Tây, qua tiếp biến văn hóa, các nước Đông Á hiện đại hóa đều phải giải quyết một vấn đề: bảo tồn bản sắc dân tộc thế nào khi phải chấp nhận sự thách thức của tinh thần cá thể và kiểu tư duy phương Tây. Dưới góc độ văn hóa, cuộc hội nhập của Việt Nam với phương Tây là hội nhập quốc tế lần thứ hai (qua 80 năm Pháp thuộc).

Cuộc hội nhập lần thứ ba là thời kỳ hơn 30 năm cách mạng và chiến tranh: hội nhập với khối xã hội chủ nghĩa (1945-1986). Trong lần thứ hai và thứ ba này, ta vẫn bảo tồn và làm phong phú thêm bản sắc dân tộc.

Cuộc hội nhập hiện nay là lần thứ tư (từ đổi mới 1986) mang tính toàn cầu hóa với những đặc điểm như trên đã nói. Vấn đề chung cho Đông Á, như một chính khách Hàn Quốc đã tuyên bố là: trong bản giao hưởng thế giới, phải hòa nhập văn hóa toàn cầu với những đặc tính văn hóa dân tộc mình, vừa hiện đại, vừa truyền thống, Nhật Bản và Hàn Quốc có nhiều thành công về mặt này.

nha van hoa huu ngoc ban ve hoi nhap tac dong cua phuong tay toi dong a

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Tìm một hướng mới cho phát triển

TGVN. Phát triển chủ yếu khi đó là tăng trưởng kinh tế (GDP), điều dẫn đến chủ nghĩa tiêu thụ, cạnh tranh khốc liệt trên ...

nha van hoa huu ngoc ban ve hoi nhap tac dong cua phuong tay toi dong a

Nhà văn hóa Hữu Ngọc bàn về văn hóa xe máy ở Hà Nội

TGVN. Xe máy trở thành dụng cụ gắn bó các thành viên gia đình, kéo rộng gia đình từ nhà ra phố phường thành thị. ...

nha van hoa huu ngoc ban ve hoi nhap tac dong cua phuong tay toi dong a

Nhà văn hóa Hữu Ngọc bàn về một hiện tượng xã hội học: Chúa trời và bóng đá

TGVN. Đam mê bóng đá, cũng như mọi đam mê khác, đều dẫn đến một tâm trạng phi lý tính, xuất phát từ cảm tính ...

Xem nhiều

Đọc thêm

Kinh tế thế giới nổi bật (12-18/8): Kinh tế Nga vẫn ‘sáng cửa’, giá khí đốt sẽ tăng gấp đôi, lạm phát ‘hỏi thăm’ nhà giàu Mỹ, Trung Quốc đón tin vui

Kinh tế thế giới nổi bật (12-18/8): Kinh tế Nga vẫn ‘sáng cửa’, giá khí đốt sẽ tăng gấp đôi, lạm phát ‘hỏi thăm’ nhà giàu Mỹ, Trung Quốc đón tin vui

Baoquocte.vn. Giá dầu thế giới hạ nhiệt, cải thiện dự báo lạm phát của Nga, giá khí đốt sẽ tăng gấp hơn 2 lần... là những tin kinh tế thế giới ...
Thỏa thuận ngũ cốc: Nga 'dọn đường' đưa lúa mì ra thế giới, trụ cột kinh tế Mocow được bảo vệ

Thỏa thuận ngũ cốc: Nga 'dọn đường' đưa lúa mì ra thế giới, trụ cột kinh tế Mocow được bảo vệ

Baoquocte.vn. Không chỉ cởi trói ngũ cốc Ukraine, hai thỏa thuận ngũ cốc được ký tại Thổ Nhĩ Kỳ cũng giúp Nga trong việc dọn đường đưa lúa mỳ ra thế ...
Tử vi hôm nay, xem tử vi 12 con giáp ngày 19/8/2022: Tuổi Tý tài chính tương đối tốt

Tử vi hôm nay, xem tử vi 12 con giáp ngày 19/8/2022: Tuổi Tý tài chính tương đối tốt

Baoquocte.vn. Tử vi hôm nay ngày 19/8/2022 của 12 con giáp - tuổi Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất và Hợi về công việc, tài lộc...
Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn đón và hội đàm với Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Kazakhstan Mukhtar Tileuberdi

Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn đón và hội đàm với Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Kazakhstan Mukhtar Tileuberdi

Baoquocte.vn. Sáng 18/4, Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn đã đón và tiến hành hội đàm với Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Kazakhstan Mukhtar Tileuberdi.
Bộ GD&ĐT chính thức phản hồi liên quan thông tin thi trắc nghiệm môn Ngữ văn

Bộ GD&ĐT chính thức phản hồi liên quan thông tin thi trắc nghiệm môn Ngữ văn

Baoquocte.vn. Không có văn bản hướng dẫn, chỉ đạo nào bắt buộc sử dụng hình thức trắc nghiệm kết hợp tự luận trong kiểm tra định kỳ đối với môn Ngữ ...
Những điều thú vị của khách sạn nằm trên đường biên giới Pháp và Thụy Sỹ

Những điều thú vị của khách sạn nằm trên đường biên giới Pháp và Thụy Sỹ

Baoquocte.vn. Nằm trên đường biên giới Pháp và Thụy Sỹ, khách sạn Arbez Franco-Suisse giản dị nhưng nhiều du khách đánh giá là nơi lưu trú độc lạ nhất hành tinh.
Sao nữ Angelina Jolie khen hết lời con trai nuôi Pax Thiên

Sao nữ Angelina Jolie khen hết lời con trai nuôi Pax Thiên

Baoquocte.vn. Angelina Jolie cho biết con trai nuôi người Việt Nam, Pax Thiên, là trợ lý đắc lực của cô tại trường quay 'Without Blood' ở Italy vào Hè này.
Nga giới thiệu dự án tàu ngầm hạt nhân siêu khủng

Nga giới thiệu dự án tàu ngầm hạt nhân siêu khủng

Baoquocte.vn. Tarik Tahir, phóng viên báo The Sun của Anh coi việc trình bày dự án ý tưởng về tàu ngầm hạt nhân Arcturus trong tương lai tại diễn đàn Army-2022 ...
Vì sao xuất khẩu của Việt Nam giảm tốc?

Vì sao xuất khẩu của Việt Nam giảm tốc?

Baoquocte.vn. Lạm phát tăng cao trên toàn cầu, xu hướng chuyển dịch tiêu dùng từ hàng hóa sang dịch vụ tại các nước phương Tây bắt đầu tác động lên Việt ...
Trao Giấy chấp nhận lãnh sự cho Tổng Lãnh sự Thụy Sỹ tại TP. Hồ Chí Minh

Trao Giấy chấp nhận lãnh sự cho Tổng Lãnh sự Thụy Sỹ tại TP. Hồ Chí Minh

Baoquocte.vn. Ngày 18/8, Phó Cục trưởng Cục Lãnh sự Phạm Hoàng Tùng đã trao Giấy chấp nhận lãnh sự cho ông Werner Bardill, Tổng Lãnh sự mới của Thụy Sỹ tại ...
Quảng Ninh nói không với rác thải nhựa, hướng tới phát triển du lịch bền vững

Quảng Ninh nói không với rác thải nhựa, hướng tới phát triển du lịch bền vững

Baoquocte.vn. Du lịch Quảng Ninh nói không với rác thải hiện đang là khẩu hiệu hành động và quyết tâm của tỉnh trong hành trình phát triển du lịch bền vững.
Thưởng lãm vịnh du thuyền – Khám phá đặc quyền sống xa hoa của giới siêu giàu

Thưởng lãm vịnh du thuyền – Khám phá đặc quyền sống xa hoa của giới siêu giàu

Baoquocte.vn. Đồng điệu với phong cách sống thượng lưu và giàu trải nghiệm mới mẻ, giới tinh hoa Việt Nam đã và đang mạnh tay đầu tư cho lối sống du thuyền. Theo đó, bất động ...
Báo du lịch Canada: Vịnh Hạ Long - top 5 điểm đến đẹp nhất thế giới 2022

Báo du lịch Canada: Vịnh Hạ Long - top 5 điểm đến đẹp nhất thế giới 2022

Baoquocte.vn. Trang du lịch The Travel của Canada đưa Vịnh Hạ Long vào danh sách những điểm đến đẹp nhất năm 2022, đứng thứ 5.
Chiêm ngưỡng 3 bảo vật quốc gia quý hiếm ở Quảng Ngãi

Chiêm ngưỡng 3 bảo vật quốc gia quý hiếm ở Quảng Ngãi

Baoquocte.vn. Bảo vật quốc gia gồm: Tượng Tu sĩ Chămpa Phú Hưng, bộ sưu tập bình gốm đất nung Long Thạnh, bộ sưu tập trang sức vàng Trà Veo 3 và Lâm Thượng
Lễ Quốc khánh 2/9: Ngành đường sắt tăng nhiều chuyến tàu khách đến các điểm du lịch

Lễ Quốc khánh 2/9: Ngành đường sắt tăng nhiều chuyến tàu khách đến các điểm du lịch

Baoquocte.vn. Đường sắt Việt Nam sẽ tổ chức chạy nhiều chuyến tàu trên các tuyến đường sắt phục vụ nhu cầu đi lại của hành khách dịp nghỉ lễ Quốc khánh 2/9.
Gần 50.000 du khách Nga 'vượt khó' tới Croatia

Gần 50.000 du khách Nga 'vượt khó' tới Croatia

Baoquocte.vn. Kể từ khi Nga tiến hành chiến dịch đặc biệt tại Ukraine, gần 50.000 du khách Nga đã tới nước này.
Nhà văn Nguyên Ngọc ra mắt tác phẩm mới

Nhà văn Nguyên Ngọc ra mắt tác phẩm mới

Baoquocte.vn. Tập bút ký Dọc đường của nhà văn Nguyên Ngọc viết về văn chương, giáo dục, con đường phát triển đất nước trên hành trình sống đầy ắp trải nghiệm.
Ra mắt phiên bản mới của cuốn sách 'Việt Nam văn hóa sử cương'

Ra mắt phiên bản mới của cuốn sách 'Việt Nam văn hóa sử cương'

Baoquocte.vn. 'Việt Nam văn hóa sử cương' của học giả Đào Duy Anh được coi là kim chỉ nam cho nhiều công trình nghiên cứu văn hóa nước ta trong suốt gần một thế kỷ.
'Cỗ máy tri thức': Cuốn sách giải thích nền tảng và những quyền năng của khoa học

'Cỗ máy tri thức': Cuốn sách giải thích nền tảng và những quyền năng của khoa học

Baoquocte.vn. Trong cuốn sách 'Cỗ máy tri thức', nhà triết học Michael Strevens trả lời câu hỏi vì sao nhân loại sử dụng khoa học để nghiên cứu những bí mật vũ trụ.
Không bao giờ là thất bại, tất cả là thử thách - cuốn tự truyện đầy xúc động của nhà sáng lập Huyndai

Không bao giờ là thất bại, tất cả là thử thách - cuốn tự truyện đầy xúc động của nhà sáng lập Huyndai

Baoquocte.vn. Không bao giờ là thất bại, tất cả là thử thách - cuốn tự truyện đầy xúc động không chỉ thuật lại cuộc đời và sự nghiệp của Chung Ju Yung.
Nghệ sĩ nhiếp ảnh Tuyết Minh ra mắt bút ký - tiểu luận 'Những chặng đường'

Nghệ sĩ nhiếp ảnh Tuyết Minh ra mắt bút ký - tiểu luận 'Những chặng đường'

Baoquocte.vn. Nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Thị Tuyết Minh vừa ra mắt bút ký - tiểu luận 'Những chặng đường' được sáng tác trong thời gian hơn 20 năm.
Bác sĩ Mỹ: 'Dinh dưỡng lành mạnh, ngại gì bệnh tim'

Bác sĩ Mỹ: 'Dinh dưỡng lành mạnh, ngại gì bệnh tim'

Baoquocte.vn. Với 25 năm kinh nghiệm lâm sàng về đẩy lùi bệnh tim bằng dinh dưỡng, bác sĩ Joel Fuhrman tại Mỹ đã viết cuốn sách 'Dinh dưỡng lành mạnh ngại gì bệnh tim'.
Phiên bản di động