Đường biên giới trên đất liền giữa Việt Nam và Trung Quốc: Quá trình đàm phán và ký kết các văn kiện pháp lý (Kỳ 1)

Nguyễn Hồng Thao
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. Đường biên giới đất liền Việt Nam - Trung Quốc đã được hình thành qua quá trình lịch sử hàng nghìn năm và tồn tại một cách tương đối ổn định kể từ khi Việt Nam giành được độc lập sau nghìn năm Bắc thuộc.
Lễ cắm cột mốc 1116, một trong những cột mốc cuối cùng trên tuyến biên giới Việt Nam-Trung Quốc, tháng 12/2008. (Ảnh tư liệu)
Lễ cắm cột mốc biên giới 1116, một trong những cột mốc cuối cùng trên tuyến biên giới Việt Nam-Trung Quốc, tháng 12/2008. (Ảnh tư liệu)

Tạp chí Geographer số 38 của Vụ Tình báo và Nghiên cứu Bộ Ngoại giao Mỹ ngày 29/10/1964 viết: "Sau hơn 10 thế kỷ bị đô hộ, năm 939 Bắc Kỳ phá vỡ ách đô hộ của Trung Quốc và thành lập Vương quốc Đại Cồ Việt ... nhà nước mới này đã bảo vệ được nền độc lập của mình ... một đường biên giới gần giống như­ ngày nay dường như đã tồn tại giữa hai quốc gia cách đây 10 thế kỷ".

Tuy nhiên, biên giới Việt - Trung mang tính khái niệm biên giới vùng, chưa phải là đường biên giới được phân giới cắm mốc (PGCM), và được đánh dấu bằng một hệ thống mốc giới chính xác.

Các văn bản pháp lý quốc tế đầu tiên

Công ước 26/6/1887 và Công ước bổ sung 20/6/1895 giữa chính phủ Pháp (nhân danh Việt Nam) và triều đình Mãn Thanh Trung Quốc là các văn bản pháp lý quốc tế đầu tiên xác định biên giới giữa Việt Nam và Trung Quốc.

Cơ sở của hai Công ước này được dựa trên đường biên giới lịch sử vốn có đã tồn tại từ lâu đời giữa hai nước Việt Nam - Trung Quốc trước khi Pháp xâm lược Việt Nam, thể hiện thành quả lịch sử của cuộc đấu tranh dựng nước và giữ nước của nhân dân Việt Nam.

Đường biên giới đó đã được cụ thể hoá trên thực địa bằng một hệ thống mốc quốc giới đơn giản (341 mốc) từ Móng Cái đến biên giới Lào - Trung Quốc.

Tuy nhiên, các Công ước này cũng tồn tại nhiều hạn chế như lời văn Công ước mô tả đơn giản, không rõ ràng, nhiều chỗ không phù hợp với thực địa, bản đồ tỷ lệ nhỏ, nhiều địa danh, khu vực không thể hiện như bãi Tục Lãm, Tài Xẹc, Dậu Gót, nhiều khu vực chưa được PGCM hoặc cắm mốc quá thưa.

Ngoài ra, qua hơn trăm năm, hệ thống mốc cũng bị hư hại, xê dịch, phá hủy do chiến tranh và thời gian. Các nguyên nhân này đã gây ra nhiều khó khăn trong quản lý, tồn tại một số điểm và khu vực biên giới không lớn, tại đó hai bên không nhất trí với nhau trong khi giải thích các Công ước.

Sau khi giành được độc lập, ngày 2/11/1957, Ban Bí thư Trung ương Đảng Lao động Việt Nam đã gửi thư cho Ban Chấp hành Trung ưong Đảng Cộng sản Trung Quốc đề nghị hai bên tôn trọng đường biên giới lịch sử do hai Công ước Pháp - Thanh 1887 và 1895 để lại và giải quyết mọi tranh chấp có thể thông qua thương lượng hòa bình.

Bức thư nhấn mạnh: "Vấn đề quốc giới là một vấn đề quan trọng cần giải quyết theo những nguyên tắc pháp lý đang có hoặc được xác định lại do Chính phủ hai nước quyết định".

Tháng 4/1958, Trung ­ương Đảng Cộng sản Trung Quốc trả lời đồng ý với đề nghị của phía Việt Nam, tôn trọng hiện trạng đường biên giới lịch sử được Công ước 1887 và 1895 xác lập.

Đây là thắng lợi quan trọng của quan hệ Trung - Việt trong bối cảnh nước Trung Quốc mới không chấp nhận các hiệp ước biên giới được coi là bất bình đẳng khi Trung Quốc phong kiến phải ký với các nước thực dân.

Tuy nhiên do chiến tranh chống Mỹ, hai nước đã không có điều kiện hoàn thiện chất lượng đường biên giới.

Bốn giai đoạn đàm phán

Đàm phán lần thứ nhất vào tháng 8/1974.

Sau Hiệp định Paris 1973, Việt Nam có nhu cầu xây dựng hòa bình, củng cố hậu phương miền Bắc, chuẩn bị giải phóng miền Nam thống nhất đất nước.

Trung Quốc, sau khi hòa hoãn với Mỹ năm 1972, cũng có nhu cầu đàm phán. Song do Việt Nam tập trung vào giải phóng miền Nam nên đàm phán không có điều kiện tiếp tục.

Đàm phán lần thứ hai bắt đầu từ 7/10/1977 đến tháng 6/1978 trong bối cảnh Trung Quốc ngừng các dự án viện trợ sau khi Việt Nam thống nhất, biên giới giữa hai nước khá căng thẳng. Tại cuộc đàm phán này, hai bên bắt đầu trao đổi về cơ sở pháp lý giải quyết đường biên giới.

Lễ thông xe tuyến đường chuyên dụng vận tải hàng hóa Tân Thanh (Việt Nam) – Pò Chài (Trung Quốc) ngày 21/3/2019.
Lễ thông xe tuyến đường chuyên dụng vận tải hàng hóa Tân Thanh (Việt Nam) – Pò Chài (Trung Quốc) ngày 21/3/2019.

Đàm phán lần thứ ba được nối lại tại Hà Nội từ ngày 18/4/1979 sau chiến tranh biên giới. Phía Việt Nam đã đưa ra đề nghị 3 điểm, trong đó điểm 3 nêu rõ:

"3. Việc giải quyết các vấn đề biên giới, lãnh thổ giữa hai nước tuân theo nguyên tắc tôn trọng nguyên trạng đường biên giới do lịch sử để lại và đã được hoạch định bởi các Công ước 1887 và 1895 do chính phủ Pháp và nhà Thanh ký, và đã được phía Việt Nam và phía Trung Quốc đồng ý chấp nhận".

Đàm phán lần thứ tư gồm ba giai đoạn: 1992-1999 hoạch định đường biên giới; 2000-2008 phân giới cắm mốc đường biên giới và 2009-2010 hoàn thành các văn kiện pháp lý quản lý biên giới.

Giai đoạn một bắt đầu từ tháng 10/1992 đến 30/12/1999.

Đàm phán được tiến hành sau khi bình thường hoá quan hệ năm 1991, hai nước đều có nhu cầu ổn định biên giới để phát triển.

Đàm phán kéo dài 7 năm và trên nhiều diễn đàn (cấp Chính phủ - 6 vòng, cấp chuyên viên - 16 vòng, không kể các vòng cấp kỹ thuật ...).

Đây là đàm phán hoạch định biên giới trên bản đồ. Các văn bản pháp lý chính đạt được trong lần này là hai Đoàn đàm phán Chính phủ đã ký Thoả thuận về những nguyên tắc cơ bản giải quyết vấn đề biên giới lãnh thổ giữa Việt Nam - Trung Quốc ngày 19/10/1993 và Hiệp ước hoạch định biên giới đất liền ngày 30/12/1999.

Cơ sở pháp lý giải quyết vấn đề biên giới trên bộ được: "Hai Bên đồng ý căn cứ vào Công ước hoạch định biên giới ký giữa Trung Quốc và Pháp ngày 26 tháng 6 năm 1887 và Công ước bổ sung Công ước hoạch định biên giới ngày 20 tháng 6 năm 1895 cùng các văn kiện và bản đồ hoạch định và cắm mốc biên giới kèm theo đã được Công ước và Công ước bổ sung nói trên xác nhận hoặc quy định, cũng như các mốc quốc giới cắm theo quy định, đối chiếu xác định lại toàn bộ Đường biên giới trên bộ giữa hai nước Việt Nam - Trung Quốc".

Giải quyết các vấn đề biên giới, lãnh thổ của Việt Nam: Kết quả và bài học kinh nghiệm

Giải quyết các vấn đề biên giới, lãnh thổ của Việt Nam: Kết quả và bài học kinh nghiệm

Việc giải quyết dứt điểm vấn đề chủ quyền lãnh thổ, biên giới quốc gia với các nước có liên quan là một trong những ...

Việt Nam đề cao hợp tác quốc tế và đoàn kết nhằm có các giải pháp hiệu quả trong chống khủng bố

Việt Nam đề cao hợp tác quốc tế và đoàn kết nhằm có các giải pháp hiệu quả trong chống khủng bố

Sáng 19/8, tại New York, Hoa Kỳ, Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (HĐBA LHQ) đã họp về mối đe doạ của cái gọi ...

Bài viết cùng chủ đề

Đường biên hòa bình

Đọc thêm

SEA Games 31: Tinh thần thể thao đã chiến thắng đại dịch

SEA Games 31: Tinh thần thể thao đã chiến thắng đại dịch

Baoquocte.vn. Mạng tin Yahoo cho rằng, bất chấp dịch bệnh, SEA Games 31 vẫn được tổ chức với tất cả sự hào hứng, quyết tâm của các Đoàn Thể thao tham ...
Họp triển khai các hoạt động của SEARP do Việt Nam và Australia làm đồng Chủ tịch

Họp triển khai các hoạt động của SEARP do Việt Nam và Australia làm đồng Chủ tịch

Baoquocte.vn. Ban điều phối Chương trình khu vực Đông Nam Á của Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế (SEARP - OECD) đã nhóm họp lên kế hoạch triển ...
Wushu Việt Nam ‘bội thu’ HCV SEA Games 31 ở nội dung tán thủ

Wushu Việt Nam ‘bội thu’ HCV SEA Games 31 ở nội dung tán thủ

Baoquocte.vn. Đoàn Thể thao Việt Nam có 7 VĐV tranh tài ở các trận chung kết tán thủ Wushu, trong đó có đến 6 VĐV đã giành được tấm Huy chương ...
Đội tuyển futsal nữ Việt Nam thắng đậm trước Myanmar ở SEA Games 31

Đội tuyển futsal nữ Việt Nam thắng đậm trước Myanmar ở SEA Games 31

Baoquocte.vn. Tuyển futsal nữ Việt Nam đã có trận ra quân tưng bừng tại SEA Games 31 khi đánh bại Myanmar 6 bàn không gỡ.
Xuất khẩu ngày 13-15/5: Chuyên gia 'mách chiêu' để nông sản Việt 'lấy lòng' thị trường Hoa Kỳ; tận dụng tối đa 'cao tốc' EVFTA

Xuất khẩu ngày 13-15/5: Chuyên gia 'mách chiêu' để nông sản Việt 'lấy lòng' thị trường Hoa Kỳ; tận dụng tối đa 'cao tốc' EVFTA

Baoquocte.vn. Báo TG&VN điểm lại những tin nổi bật về hoạt động xuất nhập khẩu trong bản tin xuất khẩu ngày 13-15/5.
Muốn 'thức tỉnh' EU, Nga thông báo chuyển hướng ngoại giao sang châu Á

Muốn 'thức tỉnh' EU, Nga thông báo chuyển hướng ngoại giao sang châu Á

Baoquocte.vn. Các nhân viên ngoại giao Nga đang được phân bổ lại, tăng cường theo hướng châu Á và Cộng đồng các quốc gia độc lập để EU thức tỉnh.
Chiến dịch Cánh Đồng Chum - Xiêng Khoảng: Biểu tượng tình quân dân Việt Nam-Lào

Chiến dịch Cánh Đồng Chum - Xiêng Khoảng: Biểu tượng tình quân dân Việt Nam-Lào

Baoquocte.vn. Hội thảo khoa học ngày 20/5 kỷ niệm 50 năm Chiến dịch Cánh Đồng Chum - Xiêng Khoảng là dịp đúc rút bài học lịch sử, củng cố tình quân ...
HLV Park Hang-seo: U23 Việt Nam đang 'lên dây cót' cho vòng bán kết

HLV Park Hang-seo: U23 Việt Nam đang 'lên dây cót' cho vòng bán kết

Baoquocte.vn. Với việc giành ngôi nhất bảng A, U23 Việt Nam chắc chắn sẽ chạm trán với một trong 2 đối thủ ở bảng B là Malaysia và Thái Lan ở ...
Thủ tướng Phạm Minh Chính làm việc với Phái đoàn đại diện thường trực Việt Nam tại Liên hợp quốc

Thủ tướng Phạm Minh Chính làm việc với Phái đoàn đại diện thường trực Việt Nam tại Liên hợp quốc

Baoquocte.vn. Thủ tướng nêu rõ, để làm tốt nhiệm vụ, các cán bộ, nhân viên các cơ quan đại diện Việt Nam phải nắm chắc các vấn đề song phương và ...
Bầu cử Nghị viện bang: Đức trải qua phép đo chính trị quan trọng nhất trong năm, đảng nào mạnh nhất?

Bầu cử Nghị viện bang: Đức trải qua phép đo chính trị quan trọng nhất trong năm, đảng nào mạnh nhất?

Baoquocte.vn. Đảng CDU tiếp tục là đảng mạnh nhất trong cuộc bầu cử Nghị viện ở bang Nordrhein-Westfalen, miền Tây nước Đức.
Họp triển khai các hoạt động của SEARP do Việt Nam và Australia làm đồng Chủ tịch

Họp triển khai các hoạt động của SEARP do Việt Nam và Australia làm đồng Chủ tịch

Baoquocte.vn. Ban điều phối Chương trình khu vực Đông Nam Á của Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế (SEARP - OECD) đã nhóm họp lên kế hoạch triển khai các hoạt động.
Từ Kolkata nhớ Bác

Từ Kolkata nhớ Bác

Baoquocte.vn. Ngày 14/5, Đại sứ quán Việt Nam đã khởi động tuần lễ hướng về Bác Hồ tại Thành phố Kolkata, Thủ phủ Bang Tây Bengal, Ấn Độ.
Sinh hoạt chính trị chuyên đề tác phẩm của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng

Sinh hoạt chính trị chuyên đề tác phẩm của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng

Baoquocte.vn. Chi bộ Đại sứ quán Việt Nam tại Tanzania đã phối hợp với Chi bộ Công ty Viettel Tanzania tổ chức buôi sinh hoạt chính trị tư tưởng về tác phẩm của Tổng Bí thư.
Việt Nam-Mexico sẽ khai thác tốt hơn cơ hội từ CPTPP

Việt Nam-Mexico sẽ khai thác tốt hơn cơ hội từ CPTPP

Baoquocte.vn. Chủ tịch Thượng viện Mexico Olga Sanchez Cordero đã tiếp và làm việc với Đại sứ Nguyễn Hoành Năm về thúc đẩy quan hệ Việt Nam-Mexico.
Đại sứ quán Việt Nam tại Anh dâng hoa tưởng niệm 132 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh

Đại sứ quán Việt Nam tại Anh dâng hoa tưởng niệm 132 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh

Baoquocte.vn. Đại sứ quán Việt Nam tại Anh cùng các cơ quan đại diện tại Vương quốc Anh đã tổ chức lễ dâng hoa tưởng niệm Bác Hồ ở Newhaven, Sussex, Anh.
Lễ kỷ niệm Ngày quốc tế Phật đản: Hướng tới xây dựng một thế giới tốt đẹp hơn cho nhân loại

Lễ kỷ niệm Ngày quốc tế Phật đản: Hướng tới xây dựng một thế giới tốt đẹp hơn cho nhân loại

Baoquocte.vn. Đại sứ Đặng Hoàng Giang cho rằng Ngày quốc tế Phật đản VESAK là dịp để tất cả cùng suy ngẫm, hồi hướng về tư tưởng và lời dạy của Đức Phật.
Bộ Ngoại giao tích cực bảo hộ người Việt bị sát hại tại Osaka, Nhật Bản

Bộ Ngoại giao tích cực bảo hộ người Việt bị sát hại tại Osaka, Nhật Bản

Baoquocte.vn. Bộ Ngoại giao theo dõi sát quá trình điều tra, triển khai biện pháp bảo hộ người Việt cần thiết và hỗ trợ thu xếp hậu sự theo nguyện vọng của gia đình.
Đại sứ quán Việt Nam thông tin về trường hợp nam công dân Việt Nam mất tích tại Israel

Đại sứ quán Việt Nam thông tin về trường hợp nam công dân Việt Nam mất tích tại Israel

Baoquocte.vn. Đại sứ quán Việt Nam tại Israel đã làm việc với Bộ Ngoại giao Israel và cảnh sát sở tại để phối hợp xử lý và triển khai công tác bảo hộ công dân.
Việc sơ tán người Việt Nam tại Ukraine đã cơ bản hoàn tất

Việc sơ tán người Việt Nam tại Ukraine đã cơ bản hoàn tất

Baoquocte.vn. Đến nay, việc sơ tán người Việt Nam tại Ukraine đã cơ bản hoàn tất, đáp ứng hầu hết nguyện vọng về nước của người dân.
Đại sứ quán Việt Nam tại Thái Lan hỗ trợ kịp thời công dân gặp nạn

Đại sứ quán Việt Nam tại Thái Lan hỗ trợ kịp thời công dân gặp nạn

Baoquocte.vn. Hay tin thuyền viên Việt Nam trên tàu hàng Phú An-368/17 TV gặp nạn, Đại sứ quán Việt Nam tại Thái Lan đã liên lạc với sở tại để bảo hộ công dân.
Đại sứ quán và nhiều hội đoàn, cá nhân người Việt ở Đức nỗ lực hỗ trợ bà con sơ tán từ Ukraine

Đại sứ quán và nhiều hội đoàn, cá nhân người Việt ở Đức nỗ lực hỗ trợ bà con sơ tán từ Ukraine

Baoquocte.vn. Đại sứ quán Việt Nam tại Đức và nhiều hội đoàn, cá nhân người Việt đã vào cuộc hỗ trợ bà con sơ tán từ Ukraine.
Chuyến bay miễn phí thứ ba đưa 259 người Việt ở Ukraine từ Ba Lan về nước

Chuyến bay miễn phí thứ ba đưa 259 người Việt ở Ukraine từ Ba Lan về nước

Baoquocte.vn. Chị Nguyễn Thị Nhung (Kharkov, Ukraine) cùng chồng và ba con nhỏ lên chuyến bay ngày 18/3 từ Warsaw, Ba Lan cho biết: Tôi rất hạnh phúc vì sắp được về nhà.
Đón tiếp Phó Nguyên thủ quốc gia đồng thời là lãnh đạo đảng cầm quyền thăm chính thức

Đón tiếp Phó Nguyên thủ quốc gia đồng thời là lãnh đạo đảng cầm quyền thăm chính thức

Baoquocte.vn. Điều 14 Nghị định 18/2022/NĐ-CP về nghi lễ đối ngoại quy định đón tiếp Phó Nguyên thủ quốc gia đồng thời là lãnh đạo đảng cầm quyền thăm chính thức
Đón, tiếp Phó Nguyên thủ quốc gia thăm chính thức

Đón, tiếp Phó Nguyên thủ quốc gia thăm chính thức

Baoquocte.vn. Điều 13 Nghị định số 18/2022/NĐ-CP về nghi lễ đối ngoại quy định việc đón, tiếp Phó Nguyên thủ quốc gia thăm chính thức.
Đón, tiếp người đứng đầu nghị viện thăm chính thức (Phần 2)

Đón, tiếp người đứng đầu nghị viện thăm chính thức (Phần 2)

Baoquocte.vn. Điều 12 Nghị định số 18/2022/NĐ-CP về nghi lễ đối ngoại quy định việc đón, tiếp người đứng đầu nghị viện thăm chính thức.
Những nước nào có Ngày Quốc khánh trong tháng 5?

Những nước nào có Ngày Quốc khánh trong tháng 5?

Baoquocte.vn. Trong tháng 5 có 15 quốc gia kỷ niệm Ngày Quốc khánh, bao gồm Ba Lan, Paraguay, Na Uy, Cameroon, Yemen, Argentina, Jordan, Ethiopia, Croatia...
Đón, tiếp người đứng đầu nghị viện thăm chính thức (Phần 1)

Đón, tiếp người đứng đầu nghị viện thăm chính thức (Phần 1)

Baoquocte.vn. Điều 12 Nghị định số 18/2022/NĐ-CP về nghi lễ đối ngoại quy định việc đón, tiếp người đứng đầu nghị viện thăm chính thức.
Đón, tiếp người đứng đầu chính phủ thăm chính thức (Phần 2)

Đón, tiếp người đứng đầu chính phủ thăm chính thức (Phần 2)

Baoquocte.vn. Điều 11 Nghị định số 18/2022/NĐ-CP về nghi lễ đối ngoại quy định việc đón, tiếp người đứng đầu chính phủ thăm chính thức.
Thúc đẩy quan hệ với Liên hợp quốc là một trọng tâm của đối ngoại đa phương Việt Nam

Thúc đẩy quan hệ với Liên hợp quốc là một trọng tâm của đối ngoại đa phương Việt Nam

Baoquocte.vn. Việt Nam luôn chủ động đóng góp tích cực và ngày càng thực chất vào Liên hợp quốc và xác định đây là một trọng tâm của đối ngoại đa phương.
Đại sứ Georgios Stilianopoulos: Hy Lạp mong muốn là cửa ngõ cho hàng Việt Nam vào EU

Đại sứ Georgios Stilianopoulos: Hy Lạp mong muốn là cửa ngõ cho hàng Việt Nam vào EU

Baoquocte.vn. Đại sứ Hy Lạp Georgios Stilianopoulos mong hợp tác kinh tế thương mại song phương có bước tiến mới, Hy Lạp sẽ là cửa ngõ cho hàng Việt Nam vào EU
Thổ Nhĩ Kỹ và chiến lược ngoại giao 'không ngủ' trong tháng lễ Ramadan

Thổ Nhĩ Kỹ và chiến lược ngoại giao 'không ngủ' trong tháng lễ Ramadan

Baoquocte.vn. Trong tháng Ramadan, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan đã tiến hành các hoạt động ngoại giao dồn dập khi liên tục gặp 21 nhà lãnh đạo thế giới.
Quốc vụ khanh Na Uy trả lời phỏng vấn độc quyền TG&VN về chuyến thăm Việt Nam

Quốc vụ khanh Na Uy trả lời phỏng vấn độc quyền TG&VN về chuyến thăm Việt Nam

Baoquocte.vn. Nhân chuyến thăm Việt Nam từ 12-13/5, Quốc vụ khanh Bộ Ngoại giao về Phát triển quốc tế Na Uy trả lời phỏng vấn TG&VN.
Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài đồng hành cùng đất nước mở cửa phục hồi

Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài đồng hành cùng đất nước mở cửa phục hồi

Baoquocte.vn. Các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài đã đóng góp một phần không nhỏ vào chiến lược tổng thể về phục hồi kinh tế của Việt Nam hậu Covid-19.
Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng: Chuyến công tác '2 trong 1' của Thủ tướng Phạm Minh Chính khẳng định cam kết với ASEAN và thúc đẩy quan hệ Việt Nam-Hoa Kỳ

Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng: Chuyến công tác '2 trong 1' của Thủ tướng Phạm Minh Chính khẳng định cam kết với ASEAN và thúc đẩy quan hệ Việt Nam-Hoa Kỳ

Baoquocte.vn. Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng nêu bật tầm quan trọng và ý nghĩa chuyến công tác Hoa Kỳ của Thủ tướng Phạm Minh Chính dự Hội nghị cấp cao ASEAN-Hoa Kỳ.
Phiên bản di động