Đi tìm gốc rễ bạo loạn ở Kazakhstan

Văn Đỉnh
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. Tổng thống Kazakhstan Kassym Zhomart Tokayev tuyên bố bạo loạn vừa qua là cuộc khủng hoảng trầm trọng nhất trong lịch sử 30 năm độc lập của nước này. Vậy câu chuyện tồi tệ này bắt nguồn từ đâu?
Đi tìm gốc rễ bạo loạn ở Kazakhstan
Bạo loạn bùng nổ ở thành phố Almaty, Kazakhstan. (Nguồn: AP)

Theo con số thống kê sơ bộ, tổng thiệt hại tài sản do cuộc bạo loạn vừa qua tại Kazakhstan gây ra lên tới 213 triệu USD, với hàng nghìn nạn nhân, hàng chục người thiệt mạng.

Tổng thống Kassym Zhomart Tokayev gọi đây là cuộc khủng hoảng trầm trọng nhất trong lịch sử 30 năm độc lập của Kazakhstan. Vậy, ai là người châm ngòi cho thảm họa trên? Tương quan lực lượng trong Cộng đồng các quốc gia độc lập (SNG) sẽ thay đổi như thế nào sau bạo loạn?

Ngọn lửa âm ỉ

Phóng viên báo AIF đặt ra câu hỏi rằng: "Kazakhstan là một trong mười nước có giá xăng rẻ nhất thế giới, giá khí hóa lỏng sau khi tăng mạnh cũng vẫn rẻ hơn giá khí đốt ở Nga và nhiều nước khác. Vậy đâu là lí do đích thực của những cuộc biểu tình phản đối?".

Trả lời cho câu hỏi trên, ông Stanislav Pritchin, chuyên gia Viện kinh tế thế giới và Quan hệ quốc tế mang tên Primakov (IMEMO) cho biết, Tổng thống đầu tiên của Kazakhstan Nursultan Nazarbayev đã gặt hái nhiều thành công trong công cuộc cải cách kinh tế. Nhiều nhà đầu tư nước ngoài đã tới Kazakhstan, nhiều doanh nghiệp của Mỹ và châu Âu đã tới khai thác dầu khí ở phía Tây Kazakhstan. Hiện hãng LUKOIL của Nga chỉ hoạt động ở hai mỏ dầu Tengiz và Karachaganak.

Về lĩnh vực khai thác dầu khí, trong Cộng đồng các quốc gia độc lập (SNG), Kazakhstan giữ vị trí thứ 2 sau Nga. Về lĩnh vực khai thác uranium, Kazakhstan giữ vị trí số 1 thế giới.

Tuy nhiên, tổng sản phẩm quốc nội (GDP) tính theo đầu người giữa các khu vực ở Kazakhstan rất khác nhau, thậm chí ngay trong một vùng, giá trị này cũng có sự khác biệt rõ rệt, điều này dẫn đến những xung đột xã hội.

Địa phương điển hình của sự khác biệt trong thu nhập của người dân là tỉnh Mangistau nằm bên bờ biển Caspi, thủ phủ của Mangistau là thành phố Aktau, (dưới thời Liên Xô thành phố này có tên là Shevchenko). Đây cũng chính là nơi khởi nguồn cho những cuộc biểu tình bạo động.

Người dân thành phố Aktau chủ yếu là công nhân khai thác dầu mỏ, lượng dầu mỏ mà tỉnh Mangistau khai thác được chiếm 25% tổng sản lượng dầu mỏ của Kazakhstan. Các mỏ dầu ở đây đã lâu năm, trữ lượng không còn nhiều, cho nên thu nhập của công nhân trở nên hạn hẹp dần. Các loại hình kinh doanh khác không thể phát triển được vì khí hậu khô và nước ngọt rất khan hiếm.

Trước năm 2021, công ty dầu khí quốc doanh Kazakhstan KazMunayGas thực hiện trợ cấp giá gas cho người dân. Tuy nhiên, sau 2021, chế độ trợ cấp này không được duy trì nữa, giá gas tăng lên đánh vào túi tiền vốn đã rất ít ỏi của người dân.

Cuộc sống vùng quê ở miền Nam Kazakhstan rất khó khăn, đã vậy các gia đình lại đông con, dẫn tới hiện tượng bùng nổ dân số. Thanh thiếu niên trong những gia đình đông con đó không được học hành đến nơi đến chốn, không có công ăn việc làm ổn định. Từ đó, hình thành làn sóng ly hương, di cư về đô thị. Trong những chuyến đi đó không phải ai cũng thành công. Những người thất bại đã ôm ấp trong lòng tư tưởng hận thù và tham gia vào các băng đảng chống đối nhà nước.

Giá gas tăng lên giống như một tia lửa châm ngòi cho lòng hận thù đang âm ỉ cháy. Thế lực chống đối nhà nước đã lợi dụng triệt để hiện tượng này.

Đi tìm gốc rễ bạo loạn ở Kazakhstan
Cựu Tổng thống Nursultan Nazarbayev và đương kim Tổng thống Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev. (Nguồn: Reuters)

Rất khó để tìm người đứng đằng sau bạo loạn

Tại cuộc họp trực tuyến cấp cao của liên minh quân sự Tổ chức Hiệp ước An ninh Tập thể (CSTO), Tổng thống Kazakhstan Tokaev khẳng định: “Đây là một âm mưu đảo chính. Phiến quân được chỉ đạo từ một trung tâm. Hành động khủng bố đã được thực hiện bằng rất nhiều hình thức khác nhau”.

Bàn về vấn đề này, nhà khoa học chính trị Dmitry Zhuravlev, Giám đốc Viện Các vấn đề khu vực (Nga), cho rằng: “Xác định ai là người đứng đằng sau vụ chính biến vừa qua ở Kazakhstan là điều không thể. Tuy nhiên, có một điều chắc chắn là bất mãn xã hội không thể tạo ra hiệu ứng lớn như vậy được".

Theo vị chuyên gia này, cuộc tấn công được phối hợp trên phạm vi toàn quốc khiến lực lượng chức năng bị vô hiệu hóa cho thấy đây là xung đột nội bộ của tầng lớp tinh hoa. Ông Dmitry Zhuravlev cho rằng, bạo loạn bắt nguồn từ mâu thuẫn giữa một bên là cựu Tổng thống Nursultan Nazarbayev, người còn rất nhiều ảnh hưởng trong xã hội Kazakhstan và một bên là đương kim Tổng thống Tokaev.

Bằng chứng là ngay sau cuộc bạo loạn, cựu Chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia (KNB) Karim Masimov, đồng minh thân cận của cựu Tổng thống Nazarbayev, đã bị bắt. Hai cấp phó của ông Karim Masimov phải về hưu, và nhiều quan chức khác đã tự tử.

Ngay trước đó, ông Yermukhamet Yertusbayev, cựu cố vấn của cựu Tổng thống Nazarbayev tuyên bố: “Ủy ban An ninh Quốc gia biết việc thời gian qua, có nhiều trung tâm huấn luyện phiến quân đã tồn tại và hoạt động, nhưng không hề có động thái gì”.

Rất phức tạp để khẳng định cựu Tổng thống Nazarbayev có liên quan đến vụ bạo loạn, vì người biểu tình còn hô vang khẩu hiệu “Phản đối Nazarbayev” và lật đổ tượng đài của ông.

Tuy nhiên, theo ông Dmitry Zhuravlev, cũng không có cơ sở để nói rằng chính Tổng thống Tokaev đã tiếp tay cho những hành động biểu tình, bạo loạn, nhằm sử dụng hiện tượng này để chấm dứt sự ảnh hưởng của người tiền nhiệm. Bởi việc lực lượng chức năng Kazakhstan bị động "chỉ biết đứng nhìn" có thể lý giải rằng đây là lần đầu tiên họ đối mặt với một cuộc bạo loạn lớn, việc bối rối và thiếu kỹ năng xử lý vấn đề là điều khó tránh khỏi.

Mặt khác, vị chuyên gia cũng tin rằng, trường hợp có sự can thiệp từ các thế lực bên ngoài có thể hoàn toàn bị loại trừ.

Ông Dmitry Zhuravlev chỉ ra rằng, trong trường hợp lực lượng nổi dậy chiến thắng và lên nắm quyền, thì Nga và Trung Quốc gặp nhiều rủi ro nhất.

Nga và Kazakhstan có chung đường biên giới rất dài, không chỉ là đồng minh trong CSTO, Nga còn có sân bay vũ trụ Baikonur ở Kazakhstan. Trong khi đó, giữa Trung Quốc và Kazakhstan còn có có dự án Vành đai và Con đường. Nếu tình hình ở Kazakhstan không ổn định, Nga và Trung Quốc là hai nước "đứng ngồi không yên" trước tiên.

Về phía Mỹ và phương Tây, các nước này tỏ ra không hài lòng khi Tổng thống Tokaev mạnh tay với những người chống đối và đề nghị lực lượng gìn giữ hòa binh CSTO tới hỗ trợ. Thậm chí, Ngoại trưởng Mỹ Anthony Blinken còn trách móc Tổng thống Kazakhstan Tokaev rằng tại sao nhờ CSTO, mà không phải là Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

Tuy nhiên, Kazakhstan ở một vị trí khác so với Belarus. Đây là một quốc gia quan trọng xét về góc độ địa chính trị và chính Tổng thống Tokaev cũng có quan điểm cân bằng quan hệ giữa Nga-Trung Quốc-phương Tây.

Khám phá sức mạnh của tàu ngầm hạt nhân chiến lược Nga vừa hạ thủy

Khám phá sức mạnh của tàu ngầm hạt nhân chiến lược Nga vừa hạ thủy

Ngày 11/1, tàu ngầm hạt nhân chiến lược của Nga mang tên lửa Generalissimus Suvorov được hạ thủy. Con tàu sẽ tiếp tục được hoàn ...

Xong nhiệm vụ, lực lượng không quân Nga thuộc CSTO rời khỏi Kazakhstan

Xong nhiệm vụ, lực lượng không quân Nga thuộc CSTO rời khỏi Kazakhstan

Máy bay của không vận quân sự thuộc Không quân Nga, đang tiến hành hoạt động chở binh sĩ gìn giữ hòa bình Nga thuộc ...

(theo AiF)

Bài viết cùng chủ đề

Bạo loạn ở Kazakhstan

Đọc thêm

Đường ống vận chuyển khí đốt giữa Ba Lan và Slovakia sắp hoàn thành

Đường ống vận chuyển khí đốt giữa Ba Lan và Slovakia sắp hoàn thành

Baoquocte.vn. Ngày 22/5, Bộ Kinh tế Slovakia thông báo, một tuyến đường ống vận chuyển khí đốt giữa nước này và Ba Lan sắp hoàn thành và sẽ sớm được đưa ...
Iran: Mối quan hệ với các nước vùng Vịnh đạt bước đột phá

Iran: Mối quan hệ với các nước vùng Vịnh đạt bước đột phá

Baoquocte.vn. Quan hệ giữa Iran và các nước vùng Vịnh đã đạt được bước đột phá kể từ khi Tổng thống Ebrahim Raisi lên nắm quyền vào năm 2021.
Chính thức nhậm chức, tân Thủ tướng Australia sẽ lập tức đến nước này

Chính thức nhậm chức, tân Thủ tướng Australia sẽ lập tức đến nước này

Baoquocte.vn. Lãnh đạo Công đảng Australia đã tuyên thệ nhậm chức Thủ tướng thứ 31 của nước này, sau chiến thắng ấn tượng trong cuộc bầu quốc hội liên bang.
Hoạt động của Phó Thủ tướng Lê Minh Khái trong thời gian tham dự WEF lần thứ 52 tại Davos, Thụy Sỹ

Hoạt động của Phó Thủ tướng Lê Minh Khái trong thời gian tham dự WEF lần thứ 52 tại Davos, Thụy Sỹ

Baoquocte.vn. Phó Thủ tướng Lê Minh Khái đề nghị WEF tiếp tục phát huy vai trò là cầu nối giữa Chính phủ và doanh nghiệp trong tiến trình định hình các ...
Mỹ tính 'vươn tay' tới Moldova - láng giềng của Nga?

Mỹ tính 'vươn tay' tới Moldova - láng giềng của Nga?

Baoquocte.vn. Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Hạ viện Mỹ tuyên bố, nước này sẵn sàng cung cấp vũ khí cho Moldova nếu chính phủ quốc gia Đông Âu yêu cầu.
Pháp 'dội gáo nước lạnh' vào hy vọng của Ukraine, Kiev 'chặt đứt' một mối liên hệ với Liên Xô cũ

Pháp 'dội gáo nước lạnh' vào hy vọng của Ukraine, Kiev 'chặt đứt' một mối liên hệ với Liên Xô cũ

Baoquocte.vn. Bộ trưởng Bộ Châu Âu của Pháp cho rằng, nỗ lực gia nhập EU của Ukraine không thể hoàn thành trong 15 hoặc 20 năm.
U23 Việt Nam bảo vệ thành công HCV SEA Games, truyền thông Hàn Quốc giật tít 'Ma thuật Park Hang Seo tái hiện'

U23 Việt Nam bảo vệ thành công HCV SEA Games, truyền thông Hàn Quốc giật tít 'Ma thuật Park Hang Seo tái hiện'

Baoquocte.vn. Truyền thông Hàn Quốc ca ngợi HLV Park Hang Seo khi giúp U23 Việt Nam bảo vệ thành công tấm HCV ở SEA Games bằng chiến thắng Thái Lan tỷ ...
Châu Phi đáp lời Ukraine, Thủ tướng Đức tranh thủ yêu cầu thái độ rõ ràng với Nga?

Châu Phi đáp lời Ukraine, Thủ tướng Đức tranh thủ yêu cầu thái độ rõ ràng với Nga?

Baoquocte.vn. Tổng thống Senega xác nhận, ông sẽ sớm tới Nga và Ukraine thay mặt cho Liên minh châu Phi trên cương vị là chủ tịch đương nhiệm của tổ chức ...
Đánh bại U23 Thái Lan, U23 Việt Nam giành HCV SEA Games 31

Đánh bại U23 Thái Lan, U23 Việt Nam giành HCV SEA Games 31

Baoquocte.vn. Tối 22/5, trên SVĐ quốc gia Mỹ Đình (Hà Nội) diễn ra trận chung kết môn Bóng đá nam SEA Games 31 giữa U23 Việt Nam và U23 Thái Lan.
Tiểu sử tân Thủ tướng Australia Anthony Albanese

Tiểu sử tân Thủ tướng Australia Anthony Albanese

Baoquocte.vn. Hôm nay (23/5), lãnh đạo Công đảng Australia Anthony Albanese chính thức tuyên thệ nhậm chức, trở thành Thủ tướng thứ 31 của Australia.
Iran: Mối quan hệ với các nước vùng Vịnh đạt bước đột phá

Iran: Mối quan hệ với các nước vùng Vịnh đạt bước đột phá

Baoquocte.vn. Quan hệ giữa Iran và các nước vùng Vịnh đã đạt được bước đột phá kể từ khi Tổng thống Ebrahim Raisi lên nắm quyền vào năm 2021.
Dự kiến các sự kiện quốc tế nổi bật tuần từ ngày 23-29/5

Dự kiến các sự kiện quốc tế nổi bật tuần từ ngày 23-29/5

Baoquocte.vn. Thủ tướng Đức công du châu Phi, Tổng thống Mỹ thăm Nhật Bản, Hội nghị thượng đỉnh Bộ tứ tại Tokyo... là những sự kiện quốc tế nổi bật trong tuần.
Chính thức nhậm chức, tân Thủ tướng Australia sẽ lập tức đến nước này

Chính thức nhậm chức, tân Thủ tướng Australia sẽ lập tức đến nước này

Baoquocte.vn. Lãnh đạo Công đảng Australia đã tuyên thệ nhậm chức Thủ tướng thứ 31 của nước này, sau chiến thắng ấn tượng trong cuộc bầu quốc hội liên bang.
Mỹ tính 'vươn tay' tới Moldova - láng giềng của Nga?

Mỹ tính 'vươn tay' tới Moldova - láng giềng của Nga?

Baoquocte.vn. Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Hạ viện Mỹ tuyên bố, nước này sẵn sàng cung cấp vũ khí cho Moldova nếu chính phủ quốc gia Đông Âu yêu cầu.
Pháp 'dội gáo nước lạnh' vào hy vọng của Ukraine, Kiev 'chặt đứt' một mối liên hệ với Liên Xô cũ

Pháp 'dội gáo nước lạnh' vào hy vọng của Ukraine, Kiev 'chặt đứt' một mối liên hệ với Liên Xô cũ

Baoquocte.vn. Bộ trưởng Bộ Châu Âu của Pháp cho rằng, nỗ lực gia nhập EU của Ukraine không thể hoàn thành trong 15 hoặc 20 năm.
Châu Phi đáp lời Ukraine, Thủ tướng Đức tranh thủ yêu cầu thái độ rõ ràng với Nga?

Châu Phi đáp lời Ukraine, Thủ tướng Đức tranh thủ yêu cầu thái độ rõ ràng với Nga?

Baoquocte.vn. Tổng thống Senega xác nhận, ông sẽ sớm tới Nga và Ukraine thay mặt cho Liên minh châu Phi trên cương vị là chủ tịch đương nhiệm của tổ chức này.
Ai cản Phần Lan và Thụy Điển vào NATO?

Ai cản Phần Lan và Thụy Điển vào NATO?

Baoquocte.vn. Sự phản đối của Nga, thái độ của Thổ Nhĩ Kỳ và tuyên bố của Tổng thống Croatia có thể khiến đường vào NATO của Phần Lan và Thụy Điển trở nên khó khăn hơn.
EU và vị thế của Tổng thống Pháp E. Macron

EU và vị thế của Tổng thống Pháp E. Macron

Baoquocte.vn. Trong nhiệm kỳ mới, EU cũng sẽ vẫn là ưu tiên hàng đầu của Tổng thống Pháp với các mục tiêu chủ quyền, tăng trưởng và tự bảo vệ.
Chuyên gia: Hội nghị Cấp cao đặc biệt sẽ thảo luận về vai trò của ASEAN tại Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương

Chuyên gia: Hội nghị Cấp cao đặc biệt sẽ thảo luận về vai trò của ASEAN tại Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương

Baoquocte.vn. Giáo sư Chintamani Mahapatra thuộc Đại học JNU (Ấn Độ) nhận định về một số chủ đề sẽ được thảo luận trong Hội nghị Cấp cao Đặc biệt ASEAN-Mỹ sắp tới.
Bầu cử Philippines: Khi chiến thắng chỉ là khởi đầu

Bầu cử Philippines: Khi chiến thắng chỉ là khởi đầu

Baoquocte.vn. Chiến thắng trong bầu cử tổng thống Philippines mới là khởi đầu trên hành trình đầy khó khăn của ông Ferdinand Marcos Jr. để đưa Manila ‘trỗi dậy một lần nữa’.
Tầm nhìn EU của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron

Tầm nhìn EU của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron

Baoquocte.vn. Sau gần 5 năm, các định hướng lớn mà Tổng thống Pháp Emmanuel Macron kiên định theo đuổi dần được cụ thể hóa thành những chuyển biến lớn trong EU.
Bầu cử tổng thống Pháp: Biến thách thức thành lợi thế

Bầu cử tổng thống Pháp: Biến thách thức thành lợi thế

Baoquocte.vn. Bầu cử tổng thống Pháp - Bất ngờ đã không xảy ra hôm 24/4!
Kinh tế hydrogen: Cuộc chạy đua địa chính trị mới

Kinh tế hydrogen: Cuộc chạy đua địa chính trị mới

Baoquocte.vn. Sự nổi lên của nền kinh tế hydrogen mở ra một thị trường mới đầy tiềm năng, song cũng để lại không ít thách thức địa chính trị.
5 vũ khí Nga siêu cấp dễ khiến NATO phải 'toát mồ hôi hột'

5 vũ khí Nga siêu cấp dễ khiến NATO phải 'toát mồ hôi hột'

Baoquocte.vn. Xung đột tại Ukraine đã làm gia tăng căng thẳng Nga-NATO. Một số vũ khí Nga có thể khiến NATO phải dè chừng trước khi có bất cứ động thái nào.
Phục hồi tài nguyên đất: Vấn đề và giải pháp

Phục hồi tài nguyên đất: Vấn đề và giải pháp

Baoquocte.vn. Suy thoái tài nguyên đất cũng là nguyên nhân của 'dịch bệnh được truyền nhiễm từ động vật hoang dã sang người'.
Thổ Nhĩ Kỳ: Cuộc chiến về sự tồn vong của AKP

Thổ Nhĩ Kỳ: Cuộc chiến về sự tồn vong của AKP

Baoquocte.vn. Thổ Nhĩ Kỳ thông báo nước này phát động chiến dịch có quy mô lớn nhằm vào các mục tiêu thuộc PKK ở vùng biên giới miền Bắc Iraq giáp với nước này.
60 năm sau khi được coi là 'đã chết', sông Thames bất ngờ 'hồi sinh'

60 năm sau khi được coi là 'đã chết', sông Thames bất ngờ 'hồi sinh'

Baoquocte.vn. Sông Thames đã trải qua một cú 'chuyển mình' ngoạn mục và trở thành một trong những con sông sạch nhất thế giới chảy qua một thành phố.
Phương Tây cung cấp vũ khí gì cho Ukraine

Phương Tây cung cấp vũ khí gì cho Ukraine

Baoquocte.vn. Các nước phương Tây liên tục tung ra các gói hỗ trợ quân sự, bao gồm các loại vũ khí tấn công tối tân, giúp Ukraine tăng cường khả năng phòng thủ.
Trả hay không trả bằng đồng Ruble? EU vẫn 'đau đầu' chuyện thanh toán khí đốt Nga

Trả hay không trả bằng đồng Ruble? EU vẫn 'đau đầu' chuyện thanh toán khí đốt Nga

Baoquocte.vn. Hai tháng từ sắc lệnh thanh toán khí đốt Nga bằng đồng Ruble, nhiều quốc gia EU vẫn chưa thể quyết định phương thức để nhập khẩu năng lượng này.
Hội nghị thượng đỉnh ASEAN-Hoa Kỳ: Khẳng định sự quan tâm của Washington tới khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương

Hội nghị thượng đỉnh ASEAN-Hoa Kỳ: Khẳng định sự quan tâm của Washington tới khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương

Baoquocte.vn. Qua Hội nghị Cấp cao đặc biệt ASEAN-Hoa Kỳ, Tổng thống Joe Biden nỗ lực mở rộng quan hệ với Đông Nam Á, trong khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương
Tổng thống Biden công du Đông Á, Triều Tiên sẽ phóng tên lửa để 'đón'?

Tổng thống Biden công du Đông Á, Triều Tiên sẽ phóng tên lửa để 'đón'?

Baoquocte.vn. Rất có khả năng Triều Tiên sẽ có những hành động khiêu khích khi Tổng thống Biden có chuyến công du quan trọng đến Đông Á.
Khởi động chiến lược kinh tế mới đối với Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, Mỹ tham vọng gì?

Khởi động chiến lược kinh tế mới đối với Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, Mỹ tham vọng gì?

Baoquocte.vn. Chiến lược kinh tế mới của Mỹ đối với khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương có thể được Tổng thống Biden khởi động trong chuyến công du châu Á tới đây.
Chính sách của Australia đối với Trung Quốc hậu bầu cử: Tiếp tục đường lối cứng rắn?

Chính sách của Australia đối với Trung Quốc hậu bầu cử: Tiếp tục đường lối cứng rắn?

Baoquocte.vn. Quan hệ giữa Australia và Trung Quốc sẽ tiếp tục đối kháng. Trung Quốc đang đặt ra nhiều mối lo ngại về an ninh đối với Thái Bình Dương.
Vũ khí khí đốt Nga có thực sự lợi hại?

Vũ khí khí đốt Nga có thực sự lợi hại?

Baoquocte.vn. Liệu vũ khí khí đốt Nga nhằm ổn định nền kinh tế trước các lệnh trừng phạt và gây sức ép lên các quốc gia EU có hiệu quả?
Phiên bản di động