Cuốn sách Bí danh Huỳnh Phương Đông: 25 năm tìm lại một kho tàng

Khánh Nguyễn
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. Cầm trên tay cuốn sách Bí danh Huỳnh Phương Đông, bạn dễ nhận ra một cảm giác bí ẩn, kỳ lạ dâng lên trong lòng. Từng trang sách lật mở tiết lộ từng góc tài hoa của người họa sĩ qua những tác phẩm sáng tác bên chiến hào…
Bác sĩ Lê Thị Thu (phu nhân của họa sĩ Huỳnh Phương Đông) và đồng tác giả cuốn sách Nguyễn Hùng Cường tại Triển lãm Bên chiến hào. (Ảnh: NVCC)
Bác sĩ Lê Thị Thu (phu nhân của họa sĩ Huỳnh Phương Đông) và đồng tác giả cuốn sách Nguyễn Hùng Cường tại Triển lãm Bên chiến hào. (Ảnh: NVCC)

Lần đầu tôi gặp Phạm Hoàng Việt vào năm 2006. Khi đó, tôi là một sinh viên báo chí mới vào nghề, còn Hoàng Việt thì cũng vừa chân ráo chân ướt từ Sài Gòn ra Hà Nội với vai trò thiết kế - designer.

Thời điểm đó, chẳng ai biết Hoàng Việt có một gia sản đáng nể về kiến thức nghệ thuật, cũng như những hiện vật nghệ thuật giá trị. Anh chia sẻ: “Tôi đặc biệt ấn tượng với những tác phẩm ký họa chân dung”. Có lẽ, cơ duyên đưa đẩy Phạm Hoàng Việt đến với những tác phẩm sáng tác bên chiến hào của tác giả Huỳnh Công Nhãn (bí danh Huỳnh Phương Đông) bắt đầu từ đó.

Bước chắc nên đường dài

Cuối những năm 90 của thế kỷ trước, khác với đám bạn cùng trang lứa, Hoàng Việt có thú vui lọ mọ khắp nơi sưu tầm tem, bì thư, và các tác phẩm hội họa in trên báo, tạp chí…

Anh nhớ lại: “Lúc 15 tuổi, tôi nhìn thấy những bản in của ba tập ký họa Miền Nam Việt Nam - Đất nước, Con người (1967). Tôi biết đến họa sĩ Huỳnh Phương Đông và năm họa sĩ khác có tranh in trong các tập ký họa này. Những bức vẽ phong cảnh và chân dung rất đẹp bằng chì, bút sắt, mực đen, thuốc nước, phấn màu... Như một giấc mơ!”.

Anh tìm hiểu say mê và đọc được tâm ý của họa sĩ Huỳnh Phương Đông trong các ấn phẩm đã xuất bản: “Tôi vẽ chân dung hàng trăm bạn bè và đồng chí… Nhiều bạn bè của tôi hồi đó là những chàng trai, cô gái còn rất trẻ nhưng họ vô cùng dũng cảm trên chiến trường. Tôi có trách nhiệm gìn giữ kỷ niệm về họ…”.

Đọc tới đây, ý tưởng phải làm gì đó để gìn giữ những kỷ niệm đẹp của tập tranh ký họa kháng chiến của Huỳnh Phương Đông dường như đã lóe lên trong lòng cậu thanh niên Hoàng Việt.

Phạm Hoàng Việt - tác giả biên soạn cuốn sách Bí danh Huỳnh Phương Đông và một phần bộ sưu tập tranh của mình. (Ảnh: NVCC)
Phạm Hoàng Việt - tác giả biên soạn cuốn sách Bí danh Huỳnh Phương Đông và một phần bộ sưu tập tranh của mình. (Ảnh: NVCC)

Những ngày phong tỏa

Một ngày năm 2020, 23 năm kể từ lần đầu nhìn thấy những tác phẩm tranh - bản in của Huỳnh Phương Đông, Hoàng Việt được gặp gỡ gia đình họa sĩ và choáng ngợp trước khối lượng đồ sộ những tác phẩm của ông.

Chẳng hiểu do năng gặp thì năng thân hay niềm đam mê, sự chân thành của Việt với những tác phẩm ký họa của họa sĩ quá cố đã chạm đến lòng trắc ẩn của gia đình họa sĩ. Hoàng Việt biết mình đã được gia đình họa sĩ “chiếu cố”, cho tiếp xúc rất nhiều tác phẩm chưa từng công bố. Anh bày tỏ với bác sĩ Lê Thị Thu (Phu nhân của họa sĩ) về ý tưởng biên soạn ấn phẩm đặc biệt về kho tàng quý giá này.

Bà Lê Thị Thu chia sẻ: “Từ những năm 1967, 1968, 1969... tranh ký họa từ miền Nam đã đưa ra miền Bắc để triển lãm, được Bác Hồ đến xem và cho in ra nhiều bản, mỗi bộ gồm ba quyển để làm quà tặng bạn bè quốc tế. Bộ tranh ký họa Miền Nam Việt Nam - Đất nước, Con người như một bài ca ra trận mà nhờ nó, nhiều thanh niên thời ấy hăng hái lên đường đi kháng chiến, và tôi là một trong số đó”.

Khi Phạm Hoàng Việt cùng cộng sự Nguyễn Hùng Cường bày tỏ ý tưởng tôn vinh ký họa kháng chiến bằng cuốn sách mang tên Bí danh Huỳnh Phương Đông, bà Thu đã rất xúc động vì những ký họa kháng chiến nói chung và ký họa kháng chiến của chồng mình chưa bị lãng quên.

Và thế là, trong cả năm 2021, khi TP. Hồ Chí Minh gồng mình chống chọi với hai đợt dịch Covid-19, thì hai tác giả bắt tay vào miệt mài biên soạn cuốn sách. Vừa phân loại, sắp xếp thứ tự tác phẩm, lên ý tưởng thiết kế, trình bày bố cục cuốn sách, vừa tự chế bản, viết lời, đọc soát lỗi… để cho ra đời ấn phẩm đặc biệt.

Phạm Hoàng Việt chia sẻ: “Chúng tôi đã nghiên cứu và chọn bố cục cuốn sách sao cho bạn đọc có cùng cảm giác với tác giả khi tiếp cận, chạm vào các tài liệu xưa đã lưu giữ trên 50 năm... Khi lật giở từng trang sách, bạn cũng sẽ có cảm giác chạm vào trực tiếp những tư liệu, tác phẩm... Đó là nghệ thuật trình bày sách, không tuân theo nguyên tắc nào nhưng lại vô cùng dễ hiểu và ấn tượng.

Lần đầu đọc cuốn sách khi nó còn là bản thảo, nhà phê bình mỹ thuật Quang Việt nói: “Ồ! Đây thực sự là một “cuốn sách” ư? Nó không hề giống những cuốn sách về nghệ thuật tôi đã từng làm hay đã từng đọc, ngoại trừ phần in các tranh vẽ của họa sĩ Huỳnh Phương Đông… Ngay cái tên sách cũng…lạ, lạ ở chữ “bí danh”. Sao lại là “bí danh”? Nó khiến tôi tò mò và muốn tìm hiểu ngay…”.

Bìa phụ cuốn sách Bí danh Huỳnh Phương Đông. (Ảnh: NVCC)
Bìa phụ cuốn sách Bí danh Huỳnh Phương Đông. (Ảnh: NVCC)

Nụ cười tháng Tư

Trong những ngày đầu tháng Tư này, tại TP. HCM, hai đồng tác giả Phạm Hoàng Việt và Nguyễn Hùng Cường đã ra mắt cuốn sách tại sự kiện triển lãm Bên chiến hào - trưng bày các tác phẩm ký họa tiêu biểu của họa sĩ Huỳnh Phương Đông.

Đánh giá về giá trị nghệ thuật của các tác phẩm này, nhà nghiên cứu mỹ thuật Ngô Kim Khôi cho rằng: “Họa sĩ Huỳnh Phương Đông có cái mà người Pháp gọi là Coup de crayon (những nét phác để đời). Nét bút của ông có cái gì đó rất vững vàng, mạnh mẽ mà dâng đầy xúc cảm. Dường như khi ông đặt bút xuống, những cảm nhận mỹ quan đi thẳng từ con tim ông qua ngón tay tràn ra giấy, quyết liệt và dứt khoát”.

“Tôi tự hỏi không biết ông có chỉnh sửa gì trên những ký họa đó không, hay một khi đã lan tỏa ra từ tâm trí thì ý tưởng đó hình thành một cách bền vững và hoàn mỹ?”, ông nói.

Từ bên kia bán cầu, nhận được cuốn sách gửi tặng, ông David Thomas, người sáng lập kiêm Chủ tịch Quỹ Indochina Arts Partnership (một tổ chức phi lợi nhuận, giúp phát triển nhiều hoạt động trao đổi văn hóa Mỹ - Việt) chia sẻ: “Cuốn sách có maquette trình bày đẹp gồm nhiều thông tin giá trị, là một ấn phẩm tuyệt vời về Mr. Đông, người họa sĩ đã ghi lại lịch sử cuộc kháng chiến chống Mỹ bằng những bức vẽ trực quan sinh động… Tôi hy vọng rằng một ngày nào đó cuốn sách sẽ được dịch sang ngôn ngữ khác để có nhiều độc giả biết đến và yêu mến họa sĩ Đông”.

Ngắm kỹ từng tác phẩm tại Triển lãm, bà Mã Thanh Cao (nguyên Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh) xúc động nhớ lại những lời chia sẻ của chú Ba Đông (tên thân mật của họa sĩ Huỳnh Phương Đông): “Sau bao khốc liệt của chiến tranh, bây giờ được sống, được vẽ trong hòa bình và đất nước mình ngày càng phát triển là hạnh phúc”.

Đồng hành với Phạm Hoàng Việt trong quá trình biên soạn cuốn sách, tác giả Nguyễn Hùng Cường tâm sự, đây là chuyến du hành về quá khứ một cách chân thật và vượt xa tưởng tượng của anh khi còn ngồi trên ghế nhà trường, với những bài học lịch sử qua sách vở.

Đó là 548 trang sách với nhiều thông tin và hình ảnh chưa từng công bố, gồm 205 bức ký họa chân dung chiến sĩ, đồng chí, đồng nghiệp; 45 bức ký họa sự kiện lịch sử, trên trận địa, vượt đỉnh 2500, vượt sông Serepok, đến con tàu không số, cảnh qua rừng lá, đến Mã Đà, mùa len trâu, cảnh sinh hoạt trong chiến khu, đi đấu tranh, căn cứ, thôn xóm, vùng giải phóng, cảnh chiến trường… và những chuyến đi thực tế.

Trong bối cảnh tốc độ phổ cập tri thức hội họa ở Việt Nam chỉ mới tăng tốc như hiện nay thì những nỗ lực gìn giữ các giá trị hội họa như Phạm Hoàng Việt và Nguyễn Hùng Cường thực sự đáng trân trọng.

Sau Bí danh Huỳnh Phương Đông, rất có thể sẽ là những ấn phẩm hội họa đặc biệt và ấn tượng khác sẽ tiếp tục được các anh ấp ủ. Khi tình yêu nghệ thuật được chắp cánh bởi tri thức, lòng đam mê và đặc biệt là sức trẻ thì có lẽ - mọi chuyện đều có thể.

Họa sĩ Huỳnh Phương Đông có tên khai sinh là Huỳnh Công Nhãn, sinh ngày 22/4/1925 tại Bình Hòa - Gia Định, nguyên quán Kế An - Kế Sách tỉnh Sóc Trăng. Ông là họa sĩ - chiến sĩ tham gia cả hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Ông lấy tên con trai làm bí danh từ năm 1963 để hoạt động Cách mạng.
Truyền cảm hứng về văn hóa đọc trên Phố sách Hà Nội

Truyền cảm hứng về văn hóa đọc trên Phố sách Hà Nội

Nhiều hoạt động thiết thực sẽ được tổ chức tại Phố sách Hà Nội (phố 19 tháng 12, quận Hoàn Kiếm) từ ngày 15-23/4 để ...

Ba cuốn sách đặc biệt của Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam 2021

Ba cuốn sách đặc biệt của Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam 2021

Cuốn hút độc giả ngay từ tiêu đề, ba cuốn sách vừa đoạt giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam 2021 đều là những tác ...

Đọc thêm

Tin thế giới 29/06: Hội nghị Thượng đỉnh NATO, Tổng thống Indonesia tới Ukraine, Trung Quốc chỉ trích G7

Tin thế giới 29/06: Hội nghị Thượng đỉnh NATO, Tổng thống Indonesia tới Ukraine, Trung Quốc chỉ trích G7

Baoquocte.vn. Hội nghị Thượng đỉnh NATO, Tổng thống Indonesia tới Ukraine, Trung Quốc chỉ trích G7, Iran nêu vấn đề đàm phán với Mỹ…là một số tin thế giới nổi bật ...
Học giả Trung Quốc nói gì về IPEF - 'vũ khí mới' của Mỹ ở châu Á-Thái Bình Dương?

Học giả Trung Quốc nói gì về IPEF - 'vũ khí mới' của Mỹ ở châu Á-Thái Bình Dương?

Baoquocte.vn. Trang mạng quốc tế cfisnet.com vừa đăng bài viết của Giáo sư Thôi Phàn thuộc Đại học Kinh tế và kinh doanh quốc tế về IPEF.
'Đọc vị' ý đồ của Trung Quốc tại Biển Đông, chuyên gia Australia đề xuất chính sách với chính phủ mới

'Đọc vị' ý đồ của Trung Quốc tại Biển Đông, chuyên gia Australia đề xuất chính sách với chính phủ mới

Baoquocte.vn. Trung Quốc ngày càng có những động thái làm gia tăng cẳng thẳng ở Biển Đông, đòi hỏi chính quyền mới ở Australia cẩn trọng hơn.
Xe điện Hyundai Ioniq 6 chính thức lộ diện

Xe điện Hyundai Ioniq 6 chính thức lộ diện

Baoquocte.vn. Hyundai Ioniq 6 đã chính thức lộ diện, nhưng nhà sản xuất ô tô Hàn Quốc mới chỉ giới thiệu thiết kế, các thông số kỹ thuật phải đợi đến ...
XSMB 30/6, trực tiếp kết quả xổ số miền Bắc hôm nay thứ 5 ngày 30/6/2022. dự đoán XSMB

XSMB 30/6, trực tiếp kết quả xổ số miền Bắc hôm nay thứ 5 ngày 30/6/2022. dự đoán XSMB

Baoquocte.vn. XSMB 30/6. kết quả xổ số miền Bắc hôm nay thứ 5 ngày 30/6/2022. xổ số hôm nay 30/6. xổ số miền Bắc thứ 5. xo so mien bac. SXMB ...
Điện mừng Chủ tịch Quốc hội Cộng hòa Pháp

Điện mừng Chủ tịch Quốc hội Cộng hòa Pháp

Baoquocte.vn. Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ đã gửi điện chúc mừng nhân dịp Bà Yaël Braun-Pivet được bầu làm Chủ tịch Quốc hội Cộng hòa Pháp nhiệm kỳ 2022-2027.
Thường trực Ban Bí thư Võ Văn Thưởng hội đàm trực tuyến với Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Ấn Độ Marxist

Thường trực Ban Bí thư Võ Văn Thưởng hội đàm trực tuyến với Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Ấn Độ Marxist

Baoquocte.vn. Thường trực Ban Bí thư khẳng định, Đảng Cộng sản Việt Nam coi trọng quan hệ truyền thống hữu nghị với các đảng cộng sản, cánh tả trong đó có ...
Phát hiện mới giúp điều trị tổn thương não ở trẻ sơ sinh

Phát hiện mới giúp điều trị tổn thương não ở trẻ sơ sinh

Baoquocte.vn. Phát hiện mới được đánh giá là đặt nền móng cho việc phát triển một phương pháp điều trị hiệu quả tổn thương não ở trẻ sơ sinh.
Quảng Trị: Bắt đối tượng lên vùng biên vận chuyển trái phép 618 viên ma túy

Quảng Trị: Bắt đối tượng lên vùng biên vận chuyển trái phép 618 viên ma túy

Baoquocte.vn. Ngày 28/6, các cơ quan chức năng tỉnh Quảng Trị đã phát hiện, bắt quả tang 2 đối tượng có hành vi vận chuyển trái phép chất ma túy.
Wimbledon 2022: Khoảnh khắc vui vẻ và âu lo của các ngôi sao quần vợt

Wimbledon 2022: Khoảnh khắc vui vẻ và âu lo của các ngôi sao quần vợt

Baoquocte.vn. Giải quần vợt Wimbledon 2022 đã chính thức bắt đầu với sự cạnh tranh khốc liệt giữa các tay vợt nổi tiếng thế giới.
Ngắm hoàng hôn trên lòng hồ thủy lợi lớn nhất Việt Nam

Ngắm hoàng hôn trên lòng hồ thủy lợi lớn nhất Việt Nam

Baoquocte.vn. Vào những chiều hè nắng rực, khi ánh hoàng hôn kéo về, nhiều người trẻ cùng nhau về hồ thủy lợn lớn nhất Việt Nam để đắm mình vào thiên nhiên.
Tôn vinh giá trị văn hóa ẩm thực Huế

Tôn vinh giá trị văn hóa ẩm thực Huế

Baoquocte.vn. Tối 26/6, tại đường đi bộ dọc bờ sông Hương đã khai mạc Lễ hội '100 món Ẩm thực đường phố Huế' năm 2022.
Lễ khai mạc Festival Huế 2022 -  Bản hòa ca văn hóa nghệ thuật

Lễ khai mạc Festival Huế 2022 - Bản hòa ca văn hóa nghệ thuật

Baoquocte.vn. Tối 25/6, Lễ khai mạc Festival Huế được tổ chức trọng thể và hoành tráng tại Quảng trường Ngọ Môn, tỉnh Thừa Thiên - Huế.
Độc lạ hang động có hình đôi mắt khổng lồ

Độc lạ hang động có hình đôi mắt khổng lồ

Baoquocte.vn. Ánh sáng rọi qua hai lỗ hổng lớn trên trần hang động, chiếu thẳng vào bên trong như hình đôi mắt khổng lồ đang dõi theo từng bước chân của mỗi người.
Du lịch cộng đồng: Nắm bắt xu hướng thế giới để phát huy thế mạnh của Việt Nam

Du lịch cộng đồng: Nắm bắt xu hướng thế giới để phát huy thế mạnh của Việt Nam

Baoquocte.vn. Hình thức du lịch cộng đồng ngày càng khẳng định được thế mạnh, khi trở thành chủ đề chính của Hội nghị Cấp cao Toàn cầu của UNWTO vừa qua.
Sáng Dubai lại nhớ chiều miền Tây

Sáng Dubai lại nhớ chiều miền Tây

Baoquocte.vn. Dubai lại bắt đầu một ngày mới trong cái nóng hầm hập đầu Hè và sự nhộn nhịp của một điểm nút giao thông, giao thương khổng lồ của thế giới.
Sôi động Lễ hội Ẩm thực Ici Vietnam 2022 tại Pháp

Sôi động Lễ hội Ẩm thực Ici Vietnam 2022 tại Pháp

Baoquocte.vn. Ngày 18/6, tại Quảng trường Monge ở quận 5, thủ đô Paris, Hội Người Việt Nam tại Pháp phối hợp với Foyer Việt Nam đã tổ chức Lễ hội Ẩm thực Ici Vietnam 2022.
Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 28]

Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 28]

Baoquocte.vn. Những tác phẩm tập thể hay vô danh (không xác định được tác giả) của nền văn học Pháp thời Trung cổ nổi tiếng.
Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 27]

Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 27]

Baoquocte.vn. Những tác phẩm tập thể hay vô danh (không xác định được tác giả) của nền văn học Pháp thời Trung cổ nổi tiếng.
Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 26]

Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 26]

Baoquocte.vn. Những tác phẩm tập thể hay vô danh (không xác định được tác giả) của nền văn học Pháp thời Trung cổ nổi tiếng.
Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 25]

Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 25]

Baoquocte.vn. Những tác phẩm tập thể hay vô danh (không xác định được tác giả) của nền văn học Pháp thời Trung cổ nổi tiếng.
Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 24]

Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 24]

Baoquocte.vn. Những tác phẩm tập thể hay vô danh (không xác định được tác giả) của nền văn học Pháp thời Trung cổ nổi tiếng.
Phiên bản di động