Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 và những hiệp định phân định biển giữa Việt Nam với các nước

Th.S Trần Hữu Duy Minh
Theo dõi TGVN trên
Khoa Luật quốc tế, Học viện Ngoại giao
Baoquocte.vn. Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS) là văn kiện pháp lý quốc tế quan trọng nhất trong luật biển quốc tế, được xem là 'Hiến pháp cho các đại dương'.
Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 và những hiệp định phân định biển giữa Việt Nam với các nước
Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS) được xem là “Hiến pháp cho các đại dương”. (Nguồn: hpdf.vn)

Hiến pháp cho các đại dương

Công ước UNCLOS 1982 là khuôn khổ pháp lý cho mọi hoạt động của các quốc gia trên các vùng biển và đại dương, là căn cứ pháp lý xác định các quyền trên biển của các quốc gia, bao gồm các vùng biển thuộc quyền tài phán quốc gia.

Không phải lúc nào các quốc gia đều có các vùng biển rộng tối đa như quy định của UNCLOS cho phép. Khi các quốc gia có bờ biển liền kề hoặc đối diện nhau ở khoảng cách không đủ rộng, vùng biển của các quốc gia sẽ chồng lên lên nhau, đặt ra yêu cầu phải tiến hành phân định biển.

Về nguyên tắc, UNCLOS không áp đặt bất kỳ phương pháp hay cách thức phân định biển cụ thể nào mà để cho các quốc gia thỏa thuận với nhau.

Với phân định vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) và thềm lục địa, UNCLOS chỉ yêu cầu kết quả phân định biển phải là “một giải pháp công bằng”. Tuy nhiên, không thể phủ nhận rằng, UNCLOS có tác động rất lớn đến quá trình đàm phán và ký kết các hiệp định phân định biển nêu trên.

Do vị trí địa lý của Việt Nam không có bờ biển hướng ra các vùng biển mở, mà nằm trong các vịnh và biển nửa kín, các vùng biển của Việt Nam đa phần có chồng lấn với vùng biển của các quốc gia láng giềng. Do Việt Nam là thành viên của UNCLOS, nên việc phân định biển phải dựa trên cơ sở của UNCLOS.

Với sự ra đời của UNCLOS, các quốc gia ven biển, trong đó có Việt Nam, có thêm một vùng biển mới - vùng EEZ, nằm ngay bên ngoài lãnh hải, có chiều rộng tối đa 200 hải lý tính từ đường cơ sở.

Trước đó, đây là vùng biển có quy chế của biển cả (hay còn gọi là “công hải”) nơi tất cả các quốc gia đều có các quyền tự do biển cả, bao gồm tự do đánh bắt cá.

Hệ quả tự nhiên của việc xuất hiện vùng EEZ là làm phát sinh thêm các vùng biển chồng lấn giữa các quốc gia. Ví dụ như xuất hiện thêm vùng biển chồng lấn EEZ giữa Việt Nam với Thái Lan, Indonesia và Trung Quốc, trong đó, Việt Nam mới chỉ phân định xong với Thái Lan và một phần với Trung Quốc trong Vịnh Thái Lan.

Công tác phân định biển dựa trên UNCLOS

Trong những thập niên qua, công tác phân định biển của Việt Nam đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Việt Nam đã đàm phán phân định biển thành công với ba nước: Thái Lan, Indonesia và Trung Quốc.

Thỏa thuận phân định biển đầu tiên mà Việt Nam ký kết là Hiệp định giữa Việt Nam và Thái Lan về Phân định ranh giới trên biển giữa hai nước trong Vịnh Thái Lan năm 1997.

Tiếp đó, năm 2000, Việt Nam ký kết Hiệp định Phân định Vịnh Bắc Bộ với Trung Quốc.

Năm 2003, Hiệp định Phân định thềm lục địa giữa Việt Nam và Indonesia được hoàn thành.

Với việc các hiệp định được ký kết sau khi các bên đã phê chuẩn UNCLOS (với Việt Nam, Indonesia và Trung Quốc) hoặc đã ký vào văn bản UNCLOS (với Thái Lan), có thể nói, UNCLOS đã có tác động đến quá trình đàm phán.

UNCLOS là cơ sở pháp lý mà các quốc gia dựa vào trong quá trình đàm phán dẫn đến ký kết các hiệp định phân định biển.

Thỏa thuận về những nguyên tắc cơ bản giải quyết vấn đề biên giới lãnh thổ giữa Việt Nam và Trung Quốc năm 1993 ghi nhận rằng, hai nước sẽ áp dụng luật biển quốc tế để phân định Vịnh Bắc Bộ.

UNCLOS có hiệu lực với Việt Nam và Trung Quốc lần lượt vào năm 1994 và năm 1996, và trở thành “luật biển quốc tế” mà hai nước áp dụng để hoàn thành việc phân định Vịnh Bắc Bộ vào năm 2000.

Trong Hiệp định với Indonesia năm 2003, Lời nói đầu còn khẳng định trực tiếp rằng Hiệp định được ký kết căn cứ vào UNCLOS.

Bên cạnh đó, với vai trò là “hiến pháp cho các đại dương”, UNCLOS là căn cứ để các bên xem xét điều chỉnh các quan điểm, lập trường cũ của mình cho phù hợp với UNCLOS.

Lấy ví dụ trường hợp của Việt Nam. Trước khi phê chuẩn UNCLOS, Việt Nam từng xem vùng nước bên trong Vịnh Bắc Bộ là vùng nước lịch sử có chế độ nội thủy theo luật pháp quốc tế tiền-UNCLOS.

Việt Nam dần điều chỉnh quan điểm này, sau đó xác định lại theo các vùng biển được quy định trong UNCLOS. Nói thêm rằng, những việc tự điều chỉnh như thế là bình thường và phổ biến khi các quốc gia khi tham gia một điều ước quốc tế mới.

Tin liên quan
Hợp tác Việt Nam-Philippines ở Biển Đông: Đối tác chiến lược và trách nhiệm Hợp tác Việt Nam-Philippines ở Biển Đông: Đối tác chiến lược và trách nhiệm

Bên cạnh việc ký kết ba hiệp định phân định biển, Việt Nam hiện đang tiến hành các cuộc đàm phán liên quan đến phân định vùng đặc quyền kinh tế với Indonesia và các vấn đề liên quan đến vùng biển ngoài cửa Vịnh Bắc Bộ với Trung Quốc.

UNCLOS cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình đàm phán. Với Trung Quốc, việc đàm phán khó khăn hơn do Trung Quốc đang duy trì yêu sách “đường chín đoạn” phi pháp của mình (Trung Quốc có yêu sách phi pháp từ Quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam).

Tuy vậy, nỗ lực đàm phán vẫn đang được duy trì: Nhóm công tác về vùng biển ngoài cửa Vịnh Bắc Bộ đã nhóm họp đến Vòng XIV, song song với Vòng XI Nhóm công tác bàn bạc về hợp tác cùng phát triển.

Hai bên thống nhất thúc đẩy đàm phán theo đúng quy định của luật quốc tế, đặc biệt là UNCLOS, nghiêm túc tuân thủ Thỏa thuận về những nguyên tắc cơ bản chỉ đạo giải quyết vấn đề trên biển giữa Việt Nam và Trung Quốc năm 2011.

Thỏa thuận trực tiếp nhắc đến UNCLOS như là căn cứ để giải quyết các vấn đề tranh chấp trên biển. Việc Trung Quốc điều chỉnh lại các yêu sách cho phù hợp với UNCLOS và luật quốc tế nói chung là một trong các yếu tố quan trọng để đàm phán có thể tiến triển thực chất và thành công.

Việc tiến hành song song đàm phán phân định biển và hợp tác cùng phát triển cũng phù hợp quy định của UNCLOS. Điều 74(3) và 83(3) quy định trong khi chưa phân định được vùng EEZ và thềm lục địa chồng lấn các bên liên quan phải nỗ lực hết sức để đạt được các dàn xếp tạm thời có tính thực tiễn.

Hợp tác cùng phát triển là một lựa chọn phổ biến, vì giúp thúc đẩy tinh thần hợp tác cùng có lợi, giảm căng thẳng do các hành vi đơn phương.

Kỳ vọng rằng, đàm phán giữa hai nước sớm đạt được một thỏa thuận phù hợp với UNCLOS, và luật quốc tế nói chung.

Biển Đông: 4 điểm yếu pháp lý trong yêu sách của Philippines đối với Đá Ba Đầu

Biển Đông: 4 điểm yếu pháp lý trong yêu sách của Philippines đối với Đá Ba Đầu

Nghiên cứu sinh Phạm Duy Thực, Viện Biển Đông, Học viện Ngoại giao đã chỉ ra 4 điểm yếu pháp lý trong yêu sách của ...

Tàu cá Trung Quốc tập kết tại Đá Ba Đầu ở Biển Đông: Thấy gì từ phản ứng của Mỹ?

Tàu cá Trung Quốc tập kết tại Đá Ba Đầu ở Biển Đông: Thấy gì từ phản ứng của Mỹ?

Sau khi giới chức và truyền thông Philippines công bố thông tin tàu cá Trung Quốc tập kết với số lượng lớn tại Đá Ba ...

Bài viết cùng chủ đề

40 năm UNCLOS 1982

Đọc thêm

Bất đồng chuyên gia nhập NATO: Tổng thống Mỹ ủng hộ thêm thành viên, Anh-Đức tỏ niềm tin

Bất đồng chuyên gia nhập NATO: Tổng thống Mỹ ủng hộ thêm thành viên, Anh-Đức tỏ niềm tin

Baoquocte.vn. NATO đang nỗ lực giải quyết bất đồng nội bộ xoay quanh việc Thụy Điển và Phần Lan nộp đơn xin gia nhập liên minh quân sự này.
Trung Quốc tuyên bố muốn mở rộng BRICS, ông Tập Cận Bình tỏ lòng

Trung Quốc tuyên bố muốn mở rộng BRICS, ông Tập Cận Bình tỏ lòng

Baoquocte.vn. Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị tuyên bố, nước này muốn mở rộng Nhóm các nền kinh tế mới nổi hàng đầu thế giới
Chuyển nhượng cầu thủ Ngoại hạng Anh: Man City bổ sung 2 cầu thủ; Chelsea muốn ký Alessio Romagnoli; MU tính toán kỹ khi mua De Jong

Chuyển nhượng cầu thủ Ngoại hạng Anh: Man City bổ sung 2 cầu thủ; Chelsea muốn ký Alessio Romagnoli; MU tính toán kỹ khi mua De Jong

Baoquocte.vn. Những tin tức chuyển nhượng cầu thủ Ngoại hạnh Anh diễn ra trong 24 giờ qua được cập nhật thường xuyên trên Báo Thế giới và Việt Nam.
Tổng thống Biden công du Đông Á, Triều Tiên sẽ phóng tên lửa để 'đón'?

Tổng thống Biden công du Đông Á, Triều Tiên sẽ phóng tên lửa để 'đón'?

Baoquocte.vn. Rất có khả năng Triều Tiên sẽ có những hành động khiêu khích khi Tổng thống Biden có chuyến công du quan trọng đến Đông Á.
Viện trợ Ukraine: Mỹ 'bơm' gói vũ khí 100 triệu USD, Kiev cảm ơn EU, Italy chia rẽ

Viện trợ Ukraine: Mỹ 'bơm' gói vũ khí 100 triệu USD, Kiev cảm ơn EU, Italy chia rẽ

Baoquocte.vn. Mỹ tiếp tục cung cấp các gói viện trợ quân sự mới cho Ukraine, trong khi chính phủ Italy đang chia rẽ về vấn đề này.
XSMN 20/5, trực tiếp kết quả xổ số miền Nam hôm nay 20/5/2022. xổ số hôm nay 20/5/2022

XSMN 20/5, trực tiếp kết quả xổ số miền Nam hôm nay 20/5/2022. xổ số hôm nay 20/5/2022

Baoquocte.vn. XSMN 20/5. xổ số hôm nay 20/5. kết quả xổ số miền Nam 20/5/2022. xổ số hôm nay ngày 20 tháng 5. xổ số miền Nam thứ 6. xo so ...
Dâng hoa kỷ niệm 132 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Moscow, Liên bang Nga

Dâng hoa kỷ niệm 132 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Moscow, Liên bang Nga

Baoquocte.vn. Lễ dâng hoa bên Tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh ở thủ đô Moscow diễn ra trong không khí trang nghiêm và xúc động.
Nga nói về tương lai các tỉnh Ukraine bị Moscow kiểm soát, Mỹ tiếp tục viện trợ Kiev

Nga nói về tương lai các tỉnh Ukraine bị Moscow kiểm soát, Mỹ tiếp tục viện trợ Kiev

Baoquocte.vn. Moscow tuyên bố, tương lai các tỉnh của Ukraine đang do quân đội Nga kiểm soát sẽ phụ thuộc vào cách người dân các tỉnh này nhìn nhận.
FIFA mong muốn hợp tác chặt chẽ với Liên đoàn bóng đá các nước ASEAN

FIFA mong muốn hợp tác chặt chẽ với Liên đoàn bóng đá các nước ASEAN

Baoquocte.vn. Phát biểu với Đại sứ các nước ASEAN, Tổng thư ký FIFA Fatma Samoura cho biết FIFA mong muốn hợp tác chặt chẽ với Liên đoàn bóng đá các nước ...
Tổng thư ký Liên hợp quốc khẳng định hỗ trợ Việt Nam trong thúc đẩy chuyển đổi năng lượng

Tổng thư ký Liên hợp quốc khẳng định hỗ trợ Việt Nam trong thúc đẩy chuyển đổi năng lượng

Baoquocte.vn. Tổng thư ký Liên hợp quốc chúc mừng Việt Nam đã đưa ra cam kết mạnh mẽ tại Hội nghị COP-26 về việc đạt phát thải ròng bằng 0 vào ...
Hàng loạt vụ đánh bom tại Afghanistan: Lạc lối giữa Kabul

Hàng loạt vụ đánh bom tại Afghanistan: Lạc lối giữa Kabul

Baoquocte.vn. Hàng loạt vụ đánh bom đã xảy ra tại Afghanistan, hàng trăm dân thường thiệt mạng. Nhà nước Hồi giáo Khorasan đã nhận trách nhiệm trong một số vụ việc.
Vì sao đàm phán hòa bình Nga-Ukraine bị bế tắc?

Vì sao đàm phán hòa bình Nga-Ukraine bị bế tắc?

Baoquocte.vn. Những khác biệt lớn không chỉ giữa Nga và Ukraine mà còn giữa nội bộ mỗi bên khiến cho hy vọng đàm phán hòa bình trở nên mong manh...
Nam Thái Bình Dương nổi sóng

Nam Thái Bình Dương nổi sóng

Baoquocte.vn. Việc quần đảo Solomon ký hiệp ước an ninh với Trung Quốc đang làm khu vực Nam Thái Bình Dương nổi sóng.
Xung đột Nga-Ukraine và hệ quả với an ninh châu Âu

Xung đột Nga-Ukraine và hệ quả với an ninh châu Âu

Baoquocte.vn. Xung đột Nga-Ukraine rồi cũng sẽ đi đến hồi kết. Như mọi xung đột khác, giao tranh càng kéo dài thì hệ quả an ninh càng lớn và khốc liệt.
Ẩn khuất sau cuộc chiến ở Ukraine

Ẩn khuất sau cuộc chiến ở Ukraine

Baoquocte.vn. Chiến sự ở Ukraine mới chỉ vài ngày, nhưng đã động chạm đến những vấn đề lớn, quan điểm trái ngược và nhiều hệ lụy, không chỉ với Ukraine, Nga...
Căng thẳng ở Ukraine, cội nguồn, cục diện, động thái mới và tia sáng cuối đường hầm

Căng thẳng ở Ukraine, cội nguồn, cục diện, động thái mới và tia sáng cuối đường hầm

Baoquocte.vn. Bàn cờ địa chính trị, an ninh châu Âu liên quan đến căng thẳng Ukraine đang ở thế phức tạp, với những nước đi đầy bất ngờ, nhiều toan tính.
Tổng thống Biden công du Đông Á, Triều Tiên sẽ phóng tên lửa để 'đón'?

Tổng thống Biden công du Đông Á, Triều Tiên sẽ phóng tên lửa để 'đón'?

Baoquocte.vn. Rất có khả năng Triều Tiên sẽ có những hành động khiêu khích khi Tổng thống Biden có chuyến công du quan trọng đến Đông Á.
Khởi động chiến lược kinh tế mới đối với Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, Mỹ tham vọng gì?

Khởi động chiến lược kinh tế mới đối với Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, Mỹ tham vọng gì?

Baoquocte.vn. Chiến lược kinh tế mới của Mỹ đối với khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương có thể được Tổng thống Biden khởi động trong chuyến công du châu Á tới đây.
Chính sách của Australia đối với Trung Quốc hậu bầu cử: Tiếp tục đường lối cứng rắn?

Chính sách của Australia đối với Trung Quốc hậu bầu cử: Tiếp tục đường lối cứng rắn?

Baoquocte.vn. Quan hệ giữa Australia và Trung Quốc sẽ tiếp tục đối kháng. Trung Quốc đang đặt ra nhiều mối lo ngại về an ninh đối với Thái Bình Dương.
Vũ khí khí đốt Nga có thực sự lợi hại?

Vũ khí khí đốt Nga có thực sự lợi hại?

Baoquocte.vn. Liệu vũ khí khí đốt Nga nhằm ổn định nền kinh tế trước các lệnh trừng phạt và gây sức ép lên các quốc gia EU có hiệu quả?
Báo chí quốc tế: Việt Nam đóng vai trò chủ chốt trong định hình quan hệ Hoa Kỳ-ASEAN

Báo chí quốc tế: Việt Nam đóng vai trò chủ chốt trong định hình quan hệ Hoa Kỳ-ASEAN

Baoquocte.vn. Thủ tướng Việt Nam Phạm Minh Chính đã có chuyến thăm thành công tới Hoa Kỳ nhằm thúc đẩy quan hệ đối tác, bao gồm cả quan hệ ASEAN-Hoa Kỳ.
Thổ Nhĩ Kỹ và chiến lược ngoại giao 'không ngủ' trong tháng lễ Ramadan

Thổ Nhĩ Kỹ và chiến lược ngoại giao 'không ngủ' trong tháng lễ Ramadan

Baoquocte.vn. Trong tháng Ramadan, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan đã tiến hành các hoạt động ngoại giao dồn dập khi liên tục gặp 21 nhà lãnh đạo thế giới.
Phiên bản di động