Căng thẳng ở Ukraine, cội nguồn, cục diện, động thái mới và tia sáng cuối đường hầm

Vũ Đăng Minh
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. Bàn cờ địa chính trị, an ninh châu Âu liên quan đến căng thẳng Ukraine đang ở thế phức tạp, với những nước đi đầy bất ngờ, nhiều toan tính. Nổi lên nhiều câu hỏi, khiến cả người trong và ngoài cuộc khó giải đáp: Đâu là nguồn gốc căng thẳng? Ai “đạo diễn”? Ai lợi thế? Chuyện gì sẽ xảy ra...
Biểu tình phản đối chiến tranh ở Quảng trường Độc lập, thủ đô Kiev, Ukraine ngày 12/2. (Nguồn: CNN)
Biểu tình phản đối chiến tranh ở Quảng trường Độc lập, thủ đô Kiev, Ukraine ngày 12/2. (Nguồn: CNN)

Mỹ và đồng minh, một mũi tên nhằm nhiều đích

Cuộc chiến tranh thông tin về căng thẳng Ukraine-Nga do Mỹ và phương Tây khởi xướng đang vào hồi cao trào. Có cả “dàn đồng ca”, gồm nhà cầm quyền, quan chức, tướng lĩnh, chuyên gia, trên truyền thông, trong hội nghị, trên diễn dàn Liên hợp quốc.

Mọi động thái của Nga đều được quy là chuẩn bị chiến tranh. Cảnh báo, đe dọa xuất hiện với tần suất dày đặc. Không chỉ nói nhiều, mà thông tin rất cụ thể, vẽ ra các kịch bản tạo cớ, ngày giờ, kế hoạch, phương án tiến công... Ảnh vệ tinh, tin tình báo, tuyên bố của quan chức được viện dẫn để tăng độ tin cậy.

Mỹ và phương Tây nói như đinh đóng cột là chiến tranh sẽ nổ ra vào trung tuần hoặc cuối tháng 2. Đó là thời điểm các cuộc diễn tập của Nga ở Crimea, Biển Đen, Biển Baltic, Belarus đang và sẽ kết thúc, muộn nhất ngày 20. Mỹ và đồng minh đánh giá, Nga đã hoàn tất kế hoạch, lực lượng, vũ khí, chỉ cần phát lệnh là 3 hướng tấn công sẽ tiến vào Ukraine.

Hàng chục nước phương Tây khuyến cáo công dân rời Ukraine, chuẩn bị sơ tán nhân viên Đại sứ quán. Mỹ, Anh lệnh rút quân nhân đang có mặt hoạt động ở Ukraine. Hàng ngàn tấn vũ khí của Mỹ, NATO ùn ùn đến Ukraine. Mỹ đặt 8.500 quân vào trạng thái sẵn sàng, điều động binh sĩ, vũ khí hiện đại, cả tên lửa, siêu tiêm kích F35-A đến Đức, Romania, Ba Lan. NATO tăng cường lực lượng phòng thủ, răn đe trên hướng Đông. Không chỉ Ukraine mà cả châu Âu nóng hầm hập.

Câu nói của Bộ trưởng Tuyên truyền Đức quốc xã Joseph Goebbels, cách đây gần 80 năm, sự thật là những điều không có thật (dối trá) được lặp lại rất nhiều lần, đang được áp dụng trong cuộc chiến truyền thông. Động thái đẩy căng thẳng lên cao, khiến dư luận tin Nga đang sẵn sàng chiến tranh là một mũi tên nhằm nhiều đích.

Thứ nhất, kích động làn sóng phản đối quốc tế mạnh mẽ, bó tay, cô lập cao độ, đẩy Nga vào thế bị động, khó khăn. Thứ hai, làm mất tính bất ngờ và chặn mọi lý do biện minh cho hành động quân sự của Nga. Thứ ba, tạo điều kiện để tăng cường bố trí lực lượng quân sự ở Đông Âu. Thứ tư, hàn gắn rạn nứt nội bộ trong chính sách đối phó Nga. Thứ năm, được tiếng ngăn chặn nguy cơ chiến tranh, bảo vệ hòa bình.

Cội nguồn căng thẳng

Mỹ và phương Tây quả quyết việc Nga duy trì gần 150.000 quân gần biên giới Ukraine, tiến hành liên tiếp các cuộc diễn tập quân sự là nhân tố làm bùng phát căng thẳng. Theo họ, một nước đưa nhiều quân tới biên giới, nhằm vào nước khác là động thái bất thường, đe dọa xung đột, chiến tranh.

Lập luận thế cũng là chuyện thường. Nhưng nhiều năm nay, Mỹ vẫn duy trì lực lượng, vũ khí tiến công chiến lược ở châu Âu, tiếp tục triển khai ở các nước thành viên NATO mới và khởi xướng kết nạp Ukraine. Vòng vây dần áp sát xung quanh Nga, là điều khó chối cãi. Đặt trong bối cảnh đó, hành động của Nga cũng được xem là bước đáp trả tương ứng.

Thông tin không được chính thức xác nhận nói Nga có thể phản ứng bằng cách triển khai lực lượng, tên lửa chiến lược ở một số nước khác, như Cuba, Venezuela… Mới nghe, Mỹ đã nhảy dựng lên phản đối, cảnh báo. Có thể coi đó như một phản đề về tiêu chuẩn kép, được với người này, nhưng không được với người khác.

Tổng thống Nga Vladimir Putin cảnh báo trong cuộc gặp Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, nếu được kết nạp vào NATO, Ukraine sẽ tấn công Crimea, Donbass, buộc Nga phải đáp trả. NATO sẽ bị lôi kéo vào cuộc chiến tranh tổng lực khủng khiếp mà không ai giành thắng lợi.

Bằng cách cắt lát sự kiện, Mỹ và NATO quy kết Nga là nguyên nhân gây căng thẳng. Nhưng xét một cách tổng thể, toàn diện, không khó để thấy cội nguồn căng thẳng là ở đâu. Bởi an ninh của một, một số quốc gia, không thể tách rời an ninh của các quốc gia khác. Đó là điều Nga mong muốn.

Câu nói của Bộ trưởng Tuyên truyền Đức quốc xã Joseph Goebbels, cách đây gần 80 năm, sự thật là những điều không có thật (dối trá) được lặp lại rất nhiều lần, đang được áp dụng trong cuộc chiến truyền thông.

Đối thủ khó đoán, khó lường

Động thái quân sự gần đây của Nga và tuyên bố cứng rắn về “lằn ranh đỏ”, đưa ra gói điều kiện bảo đảm an ninh…, làm cả Mỹ và châu Âu náo động. Tiền, vũ khí xuất ra, quân đội trong trạng thái sẵn sàng.

Cùng với đó là chiến dịch ngoại giao con thoi, các cuộc điện đàm của Tổng thống Pháp, Tổng thống Mỹ, Thủ tướng Đức, Thủ tướng Anh và nhiều quan chức cấp cao khác nhằm hạ nhiệt căng thẳng ở Ukraine. Như vậy, Mỹ và đồng minh cũng đang căng thẳng.

Tuyên bố không đưa quân trực tiếp tham chiến, rút cố vấn, nhân viên quân sự khỏi Ukraine và một số nước thành viên NATO không muốn viện trợ vũ khí cho Kiev, phần nào cho thấy Mỹ và đồng minh cũng lo ngại chiến tranh với Nga.

Giữa một số thành viên NATO, EU dấy lên tranh cãi về việc Nga chuẩn bị chiến tranh, hay chỉ gây áp lực. Một số chính khách, chuyên gia nói Mỹ thổi phồng nguy cơ chiến tranh, gây căng thẳng.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron thừa nhận, mục đích chính của Nga là đạt được một thỏa thuận an ninh tốt hơn với phương Tây và chưa có dấu hiệu cho thấy Nga sẽ phát động chiến dịch tấn công Ukraine.

Thủ tướng Anh Boris Johnson nói tình hình rất nguy hiểm, nhưng một số bộ trưởng lại cho rằng Nga chưa quyết định tấn công Ukraine và có thể không bao giờ làm điều này.

Động thái của Nga làm lộ rõ “vết rạn” trong lòng NATO, EU.

Trong khi Mỹ và đồng minh đang phấp phỏng nhìn thời gian nhích dần mốc 15-16/2, thì Bộ trưởng Quốc phòng Nga bất ngờ thông báo rút một phần lực lượng quân đội ở Crimea của Quân khu Nam và Quân khu Tây ở gần biên giới về căn cứ sau khi hoàn thành diễn tập.

Đó không khác gì quả bom gây bất ngờ cho Mỹ, phương Tây. Nó vừa thể hiện thiện chí, nói là làm của Nga; vừa là đòn ám chỉ tuyên bố của Mỹ và đồng minh về ngày bùng nổ chiến tranh, 15-16/2 là câu chuyện dối trá ngày “cá tháng Tư”.

Cùng với chủ động rút bớt lực lượng gần biên giới, bày tỏ thiện chí sẵn sàng đàm phán, Bộ Ngoại giao Nga công khai văn bản hồi đáp, cảnh báo sự phớt lờ yêu cầu bảo đảm an ninh của Mỹ và hành động quân sự của Ukraine ở Donbass.

Tổng thống Vladimir Putin tạm treo dự luật của Hạ viện Nga yêu cầu công nhận các vùng ly khai ở miền Đông Ukraine. Bộ trưởng Quốc phòng Nga Sergei Shoigu bất ngờ xuất hiện tại Syria trùng thời gian diễn quân sự ở Địa Trung Hải.

Mỹ và NATO chủ động khởi xướng cuộc chiến thông tin, chiếm ưu thế đông quốc gia, nhiều công cụ. Nhưng thực tế cho thấy Nga sẵn sàng nhiều phương án, là đối thủ khó đoán, khó lường. Nga không dễ bị cuốn theo kịch bản của Mỹ và đồng minh.

Lợi thế, quyền chủ động không hoàn toàn nằm trong tay Mỹ và NATO. Nga không chỉ dừng ở mức yêu cầu Mỹ, NATO chịu lắng nghe, mà còn cho đối phương thấy rủi ro nếu phớt lờ yêu cầu bảo đảm an ninh của mình.

Động thái rút một phần lực lượng của Nga không thể hiện thế yếu, mà là một bước đi chủ động, thiện chí giảm căng thẳng, chuyển quả bóng sang sân đối phương. (Nguồn: TASS)
Động thái rút một phần lực lượng của Nga là một bước đi chủ động, thiện chí giảm căng thẳng, chuyển quả bóng sang sân đối phương. (Nguồn: TASS)

Câu chuyện tiếp theo

Động thái rút một phần lực lượng của Nga không thể hiện thế yếu, mà là một bước đi chủ động, thiện chí giảm căng thẳng, chuyển quả bóng sang sân đối phương. Mỹ và đồng minh tiếp nhận một cách thận trọng, với những ý kiến trái chiều. Họ nói chưa thấy chứng cớ rút quân, là đòn tung hỏa mù, thậm chí còn tăng thêm quân, khẳng định căng thẳng chưa giảm.

Có chuyên gia cho rằng, dù Nga rút quân về căn cứ, thì việc cơ động lực lượng đến Ukraine cũng không mấy khó khăn. Chiến dịch không vận 3 ngày đưa hàng nghìn quân đến Kazakhstan đầu tháng 1 chứng tỏ khả năng cơ động rất cao của Nga.

Với cục diện và tương quan thế lực hiện nay, cuộc chiến tranh tổng lực, nếu xảy ra, sẽ quá rủi ro, tổn thất đến mức hủy diệt, không ai chắc chắn giành thắng lợi. Tình hình đó đòi hỏi các bên nhận thức lại khái niệm an ninh không tách rời. Thời thế không dễ áp đặt, buộc đối phương chấp nhận mọi điều kiện, yêu sách của mình.

Chiến dịch ngoại giao con thoi chưa mang lại kết quả đáng kể, nhưng cũng le lói tia sáng cuối đường hầm. Quan trọng nhất là các bên vẫn muốn tiếp tục đối thoại, đàm phán. Nga đã đi bước nhỏ đầu tiên. Việc rút quân không khó kiểm chứng. Đến lượt Mỹ và đồng minh có hành động tương ứng.

Cần tiếp tục những động thái giảm căng thẳng, tháo gỡ ngòi nổ chiến tranh, trong đó có tạm đóng băng việc NATO kết nạp Ukraine và tuân thủ đầy đủ Thỏa thuận Minsk về giải quyết xung đột ở vùng Donbass. Mỹ, NATO ngừng cung cấp, rút vũ khí, cố vấn, dừng các cuộc diễn tập quân sự với Ukraine, đồng thời Nga tiếp tục giảm bớt lực lượng gần biên giới. Các hành động này cần minh bạch và giám sát quốc tế.

Nếu các bên thực hiện đầy đủ Thỏa thuận Minsk năm 2015, trong đó có công nhận quyền tự trị của vùng Donbass, sẽ tự nhiên tạo cái chốt tạm ngăn giấc mơ của Ukraine mà NATO không phải công khai từ bỏ nguyên tắc. Chính một lãnh đạo phương Tây đã yêu cầu Kiev công khai cam kết không tấn công lực lượng li khai ở Donbass và bắn tin việc kết nạp Ukraine sẽ không diễn ra trong tương lại gần.

Các bước đi đầu tạo không khí thuận lợi, lòng tin để đàm phán về kiểm soát triển khai lực lượng, tên lửa ở châu Âu, minh bạch các hoạt động quân sự, xây dựng cấu trúc an ninh mới phù hợp, mang lại lợi ích chung cho các nước.

Điều này rất cần thiết, nhưng cũng đầy khó khăn, thách thức, vì liên quan đến lợi ích, vị thế, chiến lược, chính sách đối ngoại và đối nội của các nước, nhất là nước lớn.

Vượt qua chính mình là điều rất khó khăn. Cuộc đấu trí, đấu lực sẽ kéo dài, cả năm 2022 và có thể hơn. Nhưng ít nhất, khi các bên chấp nhận ngồi đàm phán thì nguy cơ chiến tranh tạm thời bị đẩy lui.

Căng thẳng Nga-Ukraine: Đống đổ nát sau đợt pháo kích tại khu vực phía Đông Ukraine

Căng thẳng Nga-Ukraine: Đống đổ nát sau đợt pháo kích tại khu vực phía Đông Ukraine

Ngày 17/2, tình hình căng thẳng Nga-Ukraine tiếp tục "nóng" lên, khi quân đội Ukraine tố cáo lực lượng ly khai miền Đông bắn đạn ...

Căng thẳng Nga-Ukraine: Khi người Nga dùng chiến thuật của Mỹ

Căng thẳng Nga-Ukraine: Khi người Nga dùng chiến thuật của Mỹ

‘Miệng hố chiến tranh’, chiến thuật Mỹ sử dụng trong Chiến tranh Lạnh đã một lần nữa xuất hiện, nhưng là dưới tay Nga tại ...

Bài viết cùng chủ đề

Căng thẳng Nga-Ukraine

Đọc thêm

Bất động sản mới nhất: Phân khúc nghỉ dưỡng vẫn mãi ‘ngủ đông’, sẽ giảm giá; Uông Bí - Quảng Ninh như thỏi nam châm thu hút nhà đầu tư

Bất động sản mới nhất: Phân khúc nghỉ dưỡng vẫn mãi ‘ngủ đông’, sẽ giảm giá; Uông Bí - Quảng Ninh như thỏi nam châm thu hút nhà đầu tư

Baoquocte.vn. HoREA đề xuất thay từ ‘kiểm soát’ bằng ‘quản lý’ tín dụng vào địa ốc, biệt thự biển vẫn chưa hết ảm đạm… là những tin bất động sản (BĐS) ...
Các nền kinh tế lớn 'xa lánh' vàng Nga, Moscow mất nguồn thu chục tỷ USD, quốc gia nào hưởng lợi?

Các nền kinh tế lớn 'xa lánh' vàng Nga, Moscow mất nguồn thu chục tỷ USD, quốc gia nào hưởng lợi?

Baoquocte.vn. Một số quốc gia giàu có nhất thế giới đang thảo luận về cấm nhập khẩu vàng của Nga để gây thêm sức ép hơn nữa cho nền kinh tế ...
Thành phố Ninh Bình, điểm đến ấn tượng

Thành phố Ninh Bình, điểm đến ấn tượng

Baoquocte.vn. Thành phố Ninh Bình là trung tâm kinh tế, văn hóa, chính trị của tỉnh Ninh Bình.
Nổ bồn chứa gas ở Jordan, số thương vong tăng mạnh, 4 bệnh viện không đủ tiếp nhận nạn nhân

Nổ bồn chứa gas ở Jordan, số thương vong tăng mạnh, 4 bệnh viện không đủ tiếp nhận nạn nhân

Baoquocte.vn. Một vụ nổ bồn chứa gas đã xảy ra ở cảng Aqaba, miền Nam Jordan, gây ra vụ rò rỉ khí độc khiến hàng trăm người thương vong, nhiều người ...
Đỗ Mạnh Cường 'lăng xê' màu trắng trong show thời trang Hè

Đỗ Mạnh Cường 'lăng xê' màu trắng trong show thời trang Hè

Baoquocte.vn. Vừa qua, Hoa hậu H'Hen Niê đảm nhiệm vai trò kết màn với trang phục lụa bay bổng, trong show Đỗ Mạnh Cường.
Chiêm ngưỡng tấm thảm dệt tay lớn nhất thế giới tại Iran

Chiêm ngưỡng tấm thảm dệt tay lớn nhất thế giới tại Iran

Baoquocte.vn. Iran thông báo, các thợ dệt tại tỉnh Fars, miền Nam nước này đã sản xuất được tấm thảm kilim lớn nhất thế giới, với diện tích lên tới 105m ...
'Từ mặt' khí đốt Nga, EU tung kế hoạch hành động quan trọng để tự bảo vệ

'Từ mặt' khí đốt Nga, EU tung kế hoạch hành động quan trọng để tự bảo vệ

Baoquocte.vn. Sự gián đoạn rất nghiêm trọng đối với nguồn cung khí đốt của EU có thể xảy ra, kể từ sau khi Nga bắt đầu chiến dịch quân sự ở ...
Đàm phán hạt nhân sắp nối lại, Israel tính kế can dự, tìm cách xây dựng liên minh chống Iran?

Đàm phán hạt nhân sắp nối lại, Israel tính kế can dự, tìm cách xây dựng liên minh chống Iran?

Baoquocte.vn. Israel khẳng định sẽ tiếp tục hợp tác với các cường quốc nhằm tác động tới vòng đàm phán sắp tới về việc nối lại thỏa thuận hạt nhân Iran.
Mỹ bất ngờ không kích tỉnh miền Bắc Syria

Mỹ bất ngờ không kích tỉnh miền Bắc Syria

Baoquocte.vn. Quân đội Mỹ đã thực hiện cuộc không kích tại tỉnh Idlib của Syria vào ngày 27/6, nhằm vào một thủ lĩnh cấp cao của nhóm khủng bố Al-Qaeda.
Wimbledon 2022: Novak Djokovic lập kỷ lục sau trận thắng tay vợt Hàn Quốc

Wimbledon 2022: Novak Djokovic lập kỷ lục sau trận thắng tay vợt Hàn Quốc

Baoquocte.vn. Tại Wimbledon 2022, Djokovic thi đấu 4 set ở vòng đấu đầu tiên với tay vợt người Kwon và đã lập kỷ lục vô tiền khoáng hậu sau trận thắng ...
Báo chí Campuchia lan tỏa thông điệp về tình hữu nghị truyền thống với Việt Nam

Báo chí Campuchia lan tỏa thông điệp về tình hữu nghị truyền thống với Việt Nam

Baoquocte.vn. Nhân dịp 55 năm quan hệ Việt Nam-Campuchia, truyền thông ‘xứ Chùa Tháp’ đã có nhiều bài viết lan toả thông điệp về tình hữu nghị truyền thông giữa hai nước.
Vụ việc Kaliningrad: Lithuania có lẽ không lường hết những gì Nga có thể 'phản đòn'

Vụ việc Kaliningrad: Lithuania có lẽ không lường hết những gì Nga có thể 'phản đòn'

Baoquocte.vn. Phong tỏa hoạt động vận tải hàng hóa tới tỉnh Kaliningrad của Nga, Lithuania đang đối mặt với nhiều hậu quả khó lường.
Xung đột Nga-Ukraine sẽ đi vào kịch bản tồi tệ nhất nếu NATO làm điều này

Xung đột Nga-Ukraine sẽ đi vào kịch bản tồi tệ nhất nếu NATO làm điều này

Baoquocte.vn. Trường hợp NATO triển khai máy bay không người lái tại Ukraine được dự báo sẽ đẩy xung đột Nga-Ukraine lên mức đỉnh điểm.
Quan hệ với ASEAN là trụ cột trong chính sách đối ngoại của Ấn Độ

Quan hệ với ASEAN là trụ cột trong chính sách đối ngoại của Ấn Độ

Baoquocte.vn. Hội nghị đặc biệt Ngoại trưởng ASEAN-Ấn Độ đã góp phần nâng cấp quan hệ hai bên lên tầm cao mới.
ASEAN-Ấn Độ đề cao chủ nghĩa đa phương và hợp tác khu vực trước 'những cơn gió ngược địa chính trị'

ASEAN-Ấn Độ đề cao chủ nghĩa đa phương và hợp tác khu vực trước 'những cơn gió ngược địa chính trị'

Baoquocte.vn. Ấn Độ và ASEAN đều nhấn mạnh vai trò của chủ nghĩa đa phương và luật pháp quốc tế để giải quyết các thách thức toàn cầu.
Trung Quốc tuyên bố mở rộng hoạt động quân sự ở Thái Bình Dương: 'Tiền trảm hậu tấu' và ý đồ đằng sau

Trung Quốc tuyên bố mở rộng hoạt động quân sự ở Thái Bình Dương: 'Tiền trảm hậu tấu' và ý đồ đằng sau

Baoquocte.vn. Trung Quốc đang đặt nền móng cho một căn cứ quân sự ở quần đảo Solomon và có thể hiện thực hóa nó bất kỳ lúc nào.
Phiên bản di động